Son birkaç yıldır, başta İstanbul olmak üzere büyük kentlerde yeni bir müzikal söyleme, daha doğrusu emsal müzikal telaffuzlara tabi yeni kümeler ve solo müzisyenler az çok müzik kovalayan herkese “neler oluyor?” dedirtmiştir diye iddia ediyorum. Tam olarak neler olduğunu bilmek için muhtemelen 10 sene kadar geçmesini bekleyip geriye gerçek bakmamız gerekecek lakin şimdilik şunu söyleyebilirim: Evet, bir şeyler oluyor üzere görünüyor.
Öncüllerinin tersine birtakım temel noktalar üzerinde birleşen, birbirini büyüten Türkçe rock kümeleri, akustik solo müzisyenler heyecan verici müzikler üretiyorlar. Şu an etrafta dönen her neyse, 2000’lerde kısmen Ankara odaklı rock ve punk kümelerinin estirdiği şiddetli lakin kısa vadeli rüzgârdan daha temelli, daha yaratıcı, daha bağımsız ve (özellikle konu şarkı sözleri olduğunda) daha uzman ve anlamlı görünüyor. İsim seçimleri bile özel, cazibeli (ve birçoğunda uzun).
Bu yeni müzisyenler ve ürettikleri müzikler çağdaş müzik taksonomi ağacında birbirlerinden uzakça kollara yerleştirilebilecek olsalar da, birebir bahçede oyun oynayan tıpkı kuşağın çocukları. Bunu basitçe yakın sosyokültürel çevrelerden, tıpkı vakitlerde ve daha da kıymetlisi birebir ülkenin büyük kentlerinde emsal yaşanmışlıkları soğurarak yaşayan genç beşerler olmalarına bağlamak mümkün, fakat elbette kâfi değil.
Bir bağlayıcı etmen, kullanılan şarkı sözleri üzere görünüyor. “Kullanılan” pek hakikat tanımlamıyor durumu, tahminen de bağlayıcılığı tam olarak bu yüzden. Yeri geldi mi sözleri odağa koymaktan çekinmiyor bu beşerler. Bu hali bir müzisyen için etkileyici buluyorum. Ayrıyeten temelli denebilecek bir “İkinci Yeni” etkilenmesini de görebiliyoruz. Büyük Mesken Ablukada’nın ismi bile buna bariz bir delil. Gerek hayalci içerik seçimleriyle gerek Türkçe’nin bilindik, alışılmış akışını, lisan kalıplarını gıdıklamaktaki hevesleriyle bu kümeler yazınsal açıdan değişik bir benzerlik gösteriyorlar. Ortalarında elbette daha kuvvetli ve zayıf kalemşorlar mevcut, lakin temel hal epeyce dengeli gözüküyor.
Oluşan birçok kültürel akımın müziğe sirayet ettiği, yeni müzik akımlarının da etraflarında alt kültürler yetiştirdiği göz önünde bulundurulursa, şu an aslında ayan beyan görmemize karşın akademik bir ruhla temkinli davranıp şimdi “tür” demek için çabuk etmediğim bu müzikal harekete, topyekûn bir reaksiyon olarak bakmak da mümkün. Elektronik müziğin ya da elektronik temelli akustik süslemeli küme müziğinin hegemonyasında geçen 10 yıldan, bar kümelerinde ve çalınan cover’larda, buram buram hissetiğimiz, çoğunlukla dansa yönelik inceltilmiş funk ruhundan ve izleyicinin yepyeni müzik talep etmemesinden bıkıp kendince iki kelam etmek isteyen müzisyenler görüyorum etrafta. Hikâyeleri kendilerine mahsus olmakla birlikte, ya bu yansıları içselleştirmişler ya da içselleştiren dinleyicilerce üne sevk edilmişler. Haziran sürecinin ve Gezi’nin de yüreklendirici tesiriyle bir katkı sağladığını söylemek yanlış olmaz. Hayatın her yanına sirayet etmiş bir ruhun, müziği es geçtiğini düşünmek yanılgı olur herhalde.
Müzisyenlerin bağımsızlaşmasında ve yaratıcılıklarının bu derece görülebilir olmasında tahminen de en büyük etken dijital müzik ihtilali. Bu ihtilalin müziği daha “indie” davranmaya ittiğini görüyorum.
