Boğaziçi Üniversitesi, rektörlük seçimleri kelam konusu olduğunda Türkiye yüksek öğretim sisteminde demokrasinin garantisi ve faal öncüsü oldu. Üniversite 1982’den itibaren antidemokratik YÖK uygulamalarından biri olan rektör atamasını 1987’de gayriresmi seçimlerle delerek demokratikleşmeye öncülük etti. 12 Eylül’den evvel rektörler fakültelerden sırayla seçiliyordu. Seçimlere devletin öbür kurumlarının ve siyasetin dahli olmuyor, üstelik şimdiki gibi mesela tıp fakültesi olan üniversitelerde yalnızca tıpçıların rektör olması engelleniyordu. Rektör şimdiki üzere yüksek bir merkezi güce de sahip değildi, üniversite merkezi olarak örgütlenmemişti, fakülteler özerkti. 12 Eylül yüksek öğretimin yapısını tümüyle merkezileştirerek tüm rektörleri cumhurbaşkanına bağladı. Lakin darbe maddeleri Kenan Evren’i “tek adam” yapmamış, YÖK üzere kurumlarla antidemokratik uygulamaları yıllarca sürecek biçimde garanti altına almıştı. Bugünden farklı olarak güçlü YÖK’ün varlığı, yüksek öğretim açısından gücün tek elde (cumhurbaşkanında) toplanmasına da pürüz oluyordu. Boğaziçi bu yerleşik antidemokratik yapıyı delmekte gözü pek adımlar attı. Boğaziçi’nin resmi bir seçimle gelen birinci rektörü Üstün Ergüder, yeni durumla eski uygulamaları karşılaştırıyor:
“Devlet ve vakıf üniversitelerindeki rektörlük seçimleri farklı prosedürlerle meydana geliyordu. İkisi de değişmiş durumda. 1982’ye geri dönüldü. Bu, 1982’de YÖK’ün getirdiği sistem. 1982-1992 ortasında yükseköğretim hayatında bu sistem kabul görmedi. Birçok üniversite yapılan atamalardan rahatsız oldu. Bilhassa Boğaziçi Üniversitesi’nde ‘Bu üniversite farklı, özel bir üniversite, o farklılığı yansıtacak idari sistemi olmalı,’ formunda eğilimler vardı. Arkadaşlar, YÖK’e bildirmek üzere kendi içlerinde seçim yaptı. Üniversitede herkes üstten gelen, üniversiteye danışılmadan yapılan atamalardan rahatsızdı. Boğaziçi’nin yaptığı gayriresmi seçimleri öbür üniversiteler de tekrarlamaya başladı. 1992’de seçimle rektör atama sistemi getirildi. 1982 ile bugün ortasında çok fark var. O vakit rektör adaylarının tespit edilmesi ve atanmasında YÖK’ün tartısı çok fazlaydı. Bugün cumhurbaşkanı daha aktif. Değişik siyasi bir dinamik var, o yüzden işleyişi de farklı olacaktır. Yani 1982’den daha da geri gittik. O günkü cumhurbaşkanlığı makamı ile bugün, o günkü YÖK ile bugünkü YÖK çok farklı. O günkü siyasi irade İhsan Doğramacı’nın ağzına da bakıyordu.”
Ergüder, Açık Radyo’da katıldığı “Açık Bilinç” programında üsttekilerin yanı sıra Boğaziçi’nin vaktinde YÖK’e nasıl yollarla direndiğini de anekdotlarla anlatıyor.
Boğaziçi, 1992’de fiili olarak halihazırda başlamış olan seçim sisteminin resmileşmesine öncülük etmekle yetinmedi. Gelen yasa, mevcut “atama” yoluna yalnızca bir seçim ekliyordu: Seçilen adaylardan altı isim YÖK’e bildiriliyor, YÖK bunlardan üç ismi dilediği sırayla cumhurbaşkanına iletiyor, cumhurbaşkanı da bu üç isimden istediğini atıyordu. Böylelikle seçimler işlevsizleşiyordu. Boğaziçi’nde ise seçimlerin başladığı birinci yıldan itibaren seçime katılan tüm adaylar birinci gelen isim lehine rektörlük teklifini reddediyor ve cumhurbaşkanına yalnızca birinci olan ismi bırakıyorlardı.
