Toplumsal cinsiyet siyasetleri konusunda sakınmadıkları parlak fikirleriyle yahut dünyanın nasıl işlediğine dair kolaymış üzere görünen asıllı sorularıyla, çocuklar bizi varsayımlarımızın katmanlarını yine değerlendirmeye zorlayıp en karmaşık kültürel olguların yalın hakikatini ortaya çıkarırken acayip bir yol izliyor. Mesela, günümüzün en tanınmış bilim insanlarını ettiği üzere, Galileo’dan Carl Sagan’a kadar tüm meşhur zihinleri meşgul etmiş, bilim ile din ortasındaki asırlık tansiyonu düşünün. Sıkıntının devasa kültürel yükü, Phyllis ismindeki New Yorklu küçük bir kızı 1936 tarihli bir mektupta koca Einstein’a sormaktan alıkoymadı:
Riverside Kilisesi
19 Ocak 1936
Sevgili Dr. Einstein,
Pazar günkü dersimizde şu soruyu gündeme getirdik: Bilim insanları dua eder mi? Dersimiz, hem bilime hem de dine inanabilir miyiz sorusuyla başladı. Bilim beşerlerine ve öbür değerli insanlara mektup yazarak sorumuza yanıt bulmaya çalışıyoruz.
Cevap vermenizden büyük onur duyacağız: Bilim insanları dua ederler mi ve ne için dua ederler?
Biz altıncı sınıftayız, Bayan Ellis’in öğrencileriyiz.
Saygılarımla,
Phyllis
Sadece beş gün sonra Einstein mektubu cevapladı. Yanıtında ise Ptolemy’nin kendisinden bin yıl evvel Carl Sagan’ın da yıllar sonra yücelttiği, bilimin tıpkı düşünsel niteliğinden kelam ediyordu. Einstein, mektubundan altı yıl evvel Hintli filozof Tagore ile gerçekleştirdiği efsanevi sohbette çok daha karmaşık bir lisan ve anlaşılması güç bir retorikle tam da bu sıkıntıyı incelemişti.
24 Ocak, 1936
Sevgili Phyllis,
Sorunu olabildiğince kolay bir halde cevaplamayı deneyeceğim. İşte karşılığım:
Bilim insanları insan ilgileri de dahil olmak üzere her olayın tabiat maddelerine bağlı olduğuna inanır. Bu nedenle bir bilim insanı olayların akışının duayla, yani doğaüstü bir yolla beyan edilen dilekle değiştirilebileceğine inanmaya yatkın olamaz. Lakin doğaüstü güçlere ait mevcut bilgimizin yetersiz olduğunu kabullenmek zorundayız, bu yüzden sonuncu, yüksek bir ruhun varlığına dair kanaat bir cins inanca dayanıyor. Bu inanç, bilimin yeni kazanımlarına karşın yaygınlığını sürdürüyor.
Ancak bununla birlikte önemli manada bilimle meşgul olan herkes, beşerden üstün bir ruhun cihanın yasalarında açığa çıktığına ikna olmaya başlıyor. Böylelikle bilim uğraşı naif birinin dinselliğinden elbet epey farklı olan, bir nevi dini duyguya neden oluyor.
En içten selamlarımla,
Albert Einstein
Kaynak: brainpickings.org
