Birçoğumuz üzere, Dostoyevski de dikkati dağıldığında defterlerine rastgele bir şeyler karalamayı seviyordu: çizimler, eskizler, pratik notlar, itinasız işaretler, türlü formlar, baskı maliyetlerine ait hesaplamalar. Fakat Dostoyevski’nin karalamaları müellifin ellerini ve zihnini oyalamaktan daha fazlasına yarıyordu. Bu çizimler, Dostoyevski’nin edebi formülünün ayrılmaz bir kesimiydi. Bütün heybetli aşırılıklarıyla birlikte, müellifin romancılara mahsus hayal gücü ziyadesiyle görsel ve mimari niteliklere haizdi.
İncelikle gölgelendirilmiş etkileyici çehreleri ve detaylarıyla betimlenmiş mimari sınırları içeren çizimleri, muharririn geride bıraktığı türlü müsvedde defterlerinde bulundu. Dostoyevski uzmanı Konstantin Barsht, “Yaratıcı niyet sürecinde yazmaktan yahut not tutmaktan hoşnut değildi,” diyor. Buna karşılık, muharririn romanlarında “anlam ve sözlerin kıymeti, görsel imgeler üzerinden betimlenen öteki manalarla karşılıklı etkileşim halindeydi.” Barsht, bunu “yazara mahsus bir çalışma yöntemi” diye tanımlıyor.
Dostoyevski, 1865 yılında bugüne dek en çok okunacak romanı Suç ve Ceza’yı yazmaya başladığında, romanının baş şahsı Raskolnikov ile benzeri bir durumdaydı. Servetini kumarda kaybederek çok yoksulluğa düşmesinin akabinde bütünüyle çaresiz kalmıştı. Romanıyla daha geniş bir kitleye ulaşmayı başardı, hatta okurları tarafından periyodun beğenilen muharrirleri Tolstoy ve Turgenyev ile bir tutuluyordu. Lakin bu şöhret müellifi para sorunundan kurtaramamıştı. Alacaklıları tarafından sıkıştırılınca, şimdi yazmadığı kitapların haklarını satacak ve mukavelesi gereği romanlarını daha süratli yazabilmek için bir stenograf ile çalışmaya başlayacaktı.
Kaynak: openculture.com