Erdoğan’ın Boğaziçi’ndeki son seçimden beri delmeye çalıştığı gelenek tam da budur. Şayet son KHK ve seçilmiş rektörün atanmaması durumu 15 Temmuz’a ve Erdoğan’ın Fethullah Gülen cemaatine karşı direnmesine bağlanırsa anlaşılamaz. Rektör seçimlerine müdahale darbe teşebbüsünden çok evvel başladı. 399 oyun yalnızca 40’ını alan Vedat Akgiray, rektörlüğe aday olmaya ve seçilmese de cumhurbaşkanına verilecek isimler ortasından çekilmemeye zorlanan bir adaydı. Erdoğan, 2012’de SPK’dan da çekilmeye zorladığı bu adayı istememişti ancak yerine daha güzel bir isim bulamadı. Erdoğan bu mevzudaki krizini çözmek için evvel 1982’deki YÖK’ün “atama” düzenlemesini meclise getirtti, fakat önerge bugün Erdoğan ile birlikte nefes alan MHP’lilerden bile dayanak görmedi. Akabinde da birebir önerge sembolik 29 Ekim gecesi çıkarılan 676 nolu KHK marifetiyle uygulanmaya başlandı.
Yüksek öğretimde darbe manasına gelen bu KHK’nın hukukî olarak Boğaziçi’nin rektör atamasına uygulanmasının mümkün olup olmadığını tartışmak Erdoğan’ın mevcut stili ve hali göz önüne alındığında lüks kaçtı. Erdoğan, dördüncü ayın sonunda rektör atamasını yaptı. Lakin Erdoğan’ın muhtemel meşruiyet krizlerine karşı elini güçlendirmeye çalışması ve rektör atamasında üniversitede yansıyı yükseltecek bir isim seçmemesi bile üniversitenin “gayriresmi” tarihinden kaynaklanan gücü hakkında ipucu veriyor.
Gülay Barbarosoğlu ilk seçimi nasıl kazandı?
İkinci periyodu için seçilip atanmayan rektör Gülay Barbarosoğlu’nun birinci periyot seçilmesinde öğrencilerin rolü çok fazladır. Lakin Barbarosoğlu öğrencilerin etkin ancak dolaylı olarak (hocalar eliyle) seçilmesine dayanak olduğu birinci rektör değil. Sabih Tansal’ın akabinde seçilen Ayşe Soysal’ın rektör seçilmesinde, rektör seçimlerinden çabucak evvel yapılan bir aksiyon çok tesirli olmuştu. Munzur’un Meczupları ismiyle anılan, Munzur çayına baraj yapılmasına karşı çıkan bir küme, üniversitede Cet Holding’in meslek gününü protesto etmiş, aktifliğin gerçekleştiği saatli binaya “Munzur Özgür Akacak” yazmış ve bina önünde basın açıklaması yapmıştı.
Bu hareketin akabinde orta kantine giden ve yerleşkeye dağılan iştirakçilere ve öğrencilere çevik kuvvet saldırdı. Kantin önünde sandalyelerle barikat kurup yan kapıdan kaçan öğrencileri polis yerleşke içinde kovalayarak gözaltına aldı. Mevcut hareketi desteklesin desteklemesin öğrenciler rektörün müsaadesiyle ve davetiyle üniversiteye polisin girmesine ve öğrencileri gözaltına almasına reaksiyon gösterdiler.
Yaklaşan rektörlük seçimlerinin en güçlü adayı ve o dönemki rektör yardımcısı Şevket Pamuk da öğrencilerle polis ortasındaki gerginlikte yanlış bir hal aldı. Oturma aksiyonu yapan öğrencileri polisin “okulu yakacaklar” mazeretiyle ablukaya almasına mani olmadı (bina önündeki aksiyonda bayrak yakılmıştı). Üstelik, öğrencilerden polise kimlik göstererek teker teker çemberden çıkmalarını istedi: Böylelikle “okuldan olmayanlar” tespit edilecekti.
