Ermeni Soykırımı, Türkiye’nin büyük ölçüde utanç verici olan yakın tarihindeki en büyük insanlık hatalarından biri. Koca bir halk devlet tarafından sistematik olarak katledildi: Yüz binlerce Ermeni devlet zoruyla sürüldü, gasp edildi, tecavüze uğradı ve öldürüldü. 1. Dünya Savaşı’ndan evvel Osmanlı topraklarında yaklaşık 1,5 milyon Ermeni varken, Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda Ermeni nüfus 100 binin altına düşmüştü. Artık sokaklarda bir Ermeni’ye rastlamak ise neredeyse imkânsız hâle geldi. Asırlık inkâr siyasetleri nedeniyle bu büyük trajedi hâlâ tüm taraflarıyla konuşulamıyor. Lakin 1915 yalnız geçmişin değil, geleceğin de sorunu. Soykırımla yüzleşmek, nasıl bir gelecek istediğimizi de belirliyor.
2-31 Aralık tarihleri ortasında Depo İstanbul’da ziyarete açılacak “Bizzat Hallediniz” standı de Ermenilerin binlerce yıldır yaşadıkları topraklardan koparılışının 100. yılı vesilesiyle, trajediye ait tarihî hakikatleri tekrar kamuoyunun gündemine getirmeyi hedefliyor.
[Tweet “Soykırımla yüzleşmek, nasıl bir gelecek istediğimizi de belirliyor.”]
Babil Derneği tarafından Lider Özengi’nin küratörlüğünde hazırlanan stant, insanlık tarihinin en büyük felaketlerinden soykırımı resmi dokümanlar üzerinden inceliyor. Dahiliye Nazırı Talat Paşa’nın Osmanlı vilayetlerine yazdığı telgraflar ve bölgelerden gelen yanıtlar, periyodun yasa ve talimatnameleri, şahit anlatımları, devrin gazeteleri ve Divan-ı Harb’de açılan davaların sonuçları ile tutanaklardaki sözler 1915’i tasvir eden evraklar ortasında yer alıyor.
Belirli bir kısmı araştırmacılara açık olan Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’ndeki yaklaşık 800 telgraf incelenerek hazırlanan stant, öncelikle bir arşivi daha geniş kısımlar için görünür kılıyor. Soykırımın ana aktörlerinin kimler olduğunu, nasıl bir ortamda ve hangi usullerle gerçekleştiğine dair yeni ispatlar görmek için ziyaret edebilir, standa ait detaylı bilgiye buradan erişebilirsiniz.
Rober Koptaş, soykırımın 100. yılı vesilesiyle yazdığı ve çokça paylaşılan “Bir Ermeni olarak ne istiyorum?” yazısında “Beni boğazımdaki kılçıktan, birilerinin boğazındaki kılçık olmaktan kurtarın” demişti. “Bizzat Hallediniz” standı boğazlarımızdaki kılçığı çıkarıp almak için yetersiz bir adım üzere görünebilir, lakin inkârı muska yapıp boynuna asanların memleketinde hiç yoktan düzgündür.
