Geçen Pazartesi akşamı, Rusya’nın Kasım ayında yapılan ABD seçimlerine müdahale edip etmediğine ait Temsilciler Meclisi’nde gerçekleştirilen soruşturmadan sırf birkaç saat sonra Lider Donald Trump tekrar konfor alanına dönmüştü: Yoldaydı ve o öngörülemez, haldır huldur üslûbuyla kitlelere sesleniyor, bu sefer yandaşlarını tuhaf olmasına karşın kolay bir maksada karşı bir ortaya topluyordu. Bu sefer amaç Colin Kaepernick’ti, San Francisco 49ers’ın eski oyun kurucusu. Geçtiğimiz dönem Kaepernick, ulusal marş sırasında diz çökmeye başlayarak -böylelikle polis şiddetine ve eşitsizliğe dikkat çekmeye çalışıyordu- makus bir kadronun yedek oyuncusu rütbesinin ötesine geçmişti.
Trump Kaepernick’in ismini hiç söylemedi, bunun yerine ondan “San Francisco’nun o oyun kurucusu… Eminim kimse ismini duymamıştır” diye bahsetti. “NFL (Amerikan Ulusal Futbol Ligi) sahipleri onu ekiplerine katmak istemiyor zira Donald Trump’tan iğrenç bir tweet almak istemiyor. İnanabiliyor musunuz?” diyerek bir makaleye atıfta bulundu. Kaepernick’in bütün bu olan bitenden haberi olup olmadığı net değil. O, bugünlerde kuraklıktan etkilenen Somali’ye internet üzerinden pak su ulaştırmaya çalışan bir teşebbüsle meşgul. Kaepernick Salı günü güya yanıt verirmiş üzere Meals on Wheels’a[1] elli bin dolar bağışladı.
Kaepernick’in görünürde beklenmedik bir aktivist olması, geçtiğimiz yılın protestosuna aşikâr bir tartı kattı. Oyun kurucu olarak da cüretkar, kimi vakit da pervasız yaklaşımıyla tanınan garip bir oyuncuydu. Lakin o noktaya dek daha çok sayı kutlamalarıyla (pazılarına bir öpücük) ya da (kıyafetiyle uyduğu için) rakip kadrolardan birinin şapkasını takarak ilgi çekmesi daha mümkündü. NFL yedek kulübelerinin dopdolu kaosu düşünülürse başta kimse onun protesto için diz çöktüğünü de anlamamıştı. Lakin sıkıştırıldığında, yeni bir hedef keşfetmiş birinin gözü pek inancıyla konuştu. Maaşının büyük bir kısmını ilerici gayeler için bağışlarken aktivist Shaun King ve sosyolog Harry Edwards’la oyunculuk mesleğinden daha uzun mühlet yaşama ihtimali olan kurumlar kurmak üzere çalışmaya başladı. Geçtiğimiz güz Oakland’daki -49ers için düşman bölgesi- mahallî bir sanatçı Kaepernick’in bir freskini yaptı. “Arkandayız” yazıyordu. Kadro arkadaşları, öteki NFL oyuncuları ve başarılı futbolcu Megan Rapinoe’dan sayısız lise öğrencisine kadar diğer oyunların atletleri da ona katılarak diz çöktü.
Kaepernick yakın vakitte protestosunun ilham verdiği konuşmaların onu cesaretlendirdiğini açıkladı. Tahminen de müstakbel patronlarına artık dikkat dağıtmayacağını kanıtlama isteğiyle tekrar ayağa kalkacağına yemin etti. Akranlarının hayranlık duyduğu lakin yöneticilerin nefret ettiği bir oyuncunun NFL’de bir daha oynayıp oynamayacağı belirsizliğini koruyor, bilhassa de Twitter kaslarıyla hava atmaya her daim istekli bir lider varken.
Kaepernick, birçok hayranın “sporunla ilgilen” davetini reddeden birinci isim değil, elbette son da olmayacak. Fakat ne düşündüğünü açıkça söylemesinden rastgele bir kulübe bağlı olmamasındaki Başkan’dan onaylı danışıklı dövüş havasına kadar onun durumu, bizlere toplumsal medya çağında atlet ve ünlülerin pozisyonlarının nasıl değiştiğini hatırlatıyor.