Bu tutum sonrasında Şevket Pamuk seçimleri kaybederken üniversiteye polis sokmayacağının garantisini veren Ayşe Soysal 2004 yılında rektör seçildi. Soysal kelamında durmakla kalmadı, öğrencilerin isteği doğrultusunda okul girişindeki turnikeleri de iptal etti.
Soysal periyodun kara propagandası nedeniyle (Folklor kulübünün bir gösterisinde kullandığı kostümler “peşmerge kıyafeti” olarak isimlendirildi, üniversite içinde “türbanlı öğrenci” fotoğrafları gazetelere kondu, Ermeniler ve Kürtlerle ilgili etkinlikler üzerinden karalamalar yapıldı) 2008 seçimlerinde rakibinden daha az oy alarak çekildi ve rektörlüğü Kadri Özçaldıran’a bıraktı.
Kadri Özçaldıran, 5 Kasım 2010 tarihinde, periyodun başbakanı Erdoğan’ın üniversitede yapılacak bir açılışa çevik kuvvet ordusu ve sivil polislerle bir arada katılmasına boyun eğdi. Güney Meydan’da çevik kuvvetin göz altı yapmasını akademisyenlerin sükuneti ve uğraşı engelledi. Fen-Edebiyat Fakültesi’ne asılan “Ne Sermaye Ne Devlet” pankartı, üniversite hocalarına “zorla” kestirilerek indirildi. Çevik kuvvet ile öğrenciler ortasında Fen-Edebiyat Fakültesi’nde yapılan kovalamaca etkileyici imgelere sahne oldu.
Bu durum, akademisyenler ve öğrenciler ortasında Kadri Özçaldıran’a yönelik birinci büyük reaksiyon olarak düşünülebilir. Açılan yol, bundan neredeyse tam bir yıl sonra, 6 Kasım 2011 tarihinde dönülmez bir yola girdi. Evvel Orta Kantin ve sonrasında Çarşı Kantin’deki tadilat ve dönüşüm süreci, yemekhanenin önemli oranda niteliksiz yemek çıkarması, taşeronlaşma, üniversite yerlerinin kullanım kararlarının alınma biçimi üzere bir çok farklı sebep, çarşı kantine Starbucks şubesinin açılması ile birlikte muazzam bir görünürlük kazandı. Starbucks üzere bir şirketin üniversiteye gelmesi, akademisyenler, çalışanlar ve öğrenciler ortasında önemli bir memnuniyetsizlik yarattı. 6 Kasım tarihi, öğrencilerin Starbukcs’ta birinci kez işgalvari bir toplantı yapmasının tarihidir tıpkı vakitte.
Starbucks Karşı-İşgali yaklaşık 80 gün sürdü. Bu müddet içerisinde karşı-işgal alanı üniversitenin kalbinin attığı, siyasetinin belirlendiği alternatif meclis olma özelliği kazandı. Rektör Kadri Özçaldıran, işgal karşısında farklı stratejiler izledi; öğrencilere sataşmayı, aba altından soruşturma sopası göstermeyi, hiç olmadı güya işgal hiç olmamış üzere davranmayı tercih etti. Neyseki işgal süreci içinde gerçekleşen Üniversite Genel Kurulu’na katılan akademisyenler işgal’in taleplerini Kurul’a taşıdı, dinlemeyen rektörü protesto ederek Kurul’u terk etti. Fakat o denli oldu ki Kadri Özçaldıran, yeniden gayriresmi yollarla öğrencilerle temas kurdu. Öğrenciler rektörlüğün gösterdiği yerde ve “temsilcileri” vasıtasıyla görüşmeyi reddederek “tarafsız bölge” fonksiyonu görecek bir yerde (Öğrenci Faaliyetleri Binası) forum düzenlemeyi kabul ettiler. Rektör bu forumda öğrencilerin taleplerini dinleyeceğini tabir etti.
