Nina Raine’in yazdığı Kabileler (Tribes), İngiltere’de gösterildiğinde büyük ses getirmiş ve eleştirmenlerin övgülerine mazhar olmuş bir oyun. Nina Raine, 2010 yılında verdiği bir röportajında, bebek bekleyen sağır bir çiftin doğacak çocuklarının da sağır olmalarını istemesi üzerine kurulu bir belgeseli izledikten sonra bu oyunu yazdığını söylüyor.
Ebeveynler çocuklarına sadece genlerini değil, bedellerini, inançlarını, hatta özel bir lisanı aktardıklarında memnun oluyorlar. Ailenin çocuklarla işi hiç bitmiyor, ömür uzunluğu sürüyor. Aile, daima çatışma halinde olmasına karşın üyelerinin sıkı sıkıya birbirine bağlı olduğu bir kabileye benziyor. Hasebiyle, kendine mahsus ritüeller ve hiyerarşiler barındıran irili yahut ufaklı her topluluk aslında birer kabile üzere fonksiyon görüyor.
Haydar Köyel’in Türkçeye kazandırdığı ve Sami Berat Marçalı’nın rejisiyle ikincikat tiyatro’da sahnelenen Kabileler, duyabilen bir kabilenin sağır bir kabileye karşı zalimce karşı durma eforunu nevrotik bir aile üzerinden anlatıyor ve hiç elbet bu yılın dikkate paha oyunlarından biri olarak göze çarpıyor.
Bütün ailenin toplandığı bir yemek sahnesiyle açılan oyun, karakterleri kusursuz bir biçimde izleyiciye aktarmakla yola koyuluyor. Ailenin en genç ve doğuştan sağır oğlu Billy, ukala bir eleştirmen olan baba Christopher, roman müellifi anne Beth, lisan üzerine tez yazmakta olan konutun işsiz oğlu Daniel ve bir opera müzikçisi olmayı arzulayan meskenin kızı Ruth gündelik bir sohbetin içindeler. Lakin tuhaf olan irtibattan mahrum bu ailenin birbirlerini hiç dinlememeleri ve yalnızca birbirlerini eleştirmeleri. Oyunun merkezinde duran Billy ise bu kakafoniyi duymadan ailesini anlamaya çalışıyor. Fakat masada çoktan unutulduğu ve kimsenin onu dinlemek istemediği de aşikar.
Ailesi doğumundan bu yana kendisini eksik hissetmemesi için Billy’e işaret lisanını hiç öğretmemiş. Yarı anlaşılır sesler çıkararak konuşmaya çalışan Billy, son derece düzgün dudak okuyabiliyor. Kriz, ailesinin tamamı doğuştan sağır olan ve kendisi de giderek sağırlaşan hoş Sylvia ile Billy’nin tanışmasıyla patlak veriyor. Billy, Sylvia’nın ona işaret lisanını öğretmesiyle kendisi üzere sağır beşerlerle da bağlantı kurabildiğini keşfediyor. Yaşadığı büyük aşk tecrübesi ona değişik bir dünyanın kapısını aralıyor. Ailesi tarafından yaratılan hudutların dışına çıkıyor, iş buluyor ve bu değişim geride bıraktığı ailenin zati var olan duygusal sorunlarını daha da içinden çıkılmaz bir hale getiriyor.
Peki, işaret lisanı hisleri aktarırken ağızdan dökülen cümlelerden daha tesirli olabilir mi? Müzikten mahrum olmak neyi kaybettirir? Hangi kabile daha üstündür? Eşit olmak mümkün müdür? Tüm bu sorular oyun boyunca zihnimizi sarmalıyor.
Fazlaca ajitasyon içerebilecek ağır bir dramaya dönüşmesi beklenen hikâye, Sami Berat Marçalı’nın usta işi rejisi ve oyuncuların benzersiz performanslarıyla kararında bir anlatıma dönüşüyor. İşaret lisanını bir üst yazı ile izleyiciye aktaran sahne nizamı ve oyunun akışı yabancılaşmaya alan tanımamış.
Sahnede birinci kere izlediğim Ayşe Lebriz Berkem (Beth) ve Haydar Köyel (Christopher), karmaşanın tam merkezinde duran, iki “ağır” karakter olarak oyunu muvaffakiyetle götürüyorlar. Rahatsız edici boyuttaki halleri, pragmatist ve son derece egoist yaklaşımları hikâye derinleştikçe su yüzüne çıkıyor ve seyirci olarak onların çaresizlikleri içinde onlarla nefes alamaz oluyoruz. Problemli bir kişilik olan Daniel’a hayat veren İbrahim Halaçoğlu’nu en son Cambazın Cenazesi’nde izlemiş ve bir yerlere ismini not almak gerektiğinden kelam etmiştim. Bu oyunda da beni adeta haklı çıkartarak sahiden kusursuz bir performans sunuyor. Konutun en renkli kişiliği Ruth’u ise kriz büyüdükçe taşıdığı mizahı sağlam bir dramaya çeviren genç ve yetenekli oyuncu Gülce Oral oynuyor.
Barış Gönenen (Billy) ve Tuğçe Altuğ (Sylvia)’nın ise performanslarından etkilenmemek mümkün değil. Sahnede onları izleyen seyircilerin çoğunluğunun duyma yetisine sahip olan insanlardan meydana geldiğini varsayarsak, elbet sağır olmanın ve giderek sağırlaşmanın nasıl bir his olduğunu fizikî olarak muazzam aktarıyorlar diye düşünüyorum. Barış ve Tuğçe’nin hazırlık etabında işaret lisanı dersleri aldığını da hatırlatmam gerek.
Sessizliğin ortasında gürültüyü barındıran bu oyun, gözlerinize ve kalbinize yenilikçi bir bakış açısı getirebilir. Program için sizi şuraya alalım.
