Apple ve FBI ortasında bir teröristin akıllı telefonunun şifresini kırmak üzerine dönen çaba neyin tehdit altında olduğunu anlamaya, teknoloji sanayisinin geleceğini öngörmeye yardımcı oluyor.
Tahminde bulunurken şayet paranızı şuna yatırırsanız kaybetmezsiniz: Dijital teknoloji her vakit daha fazla şahsî bilgi talep ediyor ve biz kullanıcılar onun taleplerine daima boyun eğiyoruz. Günümüzün akıllı telefonları pek çok ferdî data içeriyor – yazışmalarınız, fotoğraflarınız, pozisyonunuz, prestijiniz. Lakin pek birçok şimdi tam gelişmemiş halleriyle etrafımızda olan geleceğin aygıtları çok daha fazlasını içeriyor olacak.
İstediğimizi sandığımız bütün teknolojileri bir düşünün – yalnızca daha uygun ve kullanışlı telefonlar değil, tıpkı vakitte kendi kendine hareket eden otomobiller, sesinizle denetim edebildiğiniz akıllı yardımcılar yahut uzaktan görüntüleyip yönetebildiğiniz konut eşyaları. Pek birçoklarının daima daha fazla bilgi toplayan kameraları, mikrofonları, sensörleri ve bütün bunları manalandırmak için gitgide daha sofistike hale gelen bir teşebbüsü olacak. Gündelik aletler her sözünüzü ve hareketinizi kaydedip inceliyor olacak.
Bu da teknoloji şirketlerinin ve elbette biz kullanıcıların, Apple davasının yansımalarından neden korkmaları gerektiğini gösteriyor. Emniyet vazifelileri ve destekçileri geçerli bir mahkeme kararı olduğu takdirde polislerin, bir soruşturmada değer teşkil edebilecek hiçbir alete erişim zorluğu çekmemesi gerektiğini savunuyor.
Eğer Apple kullanıcılarına dokunulmaz olduğu teminatını verdiği telefonun içine girebilmek için kendi geliştirdiği güvenliği kıracak olursa, bu hep-izleyen geleceğin kelamda emniyet duygusu modüllere ayrılmaya başlar. Şayet her alet sizi izleyebiliyorsa ve mahkeme buyruğuyla bunların hepsi emniyet güçleri tarafından dinlenebilecekse, özel görüşme diye bir şey kalır mı? Bu artık içinde sır tutmaya yer olmayan bir dünya inşa ettiğimiz manasına mı gelir?
Washington Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Neil Richards’ın söylediğine nazaran “Bu dava tek seferlik bir şey değil, bu geleceğimizle ilgili.” Richards, teknoloji ve hukukun gözetlenme korkusu olmadan düşünmeyi ortadan kaldırdığı bir toplumun tehlikelerini araştıran Intellectual Privacy (Fikri Mahremiyet) kitabının muharriri. Fikri yaratıcılığın temelinde mahremiyet ölçütünün yer aldığını, bu mahremiyetin de etrafımızı çevrelemesine müsaade verdiğimiz kameralar, mikrofonlar ve sensörlerle yıprandığını savunuyor.
“Eğer tabir özgürlüğüne değer veriyorsak öncelikle söyleyecek enteresan şeyleri bulma sistemlerimizle ilgilenmemiz gerekiyor,” diyor. “Ve şayet daima gözetleniyor, izleniyor, kayıt altına alınıyorsak tartışma yaratan, alışılmadık, değişik, ‘sapkın’ fikirlerle ilgili deneyler yapmaya karşı çok daha gönülsüz olacağız, ki çok ehemmiyet verdiğimiz fikirlerin pek birçok bir vakitler önemli tartışmalara yol açmıştı.”
Richards ortalığı velveleye veriyor üzere görünebilir, bilhassa de FBI’ın Apple’a yönelttiği telefon kırma talebinin sırf bu özel durum için geçerli olduğuna inananların gözünde.
FBI Yöneticisi James B. Comey Jr. pazar günü bir blog gönderisinde şunları yazdı: “Davanın tüzel konusu epey dar kapsamlı. Tek istediğimiz elimizdeki arama müsaadesiyle teröristin telefonunun şifresini telefon kendini imha etmeden ya da on yıl uğraşmadan iddia edebilme imkanı. Bu kadar.” Lakin insan hakları aktivistleri, devletin eski teknolojilere dayanan mahkeme kararlarını yeni teknolojileri yönetim etmek için de kullanmaya dair uzun vadeli bir alışkanlığı olmasa Comey’nin kelamlarının daha inanılır olabileceğini söylüyor. 1960 ve 1970’in mahkemelerinin analog telefon görüşmelerinin dinlenmesiyle ilgili belirlediği kurallar, daha sonradan internetin kitlesel nezareti için de temel alınmıştı. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği’nin (ACLU) baş teknoloji uzmanı Chris Soghoian’a nazaran “Üçüncü bireyler tarafından sağlanan data için yanlışsız düzgün bir anayasal teminat yok, olan da e-postadan, arama motorlarından, toplumsal ağlardan evvel, 1960’larda verilen bir Şanlı Mahkeme (Supreme Court) kararına dayanıyor.”
