FARKLI ÜLKELERDEN geldik ve buradayız, Pablo Neruda’nın koca gölgesinin altında bir ortada:
Hayır diyen Şili halkına eşlik etmek için buradayız.
Biz de hayır diyoruz.
Paranın ve mevtin övülmesine hayır diyoruz. En çok malı olanın en kıymetli olduğu, mallara ve insanlara fiyat biçen bir sisteme hayır diyoruz. Silahlara her dakika iki milyon dolar harcayan ve her dakika otuz çocuğu açlıktan ya da iyileştirilebilir hastalıklardan öldüren bir dünyaya hayır diyoruz. Eşyaları korurken insanları yok eden nötron bombası çağımızın harika bir sembolü. Gecenin yıldızlarını askeri gayelere çeviren katil sistem için insanoğlu bir üretim ve tüketim faktöründen, bir kullanım aracından öbür bir şey değil; vakit sadece ekonomik kaynak ve bütün gezegen suyu son damlasına kadar emilecek bir rant kaynağı. Zenginliği çoğaltmak için yoksulluklar çoğaltılıyor ve başkalarının yoksulluğunu çizginin dışında tutmak, bu çok azın zenginliğini gözetmek için silahlar kat kat artıyor, bu ortada yalnızlık da kat kat artıyor: Bize ne yiyecek ne de sevecek bir şey veren, çoğunluğu yiyecek açlığına ve çok daha fazla kişiyi de kucaklaşma açlığına mahkûm eden bu siteme hayır diyoruz.
Yalana hayır diyoruz. Büyük bağlantı araçlarının üniversal ölçekte yaydığı hükümran kültür, bizleri dünyayı hemcinslerimizin bir mal ya da rakip olabileceği lakin asla bir kardeş olamayacağı bir süpermarket ya da otoyol saymaya davet ediyor. İnsan aşkını sonradan ziyadesiyle geri almak için spekülasyona tabi kılan bu yalancı sistem gerçekte bir bağsızlık kültürüdür. Rabbi muzafferler, paranın ve iktidarın başarılı sahipleridir; kahramanları da bu şahısları ulusal güvenlik doktrinini uygulayarak koruyan üniformalı rambolardır. Söyledikleri ve sustuklarıyla, hâkim kültür fakirlerin yoksulluğunun zenginlerin zenginliğinin bir sonucu olmadığı palavrasını söyler, bu kimsenin hatası değildir, bir keçinin kulağından çıkmıştır ya da fakirleri tembel ve eşek yapan Tanrı’nın işidir. Birebir biçimde birtakım insanların öbürleri tarafından aşağılanmasının dayanışmacı öfkeyi ya da skandalı gerektirecek bir nedeni yoktur zira şeylerin doğal maddesidir bu; örnek verecek olursak, Latin Amerika diktatörlükleri, emperyalist iktidar sisteminin değil bizim çoka kaçan tabiatımızın bir kesimidir.
Horgörü tarihe ihanet eder ve dünyayı kesimler. Güçlü niyet imalatçıları bize güya yokmuşuz üzere davranırlar ya da güya aptal gölgelermişiz üzere. Sömürgeci miras, üçüncü sınıf beşerler tarafından mesken tutulan Üçüncü Dünya denileni galiplerinin belleğini kendi bellekleriymiş üzere kabul etmeye ve kendisine uzak bir palavrası kendi gerçeğiymiş üzere kullanmak üzere satın almaya zorlar. İtaatimizi ödüllendirirler, zekâmızı cezalandırırlar ve yaratıcı gücümüzün soluğunu keserler.Biz düşünülenleriz lakin düşünenler olamayız. Yankıya hakkımız var lakin sese yok, yönetenler bizim papağanlık yeteneğimizi överler. Biz hayır diyoruz: Bu pespayeliği baht olarak kabul etmeyi reddediyoruz.
