“Anlat Aşko” sahnesinde mizah ve direniş bir ortada

Türkiye’deki stand-up kültürü son vakitlerde bir dönüşüm geçiriyor. Yaygın olarak kabul gören anaakım stand-up anlatısının üretememe krizi, genç jenerasyonların bir nevi önünü açtı. Yıllardır yalnızca erkeklerin olduğu, eril lisanın ve heteronormatif anlatının latife materyali olarak sunulduğu stand-up sahnelerinde artık LGBTİ+’lar da var.

Anlat Aşko stand-up grubu, LGBTİ+’ların kendi kıssalarını sahneye taşımak ve bu kıssaları görünür kılmak maksadıyla yola çıktı. Türkiye’de son devirde LGBTİ+’lara yönelik giderek artan baskı, şiddet ve nefret telaffuzlarına karşı, Anlat Aşko grubu hayatın her alanında oldukları üzere sahnede de “Buradayız” diyor. Anadolu Kültür ve zusa teşebbüsü olan VAHA programı kapsamında düzenlenen Anlat Aşko stand-up atölyeleri, kendini stand-up sahnesinde görmek isteyen LGBTİ+’lara kapı açtı. Çevrimiçi ve yüz yüze yapılan eğitimlerde, LGBTİ+’lar ferdî tecrübelerini mizaha dönüştürmeyi ve sahne lisanına uyarlamayı keşfetti. Anlat Aşko takımı VAHA’nın Ankara’daki etkinliğinde 45 dakika süren stand-up gösterisinde, mizahı gündelik hayatla harmanlarken, LGBTİ+’ların yaşadıklarını sahnede güldürerek görünür kılmayı başardı. Kimliklerini ve mizahı bir direnişe dönüştüren grup, hayatın her alanında olduğu üzere yıllardır yer al(a)madıkları stand-up sahnelerinde varoluşlarıyla ve kahkahalarıyla şovlarını sergiliyorlar.

VAHA’nın üçüncü periyodunun şiarı “dayanışma içinde kültür ve sanatla ortak alanları geri kazanmak.” VAHA işbirliğiyle hazırladığımız bu söyleşide, programın üçüncü devrinde (2025-2026) yer alan Bursa’dan Özgür Renkler Derneği, Ankara’dan Kaos GL Derneği ve Kült Kavaklıdere’nin bir ortaya gelerek kurduğu Kuhaha Hub’ı yakından tanıyacağız. Kuhaha Hub’ın projesi olan Anlat Aşko Stand-Up gösterisi, LGBTİ+’ların kendi kıssalarını ve mizah anlayışlarını sahneye taşıması açısından kıymetli bir yerde duruyor. Sahnede kuir görünürlüğünü güçlendirmeyi hedefleyen, mizahı adeta bir direnişe dönüştüren Anlat Aşko Stand Up grubundan İhtilal Aden, Ecmel Deniz ve Kürliçe ile stand-up sahnesinde LGBTİ+ olmayı, mizahı ve iktidarın LGBTİ+’lara yönelik baskılarını konuştuk.

Bize biraz kendinizi tanıtır mısınız?

Ecmel Deniz: 27 yaşındayım. 8-10 yıldır transaktivizm yapıyorum. Kapsama alanında gönüllüyüm. Kaos GL Derneği’nde çalışıyorum. Birçok farklı LGBTİ+ dernekleri ve inisiyatiflerin içerisinde yer alıyorum. Temel çalışma alanlarım, transların sıhhate erişimi ve trans hakları.

Devrim Aden: 22 yaşındayım ve yaklaşık 7 yıldır LGBTİ+ aktivistiyim. Daha evvel açık mikrofonlara çıkıyordum.

Kürliçe: 23 yaşındayım ve drag queen’lik yapıyorum. Performans sanatçısıyım.

Anlat Aşko stand-up projesi nasıl ortaya çıktı? Takım olarak nasıl bir ortaya geldiniz?

Ecmel Deniz: Anlat Aşko projesi, VAHA dayanağıyla ortaya çıktı. Özgür Renkler, Kült Kavaklıdere ve Kaos GL işbirliğiyle heteronormatif anlatılara karşı bir stand-up eğitimi vermek ve sahneye lubunyaları çıkarmak istedik. Özgür Renkler Derneği, LGBTİ+’lara üç ay süren online stand-up eğitimi verdi. İki kez yüz yüze eğitim aldık. Temel motivasyonumuz, heteronormatif anlatıları queer perspektifle hem eleştirmek hem de LGBTİ+’ların son baskılarla birlikte sahneye çıkmasının engellenmesine, medyada yapılan nefret hücumlarına karşı kendi alanlarımızı geri kazanma isteğiydi. Ayrıyeten, birinci süreçte birbirimizi tanımıyorduk, sahnede tanıştık.

