“Viaticum” sözü Latincede vefata yapılan son seyahat için erzak, birebir vakitte İsa’nın son akşam yemeğinin anıldığı ayin Efkaristiya’da da “öteki dünyaya yapılan seyahat için kuvvet veren ülkü manevî yemek” manasına gelir. Esbjörn Svensson’un 2005 yılında, vefatından üç sene evvel kümesiyle yayımladığı albümünün ismiydi “viaticum”. Tahminen albüme bu isim tesadüfen verilmemişti. Zira 2003’te şahit olduğu bir olay onu derinden etkilemiş ve hayatını sorgulamaya itmişti. Tren istasyonunda birkaç metre ötesinde intihar etmek isteyen bir bayanı engellemeye çabalamış fakat başaramamıştı. Yükselen çığlıklar ortasında süratle koşarak uzaklaşmıştı istasyondan. Bu olay sonrasında birtakım çıkarımlar yapmıştı ve yaşadığı her anın ne kadar kıymetli olduğunu, hayallerini gerçekleştirmek için kaybedecek vakti olmadığını anlamıştı. Vefatın iddia ettiği üzere uzakta olmadığını, hatta çabucak gerisinde onu takip ettiğini hissetmişti. Yapması gereken en manalı ve en hakikat şey ise müzikti.
Svensson çocukluğunda piyanodan fazla davula meraklıydı ve Chick Corea, Keith Jarrett ve Thelonious Monk üzere caz efsanelerini keşfetmeden evvel Deep Purple, Jimi Hendrix ve Frank Zappa dinliyordu. Piyanist olan annesi ona çoktan “Long Tall Sally” ve “Blue Suede Shoes” müziklerini öğretmişti. Meskende müzikle ilgilenen yalnızca annesi değildi, babası da sıkı bir caz hayranıydı. Çocukluğu biraz rock, biraz klasik, biraz da caz müzik dinleyerek geçmişti ve bu etkileşim ileride besteleyeceği yapıtların de içeriğini belirlemişti.
EST’in davulcusu Magnus Öström ile Svensson çocukluktan beri arkadaşlardı. Sekiz-dokuz yaşlarında birinci kümelerini kurmuşlar ve konservatuara girene kadar farklı müzik tipleriyle uğraşmışlardı. Eğitimleri sebebiyle yolları bir müddetliğine ayrılmışlar, fakat 1989 yılında Stockholm’de tekrar bir ortaya gelmişlerdi. “Stock Street B” ismini verdikleri birinci kümeleri yaptıkları müzikte elektronik sample’ları ve birçok efekti enstrümanlarıyla birlikte kullanmaya başlamışlardı. 90lı yıllarda bu tip şeyler daha çok yeniydi, beşerler kümenin ne yaptığını pek anlamamışlardı ve fon müziği üzere adlandırmışlardı.
1992’de Berglund ile tanıştılar ve onu da ikna ederek üçlüyü tamamladılar. Çoğunlukla Keith Jarrett repertuarından oluşan klasik yapıtlarla, rock ve pop müziğin ritmik, dramatik ruhunu birleştirerek çalışmaya başladılar. Küme, birinci yıllarında ortalarında Viktoria Tolstoy ve Louise Hoffsten’in de bulunduğu birçok müzikçiyle İsveç’deki müzik şenliklerinde sahneye çıktı. 1993 yılında birinci albümleri When Every One Has Gone yayımlandı. Chick Corea, Jarrett ve Bill Evans üzere “Stella by Starlight”ı yorumlamışlardı ve albümün genelinde ağır bir post-bop tesiri vardı. Öström’ün funk ve rock ritimleri, Berglund’un efektli kontrbasıyla birleşmiş ve daha birinci albümden klasik bir caz kümesi olmadıklarını kanıtlamışlardı. Kısa mühlet içinde küme tüm İskandinavya’da tanınmış ve Svensson İsveç’te yılın caz müzisyeni mükafatına aday gösterilmişti.
Davulcu Öström’ün funk ritimlerinin güçlü bir biçimde hissedildiği Winter in Venice (1997) ve From Gagarin’s Point of View (1998) albümleri Alman ACT etiketi ile birer sene ortayla yayımlandı. EST, piyanoya eşlik eden bas ve davul üslubu klâsik üçlü caz formatından uzaktı. Kümede herkesin rolü eşit ağırlıktaydı ve ortalarında çok güzel bir ahenk vardı. Good Morning Suzie Soho (2000) ve A Strange Place For Snow (2002) albümleriyle birlikte şöhretleri İskandinavya sonlarını aşmış ve birinci Amerika turnelerine çıkmışlardı. Radioheadvari elektronik efektlerle yaptıkları ritim ve armoniler bu yeni post-bop, fusion caz üçlüsünü apayrı bir yere taşımıştı. Artık dinleyici kitlesi yalnızca cazcılardan değil rock, funk, hiphop, pop dinleyen gençlerden de oluşuyordu ve bu üslup tanınan müzik kümelerine konut sahipliği yapan büyük salonları doldurmuşlardı. Konserlerinde bazen en karmaşık modüllerine bile kalabalık bir seyirci kitlesinin eşlik ettiği olmuştu.