O periyot de bu periyot üzere bir rektör ile üniversite mensuplarının tümünün katıldığı ve beş saat süren bir forum yapılması pek de hayal edilecek bir şey değildi. Radikal Gazetesi’ne “Boğaziçi’nde İleri Demokrasi” başlığı ile kapak dahi olan ve muhtemelen Kadri Özçaldıran’ın seçim propagandası olacağı da düşünülen bu forum, temel olarak Starbucks işgalinin bütün gücünün toplandığı ve üniversite kamuoyuna dağıtıldığı bir toplantıdır. Güney Yerleşkedeki kapalı spor salonunda yapılan toplantı, Kadri hocayı neoliberal üniversitenin CEO’suna çevirirken, foruma katılan üniversite mensuplarını tarihî olarak rektör şahsında bir üniversite sisteminin eleştirisini yapmaya götürmüştür.
Kadri Özçaldıran bu toplantıda çeşitli kelamlar verdi ise de bunları tutmadı. Hatta tekrar rektör adayı olarak üniversite kamuoyunun karşısına çıktı. Gülay Barbarosoğlu’nun rektör adayı olarak katıldığı 2012 seçimleri, temelinde Özçaldıran ile Barbarosoğlu ortasında değil, mevcut idare zihniyeti ile Starbucks işgalinin ve öğrenci taleplerinin temsil ettiği üniversite iradesi ortasında gerçekleşmiştir, diyebiliriz.
Bu süreçte, akademisyenlerin kendi ortalarında toplanmaları, kendi özerk örgütlenmelerini geliştirmeleri, bir network oluşturmaları da çok kıymetli bir gelişmedir. Akademisyenler, sıkça Starbucks’a gönderme yaparlar, öğrenciler bizi bir ortaya getirdi derler. Olası ki bu yan yana geliş, Gülay Barbarosoğlu’nun seçilmesinde kıymetli bir tesir yaratmıştır. Gülay hoca adaylığı periyodunda ve sonrasında da üniversitenin farklı kesitleri ile birebir görüşmeler yaptı, nasıl bir üniversite istenildiğini üniversitenin kendisi ile görüştü. Sadece “talepleri toplamadı”, birebir vakitte tartışmaya da açtı, kendisini de farklı kısımları de bu tartışmalarda aktör olarak yerleştirdi.
Barbarosoğlu’nun rektörlüğünde, “Nasıl bir rektör? Nasıl bir üniversite?” başlığıyla sıralanan talepler bir üniversite inisiyatifinin programı üzere takip edildi, neredeyse tümü uygulandı ya da ruhuna uygun kimi adımlar atıldı. Barbarosoğlu’nun rektör seçilmesinin sebebi de bir manada bu ruha uygun davranacağı vaadini vermesiydi.
Barbarosoğlu periyodunda üniversite politikası
Gülay Barbarosoğlu, nihayetinde bir rektördür; üniversite bileşenleri tarafından seçilmiş, cumhurbaşkanlığı tarafından atanmış; YÖK’ün verdiği yetki ve hudutlar kapsamında, üniversitelere ayrılan bütçeye bağlı, üniversitenin mevcut yapısı içerisinde hareket kısıt ve kabiliyeti olan bir idaresi temsil eder. Barbarosoğlu’nun rektörlüğü asla ferdî his ve tecrübeler ile değerlendirilmemelidir. Üstte çizdiğimiz tablo, Barbarosoğlu’nun tavır ve siyasetlerini da belirlemiştir. Barbarosoğlu derken temelinde “mevcut yönetim” anlayışı ve pratiklerinden bahsetmiş oluyoruz. Barbarosoğlu’nun kişiliği ve âlâ niyeti burada husus dışıdır.
Barbarosoğlu idaresi, üniversiteye tarihi olarak atfedilen bilimsellik, özeklik, özgürlük ve kamusallık prensiplerini muhafaza ve savunma çizgisi izledi. İdaresi geldiği devirde başlayan Yeni YÖK Yasa Tasarısı tartışmaları, Boğaziçi Üniversitesi’ni ODTÜ ile birlikte direkt kamusal ve özgür üniversiteyi savunma durumun itti. Bu iki üniversite, kurumsal seviyede, üniversitenin teslim alınmasına karşı güçlü bir duruş sergiledi.
