İncecik, yalnızca 46 kilo. Konutu yok, eşyası yok, kuru temizleyicide duran gömlek ve pantolonu dışında giysisi yok, kimliği yok. Arkadaşının fotoğrafını asabileceği bir duvarı bile yok.[i] Sahip olduğu tek şey bir İngilizce-Türkçe kelamlık. İngilizce polisiye romanları dilediği üzere eklemeler yaparak çeviriyor. Çevirdiği yabancı muharrirlerin isimlerini kullanarak yeni romanlar yazıyor, bir nevi hayalet yazarlık[ii] yapıyor. Dönüşümlü olarak arkadaşlarının meskenlerinde kalıyor, varlığını hissettirmeden, tıpkı bir hayalet üzere.
Oğuz Haluk Alplaçin‘in “hayalet” lakabını nasıl aldığı tam olarak bilinmiyor, lakin hayatına bakıldığında bundan daha uygununun bulunamayacağı görülüyor. Pekala, kim bu Hayalet Oğuz? 1929’da doğduğunu , 1975’te “46 yaşında ve 46 kilo”yken öldüğünü biliyoruz. Onu temel değişik kılan ise 60’lı yıllarda Beyoğlu’nda yaşadıkları.
Hayalet Oğuz’un hikâyesini 1960’lı yıllarda Batı’daki Beat kültürü, Hippiler ve bohem hayat biçimi sürdüren topluluklardan, Beyoğlu’nun Batı’ya giriş kapısı ve toplumsal muhalefetin odağı haline gelişinden bağımsız düşünmek mümkün değil. Merkezinde sanat olan, kişiselliğin otoriteye başkaldırma isteğiyle birleştiği ve alternatif toplumsal arayışların mevcut olduğu devrin modasında dahi bir “o an ne hissediyorsan onu giy ve sonra at gitsin” tesiri var.
Böyle bir devirde İstanbul’da yaşamış bir müellif Oğuz Haluk Alplaçin. Günümüze Oğuz Haluk imzasıyla yayımladığı ve başta toplumsal bahislerden bahsederken daha sonra İkinci Yeni’ye yakın bir çizgiye kaydığı şiirleri[iii], “Beş Adet İsmail” isimli (şahsen Aziz Nesin hikayelerine benzettiğim) bir kısa hikâyesi ve kendi ismiyle yayımlanmış rock’n’roll üzerine Dünya Sarsılıyor adında bir kitabı ulaşmış. On yıl boyunca Bülent Oran’ın yanında yüzlerce Yeşilçam sinemasının senaryosuna katkıda bulunmuş, ancak hangileri olduğu bilinmiyor. En çok hayaletliğiyle hatırlanıyor.
O devir Balık Pazarı’ndaki meyhanelerden birinde siyah ve yeterli giysili, ağzında Bafra sigarası, elinde İngilizce bir kitap olan birini görürseniz, bunun Hayalet Oğuz olma ihtimali yüksekmiş. Ona çok yakın olduğu söylenen Tezer Özlü’nün anlattığına nazaran yeni çıkan kitapları çabucak edinir, enteresan sinemaları birinci gören o olurmuş. O periyot yeni yeni başlayan rock’n’roll müziği ve alt kültürünün mümkün tesirlerini sezerek bunun üzerine bir kitap yazmış olması dahi arkadaşlarını hâlâ etkiliyor. Leyla Erbil’in tabiriyle bu “entelektüel solucan”, 1950’lerin ortasından itibaren modernist edebiyata yönelmiş yeni muhalif nesil için bir örnek niteliğinde: “Bizim neslin Hayalet’e düşkünlüğünün nedenlerinden biri, o sıra peşinde olduğumuz, yaratmak istediğimiz lisanın, metnin Hayalet’te cisimleşmiş olduğunu sanmamızdandı.” Ahmet Oktay da birebir durumu ideolojiye teslim olanların yanında Hayalet’in “olunamayan”ı temsil etmesiyle açıklıyor: “güce karşı güçsüzlük, statüye karşı işsizlik ve makamsızlık, yerleşikliğe karşı göçebelik”.
“Bir lokma, bir hırka” ideolojisiyle yaşar, eline para geçti mi çabucak harcarmış. O Pera’daki Hayalet kitabında Ahmet Oktay, Hayalet’in Emperyal Oteli’nde kalmak için Attilâ İlhan’ın ismini verdiğini, sonraki sabah para yerine o sıralar çevirmekte olduğu Graham Green’in Çirkin Amerikalı kitabını rehin bıraktığını aktarıyor.
Sürekli arkadaşlarının konutunda kalmasıyla ilgili anlatılan kimi eğlenceli hikâyeler de var. Ressam Utku Varlık’ın Arnavutköy’deki villasının yalı katına yerleşen Hayalet, burada davetler vermeye ve konut sahibi üzere davranmaya başlamış. Bir mühlet sonra Utku Varlık kız arkadaşıyla konuta girerken ses yapmamaya çaba eder olmuş. Hatta Hayalet, “olur olmaz saatlerde meskene girip insanları rahatsız etmeyin” diye Varlık’ı uyarmış. 6-7 Eylül olaylarının akabinde sıkıyönetim günlerinden birinde ise Ferit Edgü’nün eniştesinin Teşvikiye’deki konutunda bir davettelermiş. Herkes ayrıldıktan sonra, Hayalet kapının gerisinden “Cee..” diye çıkıvermiş ve Edgü sokağa çıkma yasağı başladığı için onu kovamamış. Mecburiyetten doğan bu konaklama, iki ay kadar sürmüş. Bir müddet sonra Hayalet kendini o kadar sevdirmiş ki, Edgü’nün annesi ona özel yemekler yapmaya başlamış.
Sezer Duru ile Orhan Duru’nun titiz çalışması sayesinde Oğuz Haluk Alplaçin’in hayatı ve yapıtları hakkında bilgi edinebiliyoruz. Bir “aylak adam” olarak mı, yoksa Sezer Duru’nun dediği üzere “Türkiye’nin tek anarşisti” olarak mı tanımlanmalı bilmiyorum. Ancak Hayalet Oğuz’un kendine mahsus saygıdeğer bir direnişin kahramanı olduğu kesin.
Kaynaklar
- O Pera’daki Hayalet: Oğuz Haluk Alplaçin’in İnanılmaz Yaşamöyküsü ve Yapıtları, Hazırlayanlar: Sezer Duru & Orhan Duru (YKY)
- O Pera’daki Hayalet (Oğuz Haluk Alplaçin), Yapım ve İdare: İsmail Sancak & M. Hakan Demiralay
- Gayri Resmi ve Fotoğraflı Türkiye Sinema Sözlüğü, Altyazı
[i] Demirtaş Ceyhun’un aktardığı bir anıya nazaran Hayalet Oğuz, ressam Metin Eloğlu’nun sergilenen bir fotoğrafını almak üzere kaparo olarak bir ölçü para bırakmış lakin paranın geri kalanını hiçbir vakit ödememiş ve fotoğrafın diğerine satılmasını daima engellemiş. “Ulan fotoğrafın parasını getir de al” diyen Eloğlu’na da “Alacağım, yalnız bekle biraz… Hele resmi asabileceğim bir duvar bulayım.” yanıtını vermiş.
[ii] Ghostwriter: Öbür birinin ismine metinler yazan müelliflere verilen bir isim. Ünlülerin otobiyografilerinde ya da anılarında vakit zaman başvurdukları bir formül.
[iii] “Les Abezan” isminde cinsel açlık üzerine bir şiiri de olduğu ve vaktinde yayımlandığı rivayet ediliyor lakin günümüze ulaşmamış.
