Ayazların başladığı hoş bir Ankara gününde Turan Tanyer ve Hakan Kaynar’ın İstanbul’da yaşayan Ankaralı Ekrem Işın ile CerModern’de gerçekleştirdiği “Şehir Efsaneleri” başlıklı söyleşisine katıldım. Ankara’da büyümüş bu muharrirler, Ankara anılarından bahsederek kent kültürünü edebiyatla harmanlayan keyifli ve nostaljik bir sohbet gerçekleştirdiler.
1 Ocak 1921’de Ulusal Gayret için silah ve cephane kaçıran zımnî bir örgütün yardımıyla İstanbul’dan Ankara’ya gelen dört şair var: Faruk Nafiz, Yusuf Ziya, Nazım Hikmet ve Vâlâ Nureddin. Bu dört şair, Sirkeci’den kalkan “Yeni Dünya” vapuruna binip İnebolu üzerinden Ankara’ya geçmek ve Kuva-yı Milliye’ye katılmak istiyorlar. İnebolu’ya vardıktan sonra, beş-altı gün boyunca Ankara’ya geçebilmek için müsaade beklemeleri gerekiyor. Lakin yalnızca Nazım Hikmet ile Vâlâ Nureddin’e müsaade çıkıyor. İnebolu’dan Ankara’ya yürüyen bu iki şairin o günlerde yaşadıklarını Nazım’ın Yaşamak Hoş Şey Be Kardeşim isimli romanından da okumak mümkün.
Nazım ile Vâ-Nû Ankara’ya yürüyüşleri esnasında yeraltına sığınan insanların olduğu kasabalardan geçiyorlar. Orada Nazım kullanılan lisan, üslup yahut tekniğin bu insanların yaşadıklarını söz etmeye kâfi olmadığının farkına varıyor. Nazım’ın hür nesre dair yenilikçi fikirleri de bu seyahat esnasında ortaya çıkıyor, eski edebiyattan çağdaş edebiyata geçiş serüveni başlıyor. Nazım’ın çok sevdiği Kuyulu Kahve’de bu entelektüel gelişim sürecinde sıkça isminden kelam ettiriyor.
Yolculuğun bir durağı da Necip Fazıl Kısakürek’in Ağaç mecmuasını çıkardığı ve Bedri Rahmi Eyüpoğlu’nun galerisini açmadan evvel stantlarını gerçekleştirdiği Ulus’taki İstanbul Pastanesi. 1955’te kentsel dönüşüme kurban giden bu hoş mekân, hâlâ bilim ve sanat tartışmalarıyla pek çok edebi yeniliğin temellerinin atıldığı yer olarak anılıyor.
Bir öteki durak şimdilerde Ankara Atatürk Lisesi olarak anılan Taş Mektep. Şöyle bir lise hayal edin: Ahmet Hamdi Tanpınar ve Faruk Nafiz Çamlıbel edebiyat hocanız, Melih Cevdet, Orhan Veli ve Oktay Rıfat ise sınıf arkadaşlarınız. Böylesi bir yerde edebiyat akımları gelişmeyecekti de ne olacaktı? Garip’in kuralsızlığını ve yenilikçiliğini ortaya çıkaran takımın düşünsel seyahatlerini hayal etmek yüzümüzde kocaman bir gülümseme bırakıyor.
Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Orhan Kemal ve Melih Cevdet Anday’ın yapıtlarının temellendiği, fikirlerin tartışmalarla biçimlendiği Meserret Kahvehanesi de değerli duraklardan biri. Enis Batur’u, Oruç Aruoba’yı, Ece Ayhan’ı ve Ankara’ya yolu düşen tüm müellif ve düşünürleri ağırlayan günümüzün Şinasi Sahnesi’nin karşısında yer alan Huzur Kıraathanesi de pek çok anıyı canlandırıyor. Özellikle Frankfurt Okulu tartışmalarından büyük keyif aldıklarını anlatan konuşmacılar, “Kültür o denli paylaşılıyordu: konuşarak, tartışarak, hengame ederek” dediler.
İlk sefer Fransa’da ortaya çıkan kahvehanelerin çalışma odası olarak kullanılması, pek çok ihtilalin temellerinin atılmasını sağlamış bir gelenek. Jean Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Boris Vian ve Albert Camus’nün de bu kahvehane kültüründen çıkmış isimler ortasında olduğunu hatırlatalım.
Söyleşi esnasında konuşmacılar “Biz kürsünün olmadığı yerlerde konuşmayı sevdik, böylelikle hudutlarımız olmaksızın tartışabiliyorduk” dedi. Yanlarında altılı ganyan oynayan adamın telaşı onları ilgilendirmediği üzere, onların kederi de ganyancıları ilgilendirmiyordu. Kahvehaneler hür kürsünün beden bulduğu, entelektüel tartışmaların özgürce gerçekleştirilebildiği, fikir hayatının geliştiği ortamlardı. Günümüzde ne Ankara’da ne de İstanbul’da artık bu türlü kahvehaneler pek yok. Çağdaş müellifler kendilerine kahve kültürü için elverişli mekânlar arıyorlar mı, emin değilim. Ancak kimsenin istediği bahisleri özgürce tartışabilme imkanı bulamadığının kestirim edebiliyorum. Kısacası, kahvehane kültürü özgürlüktür, eşitliktir, hatta ihtilallerin temelidir. Bu türlü mekânların varlığı, geleceğimizin teminatı, hatta mutluluğumuzdur. Bir yerlerde daha çok okumalı, konuşmalı, tartışmalı ve gerekirse hengame etmeliyiz.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ uygun işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut sistemli desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