Devrim Aden: Anlat Aşko’yu toplumsal medyadan gördüm. Birinci iki eğitime katıldım.

Kürliçe: Anlat Aşko’nun queer bir stand-up anlatısı yapacağını toplumsal medyadan gördüm. Instagram üzerinden müracaat alıyorlardı. Buraya Kürliçe olarak başvurdum, Ecmel’in bahsettiği süreçleri geçtikten sonra Anlat Aşko takımında stand-up yapmaya başladım.

Anlat Aşko stand-up gösterisini nerelerde oynadınız? Takımınız kaç bireyden oluşuyor? Diğer şovlar de olacak mı?

Ecmel Deniz: Ankara ve Bursa’daki sahne yerlerini dönüştürmeye ve o yerleri kazanmaya yönelik olduğu için Ankara ve Bursa’da sahne alma gayemiz vardı. Proje kapsamında bir kez Ankara’da, bir defa de Bursa’da sahneye çıktık. Toplamda 15 kişilik bir takımız. Bursa ve Ankara’dan iştirakçiler var. Grupta İstanbul’da yaşayan bir arkadaşımız da var. Sahneye etkin olarak 8 kişi çıkıyor. Çalışmalarımıza devam etmek istiyoruz. Eskişehir ve İstanbul’dan davet aldık. Aslında bir turne maksadımız var. Daha çok kendi lisanımızı oluşturmaya ve sahneyi deneyimlemeye çalıştığımız bir süreçte olduğumuz için bunlar daha sonraki kademeler.

Sahne bulurken zorlandığınız oldu mu?

Ecmel Deniz: VAHA takviyeli olduğu ve Kült Kavaklıdere bizi desteklediği için proje kapsamında zahmet çekmedik. Büyük kentlerde bu daha kolay olsa da yerellerde hem sahne bulmak hem de LGBTİ+’larla ilgili bir şov düzenlemek maksat gösterilme riski taşıdığı için kolay olmuyor. Belediyeler, lokal yerler çekimser davranabiliyorlar. Bursa ve Ankara’da rastgele bir zahmet yaşamadık.

Sahnede LGBTİ+ olarak yer almak nasıl bir his? Stand-up kesiminde LGBTİ+lar olarak yeni bir alan yaratacağınızı düşünüyor musunuz?

Devrim Aden: Stand-up dalı, erkeklerin elinde monopolleşmiş bir yerde duruyor. Erkeklerin bel altı şakalarıyla muhabbet çevirdiği bir alana dönmüş durumda. Lubunyaların buraya dahil olmasıyla birlikte hem görünür oluyoruz hem hayatımıza dair heyecanı ve kargaşayı anlatıyoruz. Öte yandan, kendi kimliğimize, varoluşumuza dair önyargıları yıkmaya çalışıyoruz. Kürliçe’nin drag performansı, Ecmel’in STK’lara dair yaşadığı olayları anlatması, benim gündelik hayatımda yaşadığım olayları anlatmam gibi… Lubunyalara dair çok uygun bir adım. Zira daha fazla görünür olmamız, anlatmamız, aktarmamız gerekiyor. Bu dalın, cis erkeklerin elinden çıkması gerektiğini düşünüyorum.

Kürliçe: Ankara’da yaptığımız son şovda üç lubunya olarak biz vardık. Üçümüz de trans bireyiz. Birimiz non-binary, birimiz trans bayan, birimiz trans erkek. Bu bana çok güçlü hissettiriyor. Trans bireylerin gündelik hayatta sokakta yürürken bile çok inançsız hissettiğini ve rastgele bir alanda var olmak için çok zorlandığını görebiliyoruz. Güldürü üzere bir alanda, üç transın stand-up yapıyor olması, kendi tecrübelerini aktarıyor olması ve bunu bir de latifeye vuruyor olması çok güçlendirici oluyor. Eminim ki bizi izlemeye gelen insanlara da çok güç veren bir şey bu.