Soghoian devletin daha evvelce de bağlı aletleri gözetleme makinelerine dönüştürmeye dair bir uğraşı olduğunu hatırlatıyor. Üzerinden on yıldan fazla geçmiş olan bir çete davasında FBI, (OnStar üzere acil bir durumda operatöre bağlanma imkanı sağlayan bir cep telefonu kullanan) yol yardım asistanı tasarlayan bir şirketten bir otomobildeki insanların konuşmalarını gizlice kaydetmesini istemişti. Bir mahkeme FBI’ın bu talebini, böcekle dinlemenin yardım asistanının işleyişine pürüz olacağı üzere pek kısıtlı bir münasebetle reddetmişti. Soghoian: “Mahkeme aygıtın temel fonksiyonuna dokunulmadığı takdirde her türlü nezaretin önünü açtı.” diyor, “Yani bu karara nazaran Amazon Echo hava durumunu söyleyebildiği yahut müzik çalabildiği sürece, devlet Amazon’u sizi gizlice gözetlemesi için zorlayabilir.” Soghoian burada size yardımcı olmak için daima gündelik konuşmalarınızı dinleyen Amazon’un kullanışlı dijital asistanına referansta bulunuyor. Echo anahtar sözcükleri dinliyor ve sesinizi Amazon’un sunucularına yayarak deşifre etmeye çalışıyor. Apple davasının Echo kullanıcılarının güvenliğini nasıl etkileyeceği konusunda yorum yapmaktan imtina eden Amazon, daima insanların seslerini kaydetmediklerini ve ses kayıtlarını yalnızca sistemin sizi daha âlâ anlayabilmesi için sakladıklarını söylemekle yetindi.
Ancak Apple davası, bu sözleri baltalayabilecek bir tehdit. Şayet bir mahkeme Apple’ı bir iPhone’u kırmaya zorlarsa, neden Amazon’u da Echo’nun güvenlik modelini değiştirerek söylediğiniz her şeyi kaydeder bir hale getirmeye zorlayamasın ki? Soghoian Apple davasının bu teamülü yaratabileceğini söylüyor: “Nesnelerin İnterneti‘nin Nezaretin İnterneti’ne dönmemesi için muhtaçlığımız olan, konutlarımıza ve yatak odalarımıza davet ettiğimiz şirketlerin askere alınıp eserlerini FBI için gezinen bâtın dinleme aletlerine çevirmeye zorlanmalarını engelleyen net bir mahkeme kararı.”
Bazı okuyuculara nazaran bu sorunun daha kolay bir tahlili olabilir: Seni gözetlemeye zorlanabilecek teknolojilerden vazgeç. Amazon Echo’yu satın alma. Konutuna kameralar koyma. İnternete bağlanıp konutta olup olmadığını görebilen bir termostat kullanma. Bu argümanlarda bir haklılık hissesi olsa da teknolojinin, biz onu şuurlu olarak davet etmediğimizde dahi hayatlarımıza solucan üzere ilerleyerek girebilen yanını unutmamak gerek. Akıllı telefonlar ve şahsî bilgisayarlar bir vakitler lükstü, lakin daha fazla insan kullandıkça onlardan kaçınmak mümkün olmamaya başladı.
Nesnelerin İnterneti de misal bir yol izleyecek. Patronlar ve sigorta şirketleri sizden sıhhatinizi takip eden aygıtlar takmanızı isteyebilir. Kamera yahut sensörü olmayan bir otomobil bulmak imkansız hale gelebilir. Hoşunuza gitse de gitmese de aldığınız her buzdolabının içinde bir kamera olacak.
Stanford İnternet ve Toplum Merkezi’nde insan hakları yöneticisi olarak misyon yapan Jennifer Granick: “Tarihsel bir bakış açısından orijinal bir çağa girdiğimizi söyleyebiliriz” diyor. Yakın vakte kadar nezaretin sıkıntı olduğu bir dünyada yaşıyorduk. “Geçmişte sizinle sohbet edebilirdik. Hiçbir yerde kaydı bulunmazdı, buna kimsenin erişimi olmazdı. Kağıda bir şeyler yazıp şöminemde yaktığım vakit sonsuza kadar ortadan kaybolurdu.” Lakin teknik ve yasal müdafaanın yokluğunda teknoloji bu öngörüleri aksine çeviriyor. “Artık nezarete imkan veren bir dünyamız var. Hem ucuz hem de kolay. Toplumun sorması gereken soru şu: Hakikaten istediğimiz bu mu?”
* Bu yazı Farhad Manjoo’nun The New York Times’da yayımlanan yazısından çevrilmiştir.