Haymarket Books, Ocak’ta eski NBA oyuncusu ve “özgürlük savaşçısı” Craig Hodges’ın otobiyografisi Long Shot’ı[2] yayımladı. Hodges vaktinin en düzgün üçlükçülerinden biriydi, on yıl NBA’de oynadı ve Chicago Bulls’la iki şampiyonluk yaşadı. Tıpkı vakitte ligin bugüne dek gördüğü politik kelamını en sakınmayan oyunculardan biriydi, ekip arkadaşlarını ve işçisi politik halk hareketleri dinine döndürmeye çalışan bir soyunma odası provokatörüydü. Saha dışı dertlerin nadiren haber olduğu bir periyotta de Hodges, kendi insanına geri vermeyen milyoner atletlere yönelik tenkitlerinde acımasızdı. 1992 NBA Finalleri’nde bir gazeteciye “Dün gece burada kaç para kazandık?” diye sordu. “Bu kaç hayat değiştirecek?” Sonra da yakın devirde Los Angeles’ta gerçekleşen ayaklanmalarla ilgili fikirleri sorulan kadro arkadaşı Michael Jordan’ı “yüzüstü bırakmakla” suçladı.
Bulls 1992’de şampiyon olup Beyaz Saray’a gittiğinde Hodges’ın fikirleri kamuya mal oldu. Bir Afrikalı gömleği giyen Hodges, Lider George H. W. Bush’a ırksal ve ekonomik eşitsizlik üzerine elle yazılmış bir mektup verdi. İki şampiyonluk kazanan grubun kilit modüllerden biri ve All-Star Hafta Sonu’nun üç sayılık atış yarışında o güne dek üç kez şampiyon olmuş olsa da otuz iki yaşındaki Hodges, Bulls tarafından hür bırakıldı. Bir daha asla NBA’de oynayamayacaktı.
Long Shot, üniversitedeki siyahi araştırmaları derslerinden San Diego (sonradan Los Angeles) Clippers’ın ırkçılığıyla tanınan sahibi Donald Sterling’le girdiği ağız dalaşlarına Hodges’ın politik uyanışının izini sürüyor. Yörünge net ve tipik NBA oyuncusunun yer yer merak uyandıran mesken hayatına -Hodges’ın hayhuyunun içinde R. Kelly var- atılan bakışa karşın neredeyse her ayrıntı onun seksenler ve doksanlardaki daha radikal dönüşünün bağlamı olacak formda paylaşılıyor. Hodges oyuncu sendikasında etkinleşiyor. Soyunma odasında örgütlenmeye başlıyor, kadro arkadaşlarını sömürüye dayalı işgücü ya da siyahi toplulukların istismarı üzerine seslerini yükseltmeye teşvik ediyor. Hatta 1991’de Michael Jordan ve Magic Johnson’dan All-Star Hafta Sonu’na karşı bir boykota önderlik etmelerini istiyor. “Ligdeki herkes benimle karşılaşırsa politik zılgıtı yiyeceğini biliyordu” diye yazıyor.
Long Shot’ın en akılda kalan kısımlarının Hodges’ın başkalarını suçladığı yerler olması da şaşırtan değil. Bulls’un hiçbir yıldızı -Jordan, Horace Grant, Scottie Pippen- “siyahların tarihini bilmiyordu. Amerika’nın en nüfuzlu siyah adamlarından birkaçı oradaydı ve hiçbiri Birleşik Devletler’in dış siyasetinin dünyaya tesirinin farkında değildi.” Şaşkınlık uyandıran sahnelerden birinde Bulls koçu Phil Jackson, Jordan ve oburlarının Körfez Savaşı hakkındaki cehaleti hakkında söylenerek, ve gelecek on yılların kehanet üzere bir görünümünü çizerek Hodges’ı destekliyor. Sonuç olarak Hodges, Jordan ve güçlü menajeri David Falk’un onu ligden kovmak üzere komplo kurduğu kaygısını taşımaya başlıyor.