Ecmel Deniz: Anlat Aşko takımına dahil olana kadar hiçbir sahne tecrübem yoktu. Kendi öykümü mizahla tabir ediyor olmak beni de epeyce güçlendirdi. LGBTİ+’ların bu kadar amaç gösterildiği bir periyotta, kendi öykülerimizi anlatmak ve bunun üzerine düşünmek, bir ortaya gelebiliyor olmak bana çok yeterli hissettiriyor. Umarım bu alanları genişleterek, sansüre karşı gelerek devam edebiliriz.

Daha evvel sahne tecrübeniz oldu mu?

Devrim Aden: Daha evvel Kürliçe ile açık mikrofonlara çıkıyorduk. Aslında daha evvel Anlat Aşko’nun ikili versiyonunu yapıyormuşuz. Özcesi sahne tecrübem vardı.

Kürliçe: Yaklaşık iki yıldır drag queen’lik yapıyorum. Bursa’da, Mersin’de ve Diyarbakır’da sahne aldım. Şu an zati Ankara’da sahne alıyorum. Ben üç sene evvel Ankara’ya taşındım, öncesinde Diyarbakır’da yaşıyordum. 2018 yılında KuirFest Diyarbakır’a geldi. Şenlikte iki drag queen sahne aldı. Onları gördüm ve “Ben de drag queen olmak istiyorum” dedim. 20 yaşımda Ankara’ya taşındım ve bir yıl sonra drag performansına başladım. Yapmayı istediğim ve daima hayalini kurduğum bir iş alanıydı. Birinci drag queen performansını Diyarbakır’da izlemiştim, sonrasında Diyarbakır’da sahne almak bana çok güzel hissettirdi.

Türkiye’de güldürü alanı eril bir dal. Bu durum yavaş yavaş kırılmaya başlandı, bayan komedyenler arttı. LGBTİ+lar olarak ana akım stand-up’tan farklı olarak ne yapıyorsunuz? Bu alana katkınız nedir?

Devrim Aden: Kahpe Feleknaz, sahne alan LGBTİ+’lardan biri. Bu işi çok yeterli yapıyor. Bizim buraya katacak olduğumuz şey, sahnede kimliklerimizle var olmamız. Rastgele bir role bürünmeden ve rastgele bir şeyi temsil etmeden direkt kendimiz olarak sahnede oluyoruz. Zira lubunyayız. Cis hetero bayanlar ve erkeklerin dışında LGBTİ+’lara dair olan şeyleri anlatıyoruz. Güldürüde olan bu açık bu türlü bir yerden kapanıyor. Stand-up’ta bu alanda büyük bir açık var.

Kürliçe: Benim çok sevdiğim bir kelam var. Öteki olmak tanışmamakla ilgili. Sahnede lubunyalarla tanışıp, bu öyküleri dinleyip, lubunyaların neler yaşadığını insanların görüyor olması çok düzgün. Lubunyaların izlemesi beni çok keyifli ediyor. Lubunya olmayan insanların da gelip izlemesini istiyorum. Bu ortada lubunya olmayanlar da şovumuzu gelip izliyorlar. Ankara’daki birinci Anlat Aşko gösterimize gelen heteroseksüel birisi gösteriyi izledikten sonra gay olarak açıldı. Bu türlü öyküler var.

Ecmel Deniz: Stand-up buraya dahil olana kadar takip ettiğim bir alan değildi. Heteroseksizmi besleyen ve ötekileştiren bir lisan kurmak, ana akım stand-up’ın gereci haline geldi. Sanat ve kendini söz etme alanları, dışlayıcı olmak yerine tabiatıyla çeşitliliği artıran bir yapı kurmalı. Ana akım stand-up’ta hegemonik erkekliği öven, kendi mesleklerini beslemek için ötekiyi dışarda bırakan şuurlu bir lisan kuruluyor. Bu tesadüf ya da güldürü ögesi olarak yapılan bir şey değil, şuurlu bir tercih. Bizim yaptığımız da şuurlu bir şey. “Biz buradayız, varız ve bizsiz bir hayat yok” diyoruz. Burada anlattığımız şeyler, hayatın içinden ve çok gerçek. Anlattıklarımızın her biri bizim ömrümüz. Nasıl ki “yaşamda ısrar” diyorsak, sahnelerde de birebirini yapma motivasyonuna sahibiz. Kendimizi anlatma açısından her alanda olmamız çok pahalı. Kendimizi anlatacak alanlar olmadığı için, sahne bizim için değerli bir fırsat.

