Otuz ikinci Osmanlı padişahı ve 111. İslam halifesi Sultan Abdülaziz Han, 1867 yılında Paris’te açılan milletlerarası standa III. Napolyon’un davetiyle katılır. Ortaköy’de kılınan cuma namazının akabinde Frengistan’a hakikat revan olur.
Abdülaziz, sergiden sonra imparator ile birtakım temaslarda bulunur ve İngiltere, Belçika, Almanya, Avusturya-Macaristan seyahatlerinden sonra vatan topraklarına avdet eder. Abdülaziz Han, Osmanoğullarından Batı’ya seyahat eden birinci padişahtır. Bir küçük bilgi daha: Padişah, Richard Wagner’in Bayreuth operasına maddi yardımda bulunur ve davet edilir.
Seyahatlerinde İngiltere Kraliçesi Victoria, Belçika Hükümdarı II. Leopold, Prusya Hükümdarı I. Wilhelm, Avusturya-Macaristan İmparatoru François-Josef ve Romanya Prensi I. Karol ile de görüşür. Çağdaş Cumhuriyet’in temelini atan II. Abdülhamid de “şehzade” sıfatıyla seyahate katılan eşraftandır. Anılarında bu seyahat için, Sanayi Devrimi’ni gerçekleştiren Kıta Avrupası’nın zihin haritalarını görmek ve ülkesinde uygulamak ismine menfezler açması açısından faydalı olduğunu nakleden II. Abdülhamid’in amcası Abdülaziz Han, Osmanlı topraklarında Batı usulündeki yenileşme hareketlerine bu seyahatten sonra girişir.
Malum olduğu üzere, heykelcilik putperest periyotları çağrıştırdığı için İslam tarafından yasaklanmış, lakin bir kısım ulema hayvan tasvirine şerhli cevaz vermiştir. Bu nedenle heykel sanatının İslam topraklarında gelişmesi mümkün olmamıştır. Çok geç periyotlarda lakin Batı’dan topraklarımıza intikal etmiştir.
Osmanlı ülkesine heykelin geliş tarihçesi de değişiktir: Yasal Sultan Süleyman’ın tanınan sadrazamlarından Pargalı İbrahim Paşa’nın, 1526 Mohaç seferi dönüşünde, Pargalı’nın saraya Yunan mitolojisinin değerli karakterlerinden Herkül, Apollon ve Dionysus’un heykellerini getirttiği söylenir. Lakin ‘bu bilgi pek de sahih değil’ notunu düşelim. 19. yüzyıla geldiğimizde ise saraya şahsen padişahın tavassutuyla (Bu, Topkapı değil, Dolmabahçe ve Beylerbeyi) heykel resmen girmiş olur. TBMM Ulusal Saraylar Daire Başkanlığı’nda peyzaj mimarı olan Emine Atalay Seçen durumu şöyle özetliyor: “Sanat tarihçileri, 1871 yılını Türk heykel sanatı için kıymetli bir dönüm noktası olarak görüyor. Hatta bu tarih, heykelin Osmanlı İmparatorluğu’nun toplumsal ömrüne katılmasının kesin çizgisidir.”
Saraya heykel siparişi
Sultan Abdülaziz, Avrupa seyahati sırasında hükümdarların saraylarında büstlerinin olduğunu görür ve ülkesine döndüğünde periyodun en ünlü heykeltıraşı C.F. Fuller’i büstünü yaptırmak için İstanbul’a davet eder. Fuller, Sultan’ın at üstünde saltanat koşumlarıyla donatılmış bir büstünü yapar. Bu, Osmanlı tarihinde bir birincidir: Sultan Abdülaziz, büstünü yaptıran birinci padişahtır. (Mahut yapıtı görmek isteyenler, Topkapı Sarayı Müzesi’ne gidebilirler) Büstünü yaptırmakla yetinmeyen padişah, Beylerbeyi Sarayı için 24 tane hayvan heykeli sipariş eder. Ve kısa müddet sonra, böğüren boğa, dinleyen ve umutsuz geyik, yavrusunu emziren geyik, yavrularını toplayan dişi aslan, dinlenen aslan heykelleri, top tutan aslan, kayalıkta pusu kurmuş aslanlar, dişi kaplan, yürüyen kaplan, timsah üstündeki aslan, Beylerbeyi Sarayı’nı süsler.
Bu heykeller ayrıyeten, Osmanlı Sarayı’na girmiş ve sarayda kabul görmüş birinci heykellerdir. Kelam konusu yapıtların akıbeti de -maalesef- Abdülaziz Han üzere olur, ‘hal’ edilir. Aslında onun 1876 darbesiyle tahttan indirilmesi sonrasında büstünü yaptıran ve saray süslemesi için heykel sipariş eden öbür bir padişah çıkmaz.
Osmanlı sanatında bir periyot onunla başlamış ve bitmiştir. Saraylar için getirtilen başka heykeller ise bir tanesi Yıldız’da, başka üçü Dolmabahçe Sarayı’ndadır. Lakin şunu da eklemek gerekiyor ki, Abdülaziz’in heykelleri salt idare merkezlerinde yer almıyor. Kadıköy’ün simgelerinden addedilen meşhur boğa heykeli ve Sabancı Müzesi’nin bahçesindeki “Şaha Kalkmış Özgürlük Atı” heykeli de yeniden sanat meraklısı sultan Abdülaziz’in yaptırdıklarındandır.
Son bir detay: Bahse konu heykelleri yapan kişi Pierre Louis Rouillard’dır. Bu Fransız heykeltıraş, yapıtlarını 1864’te Thiebaut Dökümhanesi’nde yapar. Hammadde olarak bronz ve mermeri tercih eder. Genel olarak aslan, geyik, süt emziren geyik ve boğa üzere hayvanları tercih etmesinin nedeni ise Osmanlı’nın gücünü sembolize etmektir. Heykellerin yerleştirildiği noktaların da manaları vardır. Örneğin görkemli bir çift aslan heykeli, Harem dairesinin çabucak kapısına simetrik olarak dikilmiştir.
Kaynak: Yedirenk Dergi
Desteğiniz bizim için kıymetli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut sistemli desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