Bu “indie” hali temelde ikiye ayırabiliriz. Kayıt ve mix yazılımlarının, kayıt ekipmanlarının kolaylaşıp şahsî kullanıma açılması ve hayli makul sayılabilecek bir bütçeyle meskenlere, yatak odalarına ufak müzik stüdyolarının kurulması ihtilalin birinci kısmı. Bu durum, dileyen müzisyenleri büyük müzik stüdyolarından, dinozor ses mühendisleri ve prodüktörlerden kurtarıyor. Piyasanın kokusuyla boyanmak zorunda kalmış deneyimli insanları işin içinden çıkardığınız vakit yeni bir şeyler duyma ihtimaliniz de doğal olarak artıyor. Elbette bu durumdan kendini sıyırabilmiş üstatlar mevcut, elbette bu “indie” kümelerin bir kısmı da albümlerinin son evrelerinde büyük stüdyolardan yardım alıyor lakin artık onlara muhtaç değiller. Yapım ya da üretim kademesi (şarkı yazımı), plak şirketleri formülden çıkarıldığı vakit özgürleşmişti. Artık büyük müzik stüdyolarını da ortadan çıkararak mekanik re-prodüksiyonu da (kayıt) sermayeden ve klasik piyasa deneyiminden özgürleştirmek mümkün.
İkinci özgürleştirici etken ise müzisyenleri “indie”leştiren dijital müzik ihtilalinin tahminen de omurgası. Dijital re-prodüksiyon ve streaming, yani temel olarak dağıtım. Müzisyenler toplumsal medya platformları üzerinde fiyatsız temsil edilebiliyor ve yeniden fiyatsız tanıtım ve paylaşım hakkı kazanıyor. Çeşitli siteler üzerinden müziklerini dinleyiciye şahsen sunup anında geri dönüş alabiliyor, hatta kimi siteler üzerinden satış yapabiliyor ya da bağış kabul edebiliyorlar. Bütün bunları bir müddettir yaşıyoruz aslında. Pekala, ne oldu da bir kültürel esinti kendini müzikte bu kadar uzağa savurmaya başladı? Görünen o ki yanıtın büyük bir modülü Spotify ve iTunes. Son 2-3 yıldır oyunu değiştiren bu iki platform Türkiye’de genç insanların müziğe standart erişimini temsil etmeye başladı. Gün geçtikçe arşivlerini geliştiriyorlar ve bağımsız müzisyenlerin kendilerini temsil etmelerini giderek kolaylaştırıyorlar.
Bütün erişim kolaylığına karşın bu iki mecra üzerinden elde edilen maddi gelir pek hatırı sayılır olmuyor tabi. Spotify’da dinlenilen müzik başına yaklaşık 0,007 Amerikan Doları yani 1 kuruşun biraz üzerinde bir gelirden bahsediyoruz. iTunes’da ise şayet bağımsız bir müzisyenseniz ve bir aracı kullanmıyorsanız, Apple’ın %30 kesintisinden sonra geriye %70 size kalıyor. Ortalama bir albümün 7-8 lira olduğunu düşünürsek, müzisyene albüm başına yaklaşık 5 lira civarı bir para kalıyor. Haliyle kümeler para kazanabilmek için konserlerden medet umuyor.
Para kazanabilmek için daima konser verme zaruriliği, yeni devirde tanınan, cover’dan çok kendi müziğini yapan, besteleriyle etrafına müzikal bir karakter çizebilmiş kümeleri, dijital dünya haricinde gerçek hayatta da daima ulaşılabilir tutuyor. Müzisyenler, yeni yeni oluşan hayran kitleleri için çok kalabalık olmayan nispeten küçük sahnelerde, çok daha samimi bir ortam oluşturma fırsatı yakalamış oluyor. Bu akımın temsilcileri için ufak ve samimi kitlelerin biraz daha büyük, bir modül daha uzak bir hale gelmesi hem istenilen hem istenilmeyen bir durum olsa gerek, çünkü işin bir de ekonomik boyutu var.Büyük Mesken Ablukada, birazdan bahsedeceğim üzere bu tayfadan, bu süreçten geçen birinci küme oldu.
Yeni müziği takip ve canlı performansı yüceltme konusunda benim epey beğendiğim üç oluşumun da bu kümelerin tanınırlığını arttırdığını söylemeden geçmek olmaz. Hayatına televizyon ekranlarında başlayıp bir mühlet sonra sırf internetten yayın yapmaya başlayan Akustikhane bunlardan birincisi. 1 saatlik program müddeti boyunca hem 7-8 canlı müzik dinliyor hem de kümenin hikâyesini ve söyleyeceklerini duyma imkânı buluyorsunuz. Başını birazcık kumdan çıkaran müzisyenleri programa davet etmek konusunda da epey atikler. Tanınmış, daha deneyimli müzisyenlere de vakit zaman yer vermekle bir arada, güzel müzik yapan yeni isimlerin kendilerini göstermeleri için epeyce hoş bir ortam. Öbür bir bahsetmek zorunda hissettiğim oluşum ise Sofar. Çok ülkeli bir tertibin İstanbul ayağı. Her ay bir gönüllünün oturma odasında, ufak bir dinleyici topluluğuna, çoğunlukla “unplugged” konserler düzenleniyor. Sessiz sakin oturulup, hoş (çoğu zaman) müzik dinleniyor. Son platform ise B!P Akustik. Karnaval kapsamında Yalçın Birol’un hazırlayıp sunduğu radyo programına paralel akustik performans görüntüleri, yeni kümeler için hoş bir tanıtım platformu sağlıyor. Aşağıda bahsini geçireceğim kümeleri ve solo müzisyenleri konuk etmiş bu tertiplerin, akımın yan etkenleri olduğunu ve bu akımı büyütüp, onunla bir arada büyüyebileceğini öngörüyorum.