Türkiye’de artık komedyenler latife yaptığı için gözaltına alınabiliyor. İktidarın mizaha yönelik baskısını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Kürliçe: Stand-up’tan olmasa, drag queenliğimden, drag’den olmasa kimliğimden, kimliğimden olmasa yürüyüşümden zati gaye halindeyim.

Devrim Aden: Baskının, homofobinin, transfobinin çok arttığı bir devirdeyiz. Karambole yaşıyormuşuz üzere hissediyorum. Söylediğim bir şeyden mi alınacağım, aktivizmden mi alınacağım, yoksa attığım tweetten mi? Latifeyi bir kenara bıraktığımızda kendi kimliğimize dair de her türlü amaç halinde olduğumuz için ne denilir bilemiyorum.

Ecmel Deniz: İktidar, sahne sanatları müsabaka alanı yarattığı için öcüleştirme ve dışsallaştırma pratiğini her alanda uyguluyor. Bu yalnızca sahne sanatları için geçerli değil. LGBTİ+’ları ve bayanları amaç gösterme, var oldukları alanları ele geçirme ve öcüleştirme pratikleri çok yaygın. Sahnenin büyük amaç kitlelere seslenme potansiyeli olduğu için sahne üzerine de bunun yansıması tesadüf değil. Sanatkarlara yönelik son yaşanan müdahaleler de bayanların ve LGBTİ+ları maksat alan siyasetlerin iç içe geçmesinden kaynaklı. Maddi manevi pahaları öne sürerek, kendilerinden olmayan, makbul görmedikleri her şeyi maksada koyma pratikleri var. Bu da bunun bir uzantısı. LGBTİ+’lar açısından problem çok daha ayyuka çıktığı için problem sahnede olup olmamanın çok ötesinde. Aile Yılı ilan edilmesiyle birlikte varoluşlarımızı bir cürüm ögesi haline getirmeye çalışıyorlar. Bırakın performans sergilemeyi, varlığımız maksatta olduğu için benim bu manada kaygım yok. Sahne olmasa da diğer bir yerden zati beni maksat göstermeleri çok muhtemel. Sahnemi elimden almaya kalkarlarsa öbür bir alan olur. Her yerde LGBTİ+’ların varoluşunu savunmaya devam edeceğim.

Sahnede olmak size nasıl hissettiriyor?

Ecmel Deniz: İki kez sahneye çıktım, VAHA aktifliği sayesinde üçüncü kez sahneye çıkacağım. Birinci sahneye çıktığımda çok heyecanlıydım. Sahneden sonra bile heyecanım geçmedi. Bir gün boyunca kalp ritmim düzelmedi. Birinci sahnemde “Bu kadar gerginliğe değmez, bu iş bana nazaran değil” demiştim. Bir taraftan yapmaya devam ettikçe çok büyük bir keyif veriyor. İlgi de hoşuma gitmeye başladı. Ortada beşerler beni görüp “Aa o komik çocuk sen değil misin?” diyor. Bu çok hoşuma gidiyor, palavra yok. Bir şeyleri anlatmaya devam etmek istiyorum, içinde bulunduğum durumdan keyif alıyorum.

Devrim Aden: Sahnedeyken çok taşkın ve coşkulu oluyorum, daha da âlâ hissediyorum. Mükemmeliyetçi biri olduğum için nizamlı olarak insanlara “Nasıl oldu, uygun miydi, bu latife burada patladı mı?” üzere sorular soruyorum. Bir mühletten sonra “Bence senin sahne ışığın var” cümlesini duymak, bana çok düzgün hissettiriyor. Ben anlatıyorum ve o erkekler beni dinliyor. Bu beni o kadar yeterli hissettiriyor ki. Örneğin ben bir ibne latifesi yapıyorum, o erkek orada ona gülüyor. Bir yerden sonra kırılgan erkekliğini sorgulayabiliyor. Sahneyi aktivizm alanına dönüştürmüş bir yerdeyiz.

