II. Dünya Savaşı’nın en ağır kuşatmalarından Leningrad Kuşatması, kentin son kara irtibatının da kesilmesiyle 8 Eylül 1941’de başladı. Şimdiki ismi St. Petersburg olan Leningrad’ın düşürülmesi, Hitler’in Sovyetler Birliği’ni istila etme planındaki üç stratejik amaçtan biriydi. Kentin politik, askeri ve endüstriyel değeri Nazilerin Sovyetler Birliği’nde birinci olarak buraya göz dikmesine neden olmuştu.
Naziler, kente ve etraf yerleşimlerine ulaşan ikmal sınırlarını kesmişti. Ama sert Sovyet direnci nedeniyle taarruzlarından sonuç alamıyorlardı. Kızıl Ordu için Leningrad hayati seviyede ehemmiyet taşıyordu. Kentteki ömrü ve savunmayı sürdürebilmek için Sovyetlerin kullanabildiği tek ikmal ve tahliye yolu Ladoga Gölü’nün üzerinden geçiyordu. İkmal gereçleri kış aylarında donmuş gölün üzerinde kara taşıtlarıyla sağlanıyordu.
Geçen bir yılın sonunda kentin sakinleri tam manasıyla açlıktan kırılıyordu. Hitler’in gözü kuşatma sırasında kentin akarsu kaynaklarına zehir karıştıracak, akaryakıt ve yiyecek depolarını bombalatacak kadar dönmüştü. Üstelik 1941-42 kışı tarihin en soğuk kışlarından biriydi. Kışın sıcaklıklar -40 dereceye kadar düştüğünde, Leningrad’da kalan beşerler kaynatılmış deri kayışlardan yapılmış çorbaların yanı sıra atlar, kediler, köpekler, hatta sokakta donmuş cesetlerden alınan insan etiyle beslenmeye çalışıyordu.
Nazilerin çember oluşturarak bombardıman, soğuk ve açlıktan vefata mahkum ettikleri kenti ayakta tutan bayanlar oldu. Bayanlar siper kazmaktan nöbet tutmaya, fabrikada çalışmaya kadar her işi üstlendi. Bayanların kentteki çabucak hemen her işi yapmak, ailelerine bakmak, vesika kuyruğunda beklemek, yiyecek bulmak, hastaları tedavi etmek, ölenleri gömmek üzere vazifeleri vardı. Leningrad Kuşatması, mesken işlerinin hayatın temelini oluşturduğunu da ortaya çıkaracaktı. Hava saldırısına karşı savunma sorumluluğu da bayanlara verilmişti. Kentin dışında Alman tanklarını durdurmak için siper açma, mayın döşeme üzere istihkam işlerinde çalışan 30 bin Leningradlının birçok tekrar bayandı.
9 Ağustos 1942 akşamı, Leningrad’ın cephe çizgisine çabucak yerleştirilmiş hoparlörlerden bir müzik sesi duyuldu. Kenti ağır topçu silahlarıyla aralıksız bombalayan ve bir yıldır kuşatma altında tutan Nazi kuvvetleri, Sovyet yaylım ateşiyle süreksiz olarak susturulmuştu. Maksat, Almanların mümkün engellemelerinin önüne geçmek ve müziğin sesinin duyulması için sessizlik sağlamaktı. Ayrıyeten cephedeki askerler yayınlanacak konseri radyodan dinlemeleri konusunda teşvik edilmişti.
Konser, Şostakoviç’e ilişkin 7. Senfoni’nin Leningrad prömiyeriydi ve açlıktan neredeyse ölmek üzere müzisyenlerden oluşan bir orkestra tarafından icra ediliyordu. Konser, orkestra şefi Karl Eliasberg’in evvelce kaydedilmiş bir anonsuyla başladı:
Yoldaşlar! Kentimizin kültürel tarihinde yer alacak büyük bir olay gerçekleşmek üzeredir. Birkaç dakika içinde, olağanüstü vatandaşımız Dmitri Şostakoviç’in ‘Yedinci Senfoni’sini duyacaksınız. Kendisi bu harikulade besteyi düşman Leningrad’a delicesine saldırdığı esnada yapmıştır… Faşist domuzların bütün Avrupa’yı bombaladığı ve Avrupa’nın da Leningrad’ın sonunun geldiğini düşündüğü esnada. Lakin bu performans ruhumuzun, yüreğimizin ve savaşa hazır olduğumuzun şahididir. Dinleyiniz, yoldaşlar!