Daha sonra, Seyahat direnişi ile başlayan hava Boğaziçi Üniversitesi’ne de yansıdı. Başından itibaren çeşitli “katılımcı yönetim” biçimleri arayışında olan üniversite bileşenleri, üniversite forumunda bir ortaya geldi, mevcut idare de bu forum’u kurumsal olarak olmasa bile değerli ölçüde tanıdı, idare sistemi içerisinde kurumsal formlar açmaya çalıştı.
Böylece, Barbarosoğlu idaresi Boğaziçi’nde iştirakçi idare problemini politik bir problem olarak ele aldı, Forum biçiminde ortaya çıkan inisiyatifi tanımayı ve geliştirmeyi de önüne koydu.
Elbette mevcut üniversite yapısının imkan ve hudutlarını görmeden Forum biçiminin imkan ve sonlarını da göremeyiz. Boğaziçi Üniversitesi Forumu, bu imkan ve hudutları zorlayan, kurumsallaşma ile özerklik ortasında amorf bir sınır izlemiştir. Farklı uçlara uzunluk vermiş olsa da, genel olarak forumların geri çekilmesi ile birlikte, çeşitli yanılgılı forum yaklaşımları Forum’u bir örgütler ortası platforma indirgeyerek tasfiye etti. Bugün forumda inisiyatif sahibi olmanın ölçütü, foruma hakim olmak değil foruma demokratik ve fonksiyonlu bir form vermektir. Rektörlük bağlamında gerçekleşen son forum ve forumvari toplantılar bu bahiste yapılan yanlışları ortaya serdi. Bu devirdeki çalışmaların apaçık başarısı forumların kalitesine ve başarısına değil öğrenci ve hocaların kararlı ve sağduyulu hallerine dayanıyor. Güzel yapılandırılmış bir forum, bilhassa öğrencilerin pratiklerini kendiliğindenciliğe terk ederek riske atmanın önüne geçecektir. Tekrar söylemekte yarar var: Düzgün yapılandırılmış bir forum, bir “yapı” tarafından belirlenen değil demokratik işleyişi garanti altına alan bir forumdur.
Seçilmiş rektör için yapılan çalışmalar üzerine bir değerlendirme
Gayriresmi tarihimizin gösterdiği üzere, Boğaziçi’nde öğrencilerin rektörlük seçimlerinde belirleyici bir gücü vardır. Bu güç, seçilmiş rektörün atanması ve demokratik işleyişin restore edilmesi tarafında umutla ve yerinde kullanıldı. Seçilmiş rektörün atanması durumunda yalnızca Boğaziçi için değil başka tüm üniversiteler için de demokrasi yolunda kıymetli bir kazanım sağlanacak, Erdoğan’ın antidemokratik atağı verilen oylar lehine geri püskürtülmüş olacak ve seçimlerin kaldırılmasının anlamsızlığı ortaya konacaktı.
Seçilmiş rektörün atanması talebiyle çalışma yapmak yanlışsız atılımdı. Esasen bu çalışma yapılırken de atamanın dilediğimiz halde yapılmayacağı öngörülüyordu. Bu çalışmanın birinci maksadı üniversitede demokrasiyi savunmak ve savunulur kılmaktı. Rektör ataması gerçekleştikten sonra verilen süratli refleks biraz da bu çalışma sayesinde mümkün oldu. Bu amaç büyük oranda tamamlandı. Çalışmanın görünmeyen ve lisana getirilmeyen lakin susuzluğu çekildiği için aslında üniversite dahilinde hissedilen başka bir amacı, rektör ataması yapıldıktan sonra da devam edecek olan muhalif programın belirlenmesine katkı sunmaktı.
Çalışmanın eleştirilebilecek yanı Boğaziçi’nin savunulmasının yüksek öğretimin bütününün savunulması manasına geldiği fark edilse de öbür üniversitelerin ilgisinin ve takviyesinin gereğince çekilememesidir. Bunun mevcut baskı rejimiyle de alakası vardır elbette. Çalışma bu bağlamda geliştirilebilseydi rektör atamasına ait reaksiyon öbür üniversitelere de yayılabilirdi.