Kürliçe: Sahne bana çok uzak bir şey değil. Drag’e başlamadan evvel Diyarbakır’da tiyatro eğitimi alıp tiyatro oynamıştım. Sahnede olmayı seviyorum ve ilgim var. İnsanların beni izlemesi hoşuma gidiyor. Lise 1’den beri sahnelerdeyim. Sahneyi sevdiğimi zati biliyorum, kendimi rahat hissediyorum. Hayatım boyunca sahnede ve kamera önünde olmak istiyorum. Ortaya bir şey koymak, üretmek ve bunun beğenilmesi çok hoşuma gidiyor.

Başka bir tiyatro oyunu, sinema vs. bu türlü bir hayaliniz var mı?

Devrim Aden: Edebiyat mezunu bir arkadaşım tiyatro oyunları yazıyor. Bilge Karasu’nun Kılavuz kitabını tek kişilik bir oyuna çevirdi. Oynamak ister misin diye bu oyunu bana teklif etti. Bilge Karasu da LGBTİ+ bir müellif. Bir LGBTİ+’nın yazmış olduğu kitabı, bir LGBTİ+’nın oynayacak olması çok düzgün hissettirdi. Bu teklif, stand-up’tan sonra benim için açılan bir kapı oldu. Farklı sinemalarda ve tiyatrolarda yer alarak LGBTİ+lar ismine görünürlüğü sürdürmek isterim.

Kürliçe: KuirFest’in iki defa teaser’larında oynadım. Bilkent Üniversitesinden bir küme, Ankara’da drag queenlik üzerine bir belgesel çektiler, orada yer aldım. Ufak tefek kamera önü tecrübelerim oldu. Bunun daha büyük yerlere evrilmesini isterim. En büyük hayalim müzikal yapmak. Bir tiyatro sahnesinde drag olarak müzikal yapmayı ya da kısa sinemada oynamayı çok isterim.

Ecmel Deniz: Benim bu hususta bir hayalim yok. Kaos GL’de çalışıyorum. Uzun yıllardır transaktivizm yapıyorum. Sosyoloji mezunuyum. Daima toplumsal bilimlerin içerisinde oldum. Sanata dair bu vakte kadar rastgele bir şey yapmadım ve bu türlü bir şey hayal de etmedim. Bu proje de sivil toplum teşebbüsü. Bir noktada yaptığımız şey yeniden aktivizm. Yalnızca sahneye çıkıp güldürü yapmıyoruz. Sıkıntıya kendimizi söz etme biçimimiz, varoluşumuza dair bir örgütlenme olarak da bakıyorum. Sahnelere çıkmaya devam etmek isterim lakin bu anlatıyı kendi hayatımla harmanlayarak ne kadar ileriye taşıyabilirim, bunu bilmiyorum. Uzun yıllar aktivizmin içinde olmayı istiyorum.

İş hayatıyla stand-up’ı birlikte nasıl sürdürüyorsunuz? İş hayatlarınızda düşünce yaşıyor musunuz?

Devrim Aden: Burası da şu an hayatımızın bir modülü. İş yerimde de lubunya kimliğiyle bulunuyorum. Bu türlü bir ayrım yapmıyorum.

Kürliçe: İhtilal, lubunya bir yerde çalışıyor. Ecmel, lubunya bir dernekte çalışıyor. Ben zati lubunyaların çoğunlukla performans sergilediği bir alanda çalışıyorum. Bu sebeplerden ötürü çok sorun yaşadığımızı düşünmüyorum. Anlat Aşko’yu iş olarak görüyorum. Mesleğim drag queenlik. Burada drag queen olarak sahneye çıkıyorum.

Ecmel Deniz: LGBTİ+’ların istihdama ve ekonomik hayata iştiraki çok kısıtlı. Bir hususa dair hayal kurma marifetlerimiz de gaye göstermelerden kaynaklı çok fazla değil. Kendimize de otosansür uygulayabiliyoruz. Bu bahisler çok iç içe geçmiş durumda. Toplumsal bilimler okudum, akademide devam etmeye dair isteğim olduğunu hatırlıyorum. Bunu ne kadar sürdürmek istiyorum ya da LGBTİ+ olduğum için ne kadar zorlanırım, ne kadar tasalarım oldu üzere sorular oldu ve bunların tesiri olduğunu düşünüyorum. Akademide direkt karşılaştığım bir şey olmadı. Ancak LGBTİ+lar dolaylı ayrımcılıklarla da çok fazla karşılaşıyor. Bunun ruhsal yansımaları elbette oluyor. Bir LGBTİ+ derneğinde çalışmıyor olsaydım ‘Ne yapardım’ sorusunun yanıtının net olmaması durumu özetliyor. Zira nitekim öbür alanlarda çalışmak, istihdama katılmak hiç kolay değil. Sivil toplum da son vakitlerde gaye gösterilmeye başlandı. Bu alanda kontroller, ajanlaştırma problemleri çok arttı. Konforlu ve sürdürülebilir bir iş hayatından da kelam edemiyoruz. Bu da meçhullüğü, gelecek derdini, anksiyeteyi çok fazla besleyen bir şey. Bu yüzden hem benim hem de LGBTİ+’lar için hayal kurmak çok kolay değil.