Biz dehşete hayır diyoruz. Söyleme korkusuna, yapma korkusuna, olma korkusuna hayır. Görünen sömürgecilik söylemeyi yasaklıyor, yapmayı yasaklıyor, olmayı yasaklıyor. Daha tesirli olan görünmez sömürgecilik bizi söylenemeyeceğine, yapılamayacağına, olunamayacağına inandırıyor. Kaygı gerçeklik kılığına bürünüyor: Gerçeklik gerçekdışı olmasın diye iktidarsızlığın ideologları bize ahlakın ahlaksız olmak zorunda olduğunu söylüyorlar. Onursuzluk karşısında, sefalet karşısında, palavra karşısında boyun eğmekten öbür dermanımız yok. Alın yazısıyla damgalanmışız, tembel, sorumsuz, şiddete eğilimli, aptal, görülmeye kıymet ve askeri idareye mahkûm doğuyoruz. Özet olarak, kendimizi bizi aşağılayan lüksü ve bize vuran sopayı finanse etmek için imzalanmış muazzam bir dış borcun faizlerini vaktinde ödeme yetisi olan, uygun halli mahkûmlara dönüştürmek için istekli olmalıyız.
Bu dünya tablosunda, biz insan kelamının tarafsızlığına hayır diyoruz. Etrafımızda gerçekleşen gündelik çarmıha germeler karşısında bizi elimizi yıkamaya davet edenlere hayır diyoruz. Aynada kendini izleyen, ilgisiz soğuk bir sanatın sıkıcı cazibesi karşısında sıcak bir sanatı tercih ediyoruz; insanın dünyadaki macerasını kutsayan ve ona katılan, umutsuzca âşık ve doğuşçu bir sanatı tercih ediyoruz. Eğer adil olmasaydı hoşluk güzel olur muydu? Şayet hoş olmasaydı adalet adil olur muydu? Hoşluğun ve adaletin birbirinden koparılmasına hayır diyoruz zira bu ikisinin güçlü ve verimli kucaklaşmasına evet diyoruz.
Biz hayır diyoruz ve hayır derken evet de diyoruz.
Diktatörlüklere hayır, demokrasi kılığına girmiş diktatörlüklere hayır derken, gerçek bir demokrasi için gayrete evet diyoruz; kimsenin ekmeğinin ve kelamının reddedilmeyeceği, Neruda’nın bir şiiri ya da Violeta’nın bir müziği kadar tehlikeli ve hoş olacak bir demokrasi için çabaya evet diyoruz.
Merkezi Amerika’nın kuzeyinde olan yok edici açgözlülük imparatorluğuna hayır derken, muhtemel bir öbür Amerika’ya evet diyoruz; en eski Amerikan geleneklerinden, komün geleneğinden: Şilili yerlilerin mağlubiyetten mağlubiyete beş yüzyıldır umutsuzca savundukları komün geleneğinden doğacak bir Amerika’ya evet diyoruz.
Onursuz barışa hayır derken, adaletsizliğe karşı kutsal isyan hakkına ve onun uzun Şili haritasındaki halk direnişleri tarihi kadar uzun tarihine evet diyoruz.
Paranın özgürlüğüne hayır derken, insanların özgürlüğüne evet diyoruz: Yaralı, berbat davranılmış, Şili üzere bin defa düşmüş ve Şili üzere bin sefer kalkmış özgürlüğe evet diyoruz.
Dünyayı bitimsiz bir kışlaya çeviren güçlülerin intihara varan egoizmine hayır derken, bize kozmik bir mana katan, tüm o gardiyanlara karşın bütün sonlardan daha güçlü olan kardeşlik gücünü onaylayan insan dayanışmasına, bizi Şili müziği üzere sarıveren ve Şili şarabı üzere kucaklayan o güce evet diyoruz.
Hayal kırıklığının hüzünlü cazibesine hayır derken, umuda evet diyoruz, Şili üzere aç, çılgın, âşık ve maşuk umuda: Şili’nin çocukları üzere geceyi yırtarak gelen o isyankâr umuda evet diyoruz.
(1988 ortalarında Şili, Santiago’da “Şili Yaratıyor” günlerinin açılış konuşmasıdır.)
Biz Hayır Diyoruz, Eduardo Galeano, Çeviri: Bülent Kale, Metis Seçki Dizisi, Metis Yayınları, İstanbul, Mart 2008. Sf. 193-195. Vurgular kitabın tercümanı Bülent Kale‘ye aittir.