İkinci tenkit, rektör ataması gerçekleştikten sonrasına dair gereğince akıl yürütmenin yapılmaması olabilir. Çalışmaya katılanlar ya bu anı görmezden geldi, ya da ileriye kaçarak “Barbarosoğlu atansa da üniversite iradesi tecelli etmeyecek, seçimler ve seçilmiş rektörün atanması geri taleplerdir.” demeyi tercih ettiler. Bu ikinci “teorik” yaklaşım sıklıkla yapılan bir yanılgıyı temsil ediyor: bugünkü gerçekliğe uymuyor olsa da “hakikate”, “doğruya” referans vererek bugünü siyasetsiz, hareketsiz bırakmak. Hakikaten seçimler olmasın, pazarlık yapılmasın, atama hiç olmasın diyen “ilkeli” tavır bugün yalnızca uygun niyet tabir ediyor. Bu âlâ niyetin cehenneme giden yola döşenen taşların harcında bulunduğu sıklıkla söylenir.
Üçüncü ve en kıymetli tenkit şu olabilir: Öğrenciler ve üniversiteler için politik programı taşıyacak öznenin kurulması konusunda atılması gereken adımlar atılmadı. Tam bilakis, “kitleye” gereğince güvenmeyen ve faaliyetleri kolektif biçimde düzenlemektense bir kümenin “önerisi” halinde yumuşatarak da olsa belirlemeyi seçen bir “merkez” üretildi. Öğrenci “kitlesi” elbette böylesi bir kriz periyodunda yönlendirici bir “merkezin” varlığını kaygı etmeyecektir. Bilakis, esasen güçlü bir devirde ne yapılacağını söyleyen birilerinin olması işleri kolaylaştırır. Ne var ki, bu durum öğrenci “kitlesinin” söylenene uyacağı manasına gelmiyor. Oluşmasına dahil olmadığı kararlar insanları sorumsuzluğa iter. Yükselen beklenti de özne konumunu dolduran kümeler üzerinde taşınması sıkıntı bir yük oluşturur. Bu garip ilgiye karşın rastgele bir küme öğrenciler üzerinde “iktidar sahibi” olamayacaktır. Kriz artık kriz olmaktan çıktığında, kriz şartları ortadan kalkmasa bile “çürüdüğünde”, yönlendirildiği varsayılan “kitle” tümüyle kaybedilir, özne boşluğunu dolduran yaklaşım da süratle kısmileşir. Her ne kadar çok eğlenceli ve cazip görünse de çemberimize kimse girmeye çalışmaz. Bunun tek panzehiri, oluşan özne boşluğunu kendi ile doldurmak değil, bu boşluğu kullanan bir yapının (forum yahut rastgele bir özörgütlenme) kurulmasına emek vermek olabilir.
Tarihi fırsat mı?
İyi değerlendirilemeyen uzunca bir periyottan sonra, üniversite muhalefetinin programı 12 Eylül sonrasının “özerk-demokratik üniversite” talebine geri çekilmiştir. Lakin durum çok daha makûs. Üniversitelerin ve yüksek öğretimin gitgide çürüyeceği öngörülebilir; elbette tüm öğretim sistemiyle birlikte. Ancak bu çürümenin içinde bizi özerk-demokratik üniversitenin ötesine taşıyabilecek bir umut da var.
Bugün üniversite siyasetini belirleyen YÖK üzere ikinci bir güç bile yok, üniversite direkt Erdoğan tarafından şekillendiriliyor. Sadece seçimleri kaldırarak üniversite özerkliğinin ve demokrasinin sembolik varlığını bile ortadan kaldırmakla kalmıyor Erdoğan. Üniversitelerde türel yollara bile başvurulmadan çok ağır bir tasfiye yaşanıyor. Üniversitelerden çıkartılan nüfus, düpedüz geçim ezası çekiyor. Bir çeşit “işten atma rejimi” tesis ediliyor. Bu durum öncelikle üniversitenin “cübbeli” halini, hocaların başındaki haleyi ortadan kaldırıyor, “katı olan her şey buharlaşıyor”. Üniversite hocalarının son vakitlerde sık sık cübbelerle protesto şovları yapmaları, bir nevi cübbeyi geri kazanma gayretini tabir ediyor.