---

Anlat Aşko projesinin nasıl ortaya çıktığını projenin yürütücülerinden Özgür Renkler Derneği temsilcisi Semih Özkarakaş’a da sorduk. 13 yıldır LGBTİ+ aktivistliği yaptığını belirten Özkarakaş, hem bir çizer hem de sivil alan işçisi. Artık sizi Özkarakaş’ın karşılıklarıyla baş başa bırakıyoruz.

Anlat Aşko stand-up projesi nasıl ortaya çıktı? Takım olarak nasıl bir ortaya geldiniz?

Semih Özkarakaş: Anlat Aşko, VAHA III: Dayanışma İçinde Kültür Sanatla Ortak Alanları Geri Kazanmak takviyesini almamızla somutlaştı lakin fikri pandemi devrine dayanıyor. O devirde çok fazla stand-up izliyordum ve her seferinde şunu düşünüyordum: “LGBTİ+’lar olarak mizahımız çok daha politik, akışkan ve çoğul ancak bu sahnede gereğince görünmüyor ya da sahnede anlatımızda yer alamıyoruz.” VAHA’nın daveti tam da bu fikri hayata geçirebileceğimiz bir yer sundu. Kaos GL, Kült Kavaklıdere ve Özgür Renkler’in bir ortaya gelmesiyle projeyi geliştirdik. Açık davete çıktık ve takım bu formda bir ortaya geldi.

Anlat Aşko stand-up gösterisini nerelerde oynadınız? Grubunuz kaç şahıstan oluşuyor? Öbür şovlar de olacak mı?

Semih Özkarakaş: Şu ana kadar iki sefer Ankara’da Kült Kavaklıdere’de ve Bursa’da Drift Pub’da sahne aldık. Grup proje bazlı genişleyen, kolektif bir yapı; sabit bir sayıdan çok, birlikte üretim pratiğiyle şekilleniyor. Yeni şovlar için de hazırlıklarımız devam ediyor.

Sahne bulurken zorlandığınız oldu mu?

Semih Özkarakaş: En başta Bursa’da bir yerle işbirliği kurmak istedik fakat bu sinerjiyi yaratabileceğimiz bir alan bulmak kolay olmadı. Kimi yerlerden de olumsuz dönüşler aldık. Sonrasında Kült Kavaklıdere ve Kaos GL ile yollarımız kesişti ve bu bizim için çok açıcı oldu. Grup farklı kentlerde Ankara, İstanbul, Bursa, İzmir’de yaşadığı için bir ortaya gelmek de başlı başına bir süreç. Lakin Kült bizim için her vakit açık bir sahne oldu, ayrıyeten İstanbul’dan da sahne davetleri aldık.

Sahnede LGBTİ+ olarak yer almak nasıl bir his? Yeni bir alan yaratacağınızı düşünüyor musunuz?

Semih Özkarakaş: Sahnede LGBTİ+ olarak yer almak tek bir duyguya indirgenemiyor. Bir yandan görünür olmanın getirdiği güç ve özgürlük var, kendi öykünü kendi dilinle anlatabilmek çok değerli. Fakat öteki yandan kırılgan bir tarafı da var zira sahne her vakit eşit şartlarda kurulmuyor. Bu yüzden bizim için sahne yalnızca bir performans alanı değil, tıpkı vakitte bir alan açma pratiği. Yeni bir alan yaratma sıkıntısına gelince: Bu aslında şimdiden oluyor, biz birinci bir şey yapmıyoruz. Fakat bu yalnızca “daha fazla LGBTİ+ komedyen” demek değil. Biz sahnenin mantığını dönüştürüyoruz. Tekil performans yerine kolektif anlatıyı, punchline yerine tecrübesi, normları tekrar üretmek yerine onları sorgulamayı merkeze alıyoruz. Hasebiyle evet, yeni bir alan açılıyor lakin bu alan yalnızca daha kapsayıcı değil, birebir vakitte mizahın hudutlarını da genişleten ve mizahla da dalga geçtiğimiz bir alan.