Şimdi, bu akımın öncülerine ve iştirakçilerine birer müzikle göz atalım. Bu noktada bu seçkiyi bahsettiğim kültürel bağlamda benim gözüme giren müzisyenlerden oluşturduğumu, uzun vadede akım dışında kalabilecekler olduğu üzere seçkiyi hazırlarken atladıklarımın, gözümden kaçanların da olabileceğini eklemek isterim. Niyetimiz kimseyi kırmak değildir.
Büyük Mesken Ablukada
Birinci adımı atan adamlar. Oluşan sosyokültürel yapıyı su yüzüne çıkabilecek kadar geniş kapsamda birinci ortaya koyanlar. 2008’de Salihins ve Banavar ikilisinden doğup, Banavar’ın oyunculuğu ve popülerliğiyle güzelce göz önüne gelen, büyürken “Full Faça” olan, façalı bir de albüm çıkaran küme (ve Turgut Uyar şiiri), birinci etapta samimiyeti ile ardından günlük lakin şiirsel ve biraz da pasaklı kelamlarıyla sevildi ve bu vakitlere kadar geldi. Geniş kitlelere ulaşması, o denli görünüyor ki Çıplak Ayaklar konserinin kayıtlarıyla oldu. Sahnedeki rahatlıkları, doğaçlamalar, hatta neredeyse büsbütün doğaçlamadan oluşan “Lili”, performanslarını daha samimi bir boyuta taşıyor. Birebir samimiyeti Full Faça konserlerinde görmek güç, çünkü daha büyük konserlerden bahsediyoruz ve seyirciyle bağlantı bu kadar özel olamıyor haliyle. Bu sebeple daha özel bulduğum Çıplak Ayaklar konserinden bir müzikle devam ediyoruz.
Not: Sahneye yerleştirilmiş çiçekler, Nirvana’nın MTV Unplugged konserinde etrafa dağıtılmış beyaz zambakları hatırlattı. Cobain’in bu konserle cenazesini düzenlediği rivayet edilir. Bir yere bağlamadan buraya bırakıyorum bu müşahedesi.
Yüzyüzeyken Konşuruz
2011 yılında Kaan Boşnak’ın YouTube’daki görüntülerinin fark edilmeye başlamasıyla fikri oluşan küme, 2013 yılında Evdekilere Selam gönderdi, Fono Müzik de etiketleri basıp albümleri raflara koydu. Yakın vakitte bir de ufak ayrılık yaşayan küme, neyse ki öpüşüp barıştı. Kaan Boşnak’ın kelam ve müzik önderliğinde, tatlı tatlı, önemli ciddi, bazen de kedili müzikler yapan bir küme Yüzyüzeyken Konuşuruz.
Adamlar
Eski Dostum Tankla Gelmiş. 2014’te çıkan albümün ismi bu. Fevkalade bir albüm. İçinde Doors duyuyorum, Cem Karaca duyuyorum, Led Zeppelin duyuyorum, nitekim uygun bir albüm. Tolga Akdoğan’ın sözleri ve müziğiyle yürüyor adamlar. Kendisi tıpkı vakitte oyunculuk ve seslendirme de yapmakta. Kümede klavyeleri 123’ten, DANdadaDAN’dan, Tamburada’dan tanıdığımız Burak Irmak çalıyor, hoş birliktelik.