Cübbenin fonksiyonu, üniversite hocasının toplumsal hususlar üzerine söylediği kelamların ciddiye alınmasını sağlamaktı. Cübbenin saygınlığı barış, kürt sorunu ve gibisi bahisler hakkında görece daha rahat biçimde hegemonik lisanın dışına çıkabilmeyi sağlıyordu. Üniversite hocası, siyasetçiden farklı olarak kendi çıkarı için konuşmaz, hakikati tabir ederdi. Erdoğan rejiminin ve neoliberalizmin akademiye dair pratik olarak ortadan kaldırdığı şey bu inançtır. Barış için Akademisyenler’in bildirisi ve devletin akademisyenlere saldırısı, akademisyenler için bu yıkımı bir tecrübe haline getirdi. Buna karşı, hem bilimsel üretimi garanti altına alacak hem de akademisyenleri geçim kederinden kurtaracak yeni bir “üniversite” yapılanmasına gereksinim vardır. Bu muhtaçlık, devlet yahut sermaye tarafından karşılanmayacak: akademisyenlerin ve mevcut üniversite mensuplarının dayanışmasından diğer bir yol yok.
Her kriz, hem bir onarım hem de yenilenme imkanları açar. Nasıl tıpkı ırmakta iki kere yıkanamazsak, onarım da eskinin geri gelmesinden ibaret olamaz. Özerk demokratik üniversitenin bildiğimiz görüngülerinden biri olan rektör seçiminin geri gelmesi lakin yeni bir hamleyle, üniversitelerde seçimi de gereksizleştirecek yeni bir akademik form ve akademik toplum vaadiyle mümkün olabilir. Bugün bu atılım akademi içindeki öznesini aramaktadır. Bu özne, üniversite mensuplarının birlikte, farklı başka, çatışmalı ve ittifaklı gayretleriyle şekillenecektir.
Bu söylediklerimize bir örnek teşkil etsin diye Boğaziçi’ndeki son duruma bakarsak, bu “çatışmalılığı” derin bir formda yaşayacağımız öngörebiliriz. Birinci ve en derin çatışma, atanmış rektör karşısında alınacak tavırdır. Atanmış rektör üniversite kamuoyuna seçilmiş rektörün vasisi olarak sunuluyor. Şu ana kadar yaptığı açıklamalar da üniversitede hiçbir şeyin değişmeyeceğine dair garanti vermeye çalışmak istikametinde oldu. Üstelik atanmış rektörün istifa etmesi ve yerine “daha iyi” ve “Boğaziçili” birinin gelmemesi ihtimali üniversite için bir risk olarak belirebilir. Zira seçim sistemi için verilen çabanın birinci raundu aslında kaybedilmiştir. Bu noktada bu kaybın “vuruşa vuruşa” verilmesinin pahasını yakın vakitte görebiliriz, yani ağıt gerekmiyor. Fakat bu durumun bir öteki sonucu da bugüne kadar yekvücut görünen uğraşın bölünmesidir. En azından atanmış rektörü tanımak ve tanımamak açısından iki yaklaşımın ortaya çıkacağını öngörmek gerekiyor. Bu bölünme sıhhatsiz değildir, korkulacak bir şey de değildir. Antagonistik bile değildir: iki eğilim birbirini yok etmeye çabalamaz. Hatta diyalektiktir: iki yaklaşımın da birbirine muhtaçlığı vardır.
Bu bölünmeyi ve mümkün öteki bölünmeleri sağlıklı bir biçimde çabanın modülü kılmanın yolu, Boğaziçi’ni ve her üniversiteyi özgür alanlarla tekrar yine bölmektir. Geçmişten farklı olarak akademik özerklik ve demokrasiyi kamu yönetiminden talep etmek mümkün değildir: Bu talep fakat bu talebi öncelikle bir fikir olarak taşıyacak sonra da direkt pratiklerle gerçek kılacak özne konumları aracılığıyla karşılanabilir. Bugün devletin “ben kamuyum” dediği her noktada, kamu olmaya talip olmak, dahası kamu olma vazifesini icra etmek gerekir. Yani isteyen ve yapan birebir özne olacaktır.
Kaynak: Gayriresmi Boğaziçi