Daha evvel sahne tecrübenin oldu mu?

Semih Özkarakaş: Hayır, bu benim birinci sahne tecrübem.

LGBTİ+’lar olarak ana akım stand-up’tan farklı olarak ne yapıyorsunuz? Bu alana katkınız nedir?

Semih Özkarakaş: LGBTİ+’lar ve bayanlar için gülmek birden fazla vakit bir hayatta kalma stratejisidir. İktidarla hizalanan, normlara yaslanan istek, vücut ve cinsiyet halleri gerçek manada mizah üretmekte zorlanır. Bu yüzden her LGBTİ+’nın ve her bayanın anlatısı başlı başına mizahtır. Anlat Aşko olarak yaptığımız şey, bu anlatıyı performans aracılığıyla dönüştürmek. Türkiye’de kimin güldüğü kadar kimin susturulduğu da belirleyici. Bayan komedyenlerin görünürlüğünün artması bile bu alanın ne kadar eksik olduğunu gösterdi ve neredeyse birden fazla erkek komedyenin komik olmadığını gösterdi bize. Biz ise yalnızca sahnede görünür olmakla yetinmek istemiyoruz. Anlatıyı bozmak, yine kurmak istiyoruz. Bizim sahnemiz tekil bir performans alanı değil, kolektif bir anlatı ve hafıza kurma pratiği. Tecrübesi olanın “şaka yaptığı” değil, kıssayı dönüştürdüğü bir alan açıyoruz. Ana akım stand-up birden fazla vakit normları yine üretirken, biz normların kendisini sorgulayan bir mizah kuruyoruz. Kırılganlığı, utancı, arzuyu ve direnci sahneye taşıyoruz. Seyirciyi konfor alanından çıkarıyoruz zira Türkiye’de LGBTİ+ olmak esasen konforlu değil. Bu yüzden katkımız yalnızca çeşitlilik değil, mizahın öznesi ne olduğuna, kimin konuşabileceğine ve neyin komik sayıldığına dair çerçeveyi genişletmek.

Mizaha yönelik baskıyı nasıl değerlendiriyorsun?

Semih Özkarakaş: Tabir özgürlüğü iktidarın amaç aldığı bir alan ve LGBTİ+’lar da iktidarın amaç gösterdiği, suçlulaştırdığı ve şeytanlaştırdığı vatandaşları. Bu atmosferde cis heteropatriyarkal iktidarın ve ikili cinsiyet rejiminin baskısından mizah da azade olamaz. İktidara karşı konumlanan mizah her vakit cezalandırılır.

Sahnede olmak sana nasıl hissettiriyor?

Semih Özkarakaş: Hem çok gergin hem de çok komik. Fakat bir lubunya olarak sahnede olmak bana büyük bir keyif veriyor.

Başka hayallerin var mı?

Semih Özkarakaş: Sinema direktörlüğü en büyük hayallerimden biri. Keşke gerçekleştirebilecek bi talihim olsa. Lubunya anlatısını hem görmek hem de göstermek; onu büyütmek, çoğaltmak ve ihtişamlı bir formda tabir etmeyi hayal ediyorum.

---

VAHA Programı hakkında

VAHA, Türkiye ve Avrupa’daki kentlerde kamusal tartışmalar ve diyaloğu savunan, bağımsız kültür ve sanat alanlarını güçlü aktörleriyle birlikte destekleyen bir program olarak 2020 yılında başladı. VAHA programı, kuvvetli ve baskıcı şartlar altında kültürel ve sanatsal faaliyetleriyle kamusal tartışmalara alan açan inisiyatifleri bir ortaya getirerek, müsabaka ve eleştirel düşünme alanlarını çoğaltmayı ve ulusötesi dayanışmayı desteklemeyi amaçlıyor. VAHA, Anadolu Kültür ve zusa teşebbüsü olup, Stiftung Mercator ve European Cultural Foundation tarafından finanse ediliyor.

Programa ve VAHA hub’larına dair daha detaylı bilgiye VAHA web sitesi üzerinden erişebilir, hub’ların çalışmaları ve etkinliklerini VAHA instagram sayfasından takip edebilirsiniz.