Hodges kara listede miydi yoksa değil miydi hala gizemini koruyor, lakin durumu her vakit istikrarsız olacaktı. Grupların onun ateşli açıksözlülüğünü, azalma potansiyeli taşıyan yeteneklerinin karşısında tartmış olmaları da muhakkak muhtemel. Lige tazminat için dava açtı, lakin teknik bir detay nedeniyle dava düştü. Hodges lige koç olarak dönmeden evvel bir yıl boyunca okyanus ötesinde oynadı. Şu an Chicago’nun çabucak dışında bulunan mezun olduğu okul Rich East Lisesi’nde baş antrenörlük yapıyor.
Bir müddetliğine Hodges’ın hayatı eğitici bir hikaye üzere görünüyordu. Fakat günümüzde politik münazaraların önünde ve merkezinde ligin en büyük isimlerini görüyoruz, Siyah Hayatlar Kıymetlidir için sesini yükselten LeBron James ve Carmelo Anthony’den tut şu anki liderlikle ilgili kaygılarını dillendiren Stan Van Gundy, Greg Popovich ve Steve Kerr üzere koçlara kadar. Eyalet lezbiyen, gay, biseksüel ve trans (LGBT) bireyler için ayrımcılıkla gayret eden tedbirleri bertaraf edince lig idaresi de All-Star Hafta Sonu’nu North Carolina’dan çekti.
Spor toplumun kusurlu bir yansıması, biraz da ortadaki risk apaçık (kazanan ve kaybeden var) lakin bağışlayıcı bir biçimde düşük (her vakit önümüzdeki yıl vardır) olduğu için. Bu türlü olunca da sporun ahlaki dramı, bizim çevirme ve yansıtma yeteneğimize bakıyor. Kendimize muvaffakiyet ve meritokrasi üzerine anlattığımız kıssalar, kutsal istatistiki hünerlerin bütünlüğü, hatta performans artırıcı ilaçlara yönelik tutucu yaklaşım bu. İnatla şanssız bir grubun ya da pahalı bir eski kurdun kupayı rakibine nazaran daha çok hak ettiğine inanmak, ya da LeBron James’in nereden geldiğini hatırlayarak uğruna savaşılmış bir şampiyonluğun tutkusunu güzelce kıvamına getirmesi bu. “Ben sırf Akron’lu bir çocuğum.” Cavaliers geçen yaz NBA Finalleri’nde Warriors’ı yendikten sonra LeBron, kaidelerin kendisi üzere genç bir siyahi adamın ne kadar aleyhine olduğunu hatırlayarak bunu söyledi.
Sporcular her vakit politikti. Fakat yakın vakte kadar kendilerini hayranlarına direkt açıklayacak araçlara pek sahip değillerdi. Hodges’ın jenerasyonu kendilerini Amerikan ana akımına sevdirmek için çok uğraşırken bugünün atletleri düşündüklerini açıkça söylemek, riskli politik tavırlar almak ya da bodoslama başının dikine hareket etmek hususlarında görece bir özgürlüğe sahip. Bugünün oyuncularını farklı kılan da bu: Gecenin geç bir saatindeki Instagram gönderisinde on yıl boyunca titizlikle çalışılarak gizlice düzenlenmiş, Nike onaylı Jordan belgesellerinden çok daha fazlasını paylaşabilme kapasitesi. Tahminen de dünle bugünün farkı sadece her şeyin politik olduğuna dair içgüdüsel bir farkındalıktır. Oyun, onu kuralların keyfi ve öngörülemez olduğu, kaybeden her doksan dokuz için tek bir kazananın olabileceği hayatın geri kalanından kaçış olarak pozisyonlandırma isteğimize direniyor.
*Bu yazı, Can Koçak tarafından Hua Hsu’nun The New Yorker’da yayımlanan yazısından çevrilmiştir.
[1] Kendi yemeğini satın alma ya da hazırlama imkanından mahrum bulunanlara yemek götüren bir tertip.
[2] “Long shot” tabiri hem “uzaktan atış”, hem de “riskli iş” manasına geliyor. Bu türlü bir söz oyunu yapılmış.