Dünya tarihinin en fevkalâde konseri için o günün seçilmesinin nedeni Hitler’in bu tarihte Leningrad’ı ele geçireceğini ilan etmiş olmasıydı. Prömiyer daha gerçekleşmeden orkestranın üç üyesi açlıktan hayatını kaybetmişti. Şef Eliasberg kentte kalan orkestra üyelerinin konutlarını tek tek gezerek bir ortaya toplamıştı. Bir görgü şahidi, bir deri bir kemik müzisyenleri yırtık pırtık konser kıyafetleriyle gören izleyicilerin gözlerinin dolduğunu hatırlıyordu.
Şostakoviç, senfonisiyle Leningrad’ın acısını notalara dökmüş ve Sovyet halkına dayanma gücü vermişti. Hitler’in askerlerinin kenti ablukaya aldığı ve kent nüfusunu açlığa mahkum etme niyetinde olduğu düşünülürse, 7. Senfoni’nin Leningrad prömiyeri inanılmaz bir meydan okuma aksiyonuydu. Daha evvel hiçbir müzik modülü ruhsal savaşın böylesine tesirli bir aygıtı olmamıştı. Konser, yorgunluk ve açlıktan bayılan müzisyenlere bağırarak dayanak çıkan seyircilerin gözyaşları ve alkışlarıyla sona erdi. Yarattığı muazzam propaganda tesirinin yanı sıra Leningrad halkının morali üzerinde de olumlu bir tesir bıraktı. Senfoni, işgale karşı başlatılan büyük ulusal direnişin en güçlü sembollerinden biri oldu.
Kuşatmadan evvel “müzelerin anası” diye anılan Hermitage Müzesi’ndeki yapıtların bir kısmı Ural Dağları’na götürülmüş, Leningrad’da yaşayan bilim insanlarının ve sanatkarların da tahliye edilmesine karar verilmişti. Bestekar Dmitri Şostakoviç kenti terk etmeyi reddedenler ortasındaydı. Evvel Kızıl Ordu’ya katılmak istemiş lakin sıhhat durumu nedeniyle kabul edilmemişti. Leningrad Senfonisi’ni yazmaya ise itfaiyede yangın gözcülüğü yaparken karar vermişti.
Kanlı kuşatma tam bir yıl daha sürecek ve yaklaşık bir milyon sivil hayatını kaybedecekti. Savaştan evvel Leningrad’da 3 milyon insan yaşıyordu, kuşatma nedeniyle en az 1.5 milyon insan kent dışına çıkarılmıştı. 872 günlük kuşatma, Sovyetler’in 12-30 Ocak 1943’te başlattığı başlattığı İskra (Kıvılcım) Harekatı’ndan bir sene sonra Nazilerin defedilmesiyle 27 Ocak 1944’te sona erdi. Leningrad’daki yıkım atom bombalarının atıldığı Hiroşima ve Nagasaki’deki yıkımın üzerindeydi. Sovyetler, 20 milyondan fazla askeri ve sivili kaybetmelerine karşın, kuşatmadan bir yıl sonra Berlin’e kadar ilerleyip Nazileri alaşağı edeceklerdi.
Konsere ilişkin hiçbir sinema, fotoğraf yahut kayıt maalesef günümüze ulaşmadı. Lakin savaştan sonra, esir alınan Alman subayları senfoniyi duyduklarında kenti asla düşüremeyeceklerini anladıklarını itiraf etmişti. Bir Alman askeri ise konsere ait “Kahramanların senfonisini dinler üzereydik,” demişti.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