Seven Days Of Falling (2003), Viaticum (2005) ve Tuesday Wonderland (2006) albümleriyle birlikte birçok pop ve caz listelerinde uzun mühlet yer aldılar ve 2006 yılında ABD’nin en saygın caz mecmualarından Down Beat’e kapak olan birinci Avrupalı caz kümesi olma muvaffakiyetini gösterdiler. Svensson’un vefatına kadar 9 stüdyo ve bir DVD albüm yayımlayan küme son on yılın üçlüsü ve 2000’lerin en etkileyici caz kümesi olarak isimlendirildi.
Esbjörn, 2008 yılında, 44 yaşında sualtı dalışı yaptığı sırada hayatını kaybetti. Karısı ve çocukları tarafından suyun tabanında hareketsiz halde bulunmuş, helikopterle hastaneye götürülmüş fakat kurtarılamamıştı. Kuşkusuz Öström ve Berglund bu türlü bir son hayal etmemişti. Öström çocukluk arkadaşını ve tüm müzik mesleğini birlikte geçirdiği insanı kaybetmişti. Ne yapmaları, nasıl bir yol izlemeleri gerektiğini bilmiyorlardı. 3 ay sonra Avustralya turnesi sırasında stüdyoda kaydettikleri doğaçlama kayıtları Leucocyte ismini verdikleri albümle yayınlamaya karar vermişlerdi. Bu albümle tahminen arkadaşlarına olan borçlarını ödüyorlardı tahminen de cenazesi için bir nevi ağıttı. Bu albüm yalnızca cazseverler için değil, geniş bir dinleyici kitlesi için hüzünlü bir sondu. Svensson’un vefatının üzerinden 4 sene geçmişti ve küme arkadaşları onunla ilgili bütün her şeyi öylece bırakmışlardı.
Öström ve Berglund da 4 sene sonra Svensson’un yokluğunu kabullenip ona vedalarını yapmak, borçlarını ödemek istediler. Leucocyte albümünde yer almayan başka çalışmalarından hazırlanan 301 albümü efsane üçlünün vedasıydı. Son albüm, Asya ve Avustralya turnesi sırasında Sdyney’deki 301 stüdyosunda kaydedilen doğaçlama kesimlerden oluşmuştu. Lakin bu albümdeki kesimler, sanatkarların vefatından sonra yayımlanan, tamamlayamadıkları yahut bir köşeye attıklarından değildi. Bu sözün tam manasıyla son selamlarıydı. Bana kalırsa en yeterli albümlerinden biriydi zira kümenin geçmişten geleceğine yapılan bir seyahat üzereydi. Albümün sound kalitesinin bu derece başarılı olmasının nedenlerinden biri de Ake Linton’du. Bu isim, Berglund’un ileride Svensson’un vefatından sonra oluşturacağı ve EST’in yolunda ilerleyen kümesinde da yer alacaktı.
301 albümü, “Behind The Stars” kesimiyle, kasvetli ve uğursuz bir hava içerisinde, Svensson’un piyano dokunuşlarıyla başlayıp “Inner City” ve “City Lights” kesimlerinin epik ruhuyla birleşiyor. “Left Lane” ile birlikte klâsik caz partisyonlarına ve yüksek tuşeli bas ve davul ritimlerine bürünüyor. Peşinden gelen “Houston 5th”de ani bir değişime girerek hayli zahmetli ve kaotik bir hava yakalıyor sizi. “Three Falling Free Part I” yalın piyano melodileri ile başlayıp, “Part II”de distortion efektli bas partisyonları ve afro-latin ritimleri üstünde ilerliyor. Albümün kapanış ve tıpkı vakitte kümenin son kesimi ismiyle birebir hissiyatı veriyor. “The Childhood Dream” geçmişte kısa bir seyahatin akabinde hüzünlü vedasını yapıp piyano vuruşlarıyla sonlanıyor.
Berglund 2008 yılında Johan Lindstöm ile birlikte Tonbruket’i kurdu. Akabinde klavyeci Martin Hederos ve ve davulcu Andreas Werliin dahil oldu. Tonbruket, EST’nin açtığı yoldan ilerleyip işi daha karmaşık ve farklı bir yere götürdü. Müzik tiplerinin sınıflandırılmasına meydan okudu bir manada. Nubium Swimtrip (2013) albümlerinin kayıtlarını Abbey Road’da yaparak aslında ne yapmak istediklerini de açıkça muhakkak ettiler. Sonuç şaşırtıcıydı kuşkusuz… Lindstöm eşliğinde yenilikçi kompozisyonlar ve deneysel bir şekil ortaya çıkarmışlardı. Özgün bir progressive rock albümü üzere olmuştu bir manada ve bu albümle yılın caz kümesi Grammis mükafatını (İsveç Grammy Ödülü) kazandılar.