Son Feci Bisiklet
“Son Feci” birilerinin Arda Kemirgent’i delirtmesi üzerine oluşmuş, Ankara menşeli bir küme. Daima lisana getirdikleri, pek sevdikleri Arctic Monkeys’in birinci vakitleri kadar sert ve hareketli değiller, lakin gitarlarda o İngiliz “indie” ruhunu yakalamak mümkün. Kemirgent uygun bir müzik kelamı muharriri, tahminen de bu akım içerisinde ayrıyeten bahsedilmesi gereken 2-3 adamdan biri. Burada bahsettiğim tüm kümelerin bu bahiste kalbur üstü olduğunu belirtmiştim lakin konu hikâye anlatmak olunca bilhassa “Bikinisinde Astronomi” uzun müddet hatırlanması, üzerine konuşulması gereken bir müzik. Son Feci Bisiklet’in bu müzikte tepe yapmakla birlikte ballad yazma konusunda farklı bir yerde durduğunu düşünüyorum. Son Feci EP’nin akabinde yeni çıkaracakları albümleri vessaire’yi (heh) bekleyiniz. vessaire grubundan Can Koçak’ın Kemirgent’le yaptığı sohbete şuradan ulaşabilirsiniz.
Kalben
Gitarına kâkülü düşen bayan. Kelam yazımı konusunda özel olarak bahsedilmesi gerektiğini düşündüğüm bir öteki müzisyen. Kişiselliğin dozunu ayarlama konusunda oldukça başarılı buluyorum. Hikâye anlatma konusundaki marifetini buğulu sesiyle birleştirince, pek keyifli müzikler ortaya çıkıyor. Yarattığı bir “persona” mıdır, şahsen kendi midir bilinmez ancak sahnedeki insanın dinlemeye kıymet hikâyeler sunduğu açık. Yeniden vessaire grubundan, yeterli müzik avcısı Merve Evirgen de Kalben’le sohbet etmişti, o da burada.
Yok O denli Kararlı Şeyler
Derler ki: “Mütevazı rock yapıyoruz ancak tam zıddı de olabilir…”. Birinci reaksiyonum şu olmuştu: “Educatedear’ın vine görüntülerinde oynayan çocuklar zannettiklerim hayli âlâ rock grubuymuş.” Bilhassa rhodes, hammond kullanımlarıyla Adamlar’la yan yana getirebildiğim küme, canlı performanslarında ortalara sıkıştırdıkları Yavuz Çetin müzikleriyle enstrümanlarını da konuşturmaktan geri kalmıyorlar. Kendilerine has bir halleri var, bazen naifçe bazen de tahminen biraz büyük sözler kullanarak sıkıntılarını anlatıyorlar. “Simitlere martı atmak” kavramını da günlük hayatıma yedirme uğraşı içerisindeyim. 2014’te çıkan tekrar Yok O denli Kararlı Şeyler isimli birinci albümleri için de epeyce ilgi cazibeli bir stantla tanıtım yaptılar. Onu da müzikle bir arada buraya bırakıyorum.
Ars Longa
Ars longa, vita brevis! Sanat uzun, hayat kısa! Kümenin da albümü çıkarma süreci biraz uzun sürdü. Bilhassa gitarlarda hissedilen Coldplay dokunuşlarıyla dikkat çekiyorlar. Bir yandan da hafif müzik yapmak için evrilmiş bir gırtlağa sahip bir vokali, Ali Sinan Çulhaoğlu’nu bünyelerinde bulunduruyorlar. Allem edip, kallem edip sonunda albümlerini bastılar. Günler albümü müzik marketlerde satılmıyor, şayet iTunes ve Spotify yetmezse Facebook sayfalarına bir ileti atın derim.
Alarga
“Naif bi’ şeyler…” Sahiden de o denli. 2014 Şubat’ta Çağın Kırca etrafında bir ortaya geldiler. Şahsî dostluğumuzdan da kopya çekerek hafif bir Kings of Convenience tesiri olduğunu söyleyebilirim. Ankaralılar ve hâlâ Ankara’dalar. Son Feci Bisiklet’le de davulcu Can Sürmen ve basçı Ozan Özgül’ü paylaşıyorlar. Trompet ve yer yer kullanılan akordeon, akımın öbür kümelerinden biraz daha batılı bir yere koyuyor Alarga’yı. 25.09 isimli bir de kısaçalar çıkardılar. Kelamlarıyla müziklerindeki naifliği gerçek yakalamaları şimdi parlamamış bir ustalığın belirtisi üzere gözüküyor, göreceğiz.
Yeni bir şeyler oluyor. Hoş şeyler oluyor. Dediğim üzere, 10 sene kadar beklemek gerek neyin ne olduğunu tam anlamak için, lakin son bir kaç senede bu topraklardaki tüm rezalete karşın içimizde yeşeren bir umut var, bununla yaşıyoruz bir müddettir. Bu akımı bu umudun bir modülü bildim. Gerçek bildim mi, göreceğiz. Bu sırada siz şu konsere gidin, şahit olun. Mümkünse de afişini filan bulun bir yerden, meskene götürüp saklayın. Şayet haklıysam o afiş çok değerli olacak.
