Gençler neden artık bir kümeye ilişkin olmak istemiyor?

DJ, gazeteci ve St Etienne’in klavyecisi Bob Stanley, 2013 tarihli kitabı Yeah Yeah Yeah’de, 20. yüzyılın tüm müzik tipleri ortasında “country müziğin çağdaş pop çağından evvel ortaya çıkan ve çağı atlatabilen tek tür” olduğunu söylüyor.

Stanley, birçok cinsin ortalama beş yıl kadar hayatta kaldığını savunuyor. Lakin country nerdeyse bir asırdır ayakta. Stanley, country ile karşılaştırılabilecek çeşitlerin yalnızca heavy metal ve rap olabileceğini, ikisinin de başka çeşitler biçim değiştirirken yahut ömrünün sonuna gelirken devamlılıklarını sağlamayı başarabilen cinsler olduğunu söylüyor.

Bense İngiltere’de emo’lar ve hard rock takipçilerinin de bu uzun ömürlülük kümesine dahil edilebileceğini sav edeceğim. Geçenlerde British Library’deki bir stant gotik sanatı ele alıyordu ve izlerinin en azından 18. yüzyıla kadar uzandığını ortaya koyuyordu. Heavy yahut hard-rock yarım yüzyıldır hayatını sürdürüyor, ne saçını keseceğine ne de yaşlandığına dair bir alamet gösteriyor.

Genel olarak altkültürlerin geçiciliğine dair iç rahatlatıcı bir gerçek var. 1976’da (Londra) yahut 1977’de (başka bir yerde) birinci punk dalgasını yakalayamadıysanız, siz daha onunla duygusal bir bağ kuramadan esasen kaybolmuştu. Woodstock’a katılmış, Joy Division’ı bir kuzey barında izlemiş, yasadışı bir partiye gitmiş olmak: Bunların hepsi bir vakitler genç ve nispeten havalı olduğunuzun deliliydi.

Ben punk’ın tam bitmek üzere olduğu devri yakaladım. Sex Pistols çoktan dağılmıştı ve devrimci olmasa bile gereğince kült olan The Stranglers, The Fall ve Pete Shelley’nin Buzzcocks’ı etrafa tükürüklerini saçarak can sorununa ve makus pop müziğe sövüyordu. O vakitlerde Lancashire’daki küçük kasabam da yaşlı, uzun saçlı ve berbat kokan insanlara konut sahipliği yapıyordu. Daha çok da fakir yeni romantikler, kuzeyli soul müzisyenler, birkaç punk ve ska, Afgan kabanlarıyla bir hippi kümesi, birkaç elektronik müzik takipçisi, iki de narsisist Roxy Music müridi vardı.

“Dazlak” olmak bir tarz algısını paylaşmak demekti

16 yaşına geldiğimde çizgili pantolonlarımı ve Dr. Martens botlarımı bir Oxfam yağmurluk ve göz kalemiyle takas edip bir müddetliğine “gotik” olmuştum. Moda, en azından kıyafetler, müziği alttan alta destekleyen unsurlardı, böylelikle ben de bir David Bowie, Scott Walker, Velvet Underground ve Patti Smith hayranına dönüşmeye başladım. Zevk algım genişlemişti ancak çok da değil. O güne kadar 45 yaşından daha yaşlı ve bir punk kümesi üyesi olmayan bir adama asla güvenmezdim.

Kasabamda elbette en kalabalık kümeye mensup olan birkaç kişi de vardı: hiçbir şeyler. Bunlar futbol oynamaya çok meraklıydı, tiner koklar yahut ot içerlerdi, kızlarla birlikte olmaya ve seks yapmaya erken başlarlardı. Fakat plak koleksiyonu yapmaya, Liverpool’a konsere gitmeye yahut saçlarını beyaza boyamaya üşenirlerdi.

Şimdi kasabada yahut yaşadığım yer olan Totnes’ta, hiç fark etmez, Londra yahut Manchester’da gezdiğimde kuzgun siyahı saçları olan emo’lar ve deri ceketli rock’çılar haricinde hiçbir üsluba mensup insan göremiyorum. Gördüğüm tek tip bir kıyafet. Çeşitli isimleri var, fakat “hipster” en yaygını. Bu üslubun formülü ise komik ve özgün tişörtler, dar paçalı pantolonlar, ironik bir biçimde tüvit ceketler, garip topuklu ayakkabılar yahut Taliban latifeli.

Başka? Tahminen bir şapka, birbirinin birebiri hipster’ların başında. Aksi takdirde sokakları aydınlatan diğer bir şey yok, tahminen uygun bir gününüzde geçmiş tarzların makûs taklitlerine rastlayabilirsiniz.

Hipster öldü, çok yaşa hipster!

Toplumun bu kadar sığlaşmasının milyonlarca sebebi var. Toplumsal medya “like” ve “retweet” tuşlarıyla çete konformizmini teşvik ediyor. Amazon ve öbür alışveriş siteleri trendleri belirleyen algoritmalar yazdılar, örneğin biri Sonic Youth sevdiğini lisana getirdiyse Firehouse ve Dinosaur Jr’ı da sevmek zorunda olduğu iddia ediliyor, belirli ki kısadevre yapabilecek bir tercih. Bir de “retromania” olgusunun ve dijital medyanın tüketicileri her şeye çok süratli ve tek seferde erişmeye teşvik etmesi var. Moda ve müzik artık bir anla yahut olayla ilintili değil.

Primark modayı yiyip bitiriyor, kendin-yap akımını orta sınıf yapmacıklığıyla ilişkilendiriyor. Bu esnada Nathan Barley üzere televizyon programları, Vice ve Dazed & Confused üzere mecmualar çeşitli akımları daha tam gelişmeden yiyip bitiriyor, büsbütün hazır ve paketlenmiş olarak kitle piyasasına sunuyor. Artık hiçbir kült özel değil, hiçbir mezhep saklı değil.

Dinamik ve çeşitli altkültürlerin bir ortada bulunduğu vakitlerin tadını çıkaran orta yaşlılar da sorunun bir modülü olabilir. University of Surrey’den sosyolog Dr. Paul Hodkinson’a göre hâlâ az sayıda kendine has genç kümeler ve altkültürler var. “En azından bunlarda bir kaçış ânı yakalamak yahut meraktan çok, nitekim bir kümeye ilişkin olmaya istekli olma eğilimi var.”

“Metal, gotik ve bunların yan biçimleri, kaykay ve hardcore punk ayırt edilebilir örnekler. Daha yaşlı iştirakçiler üzerindeki araştırmalar gösteriyor ki, bu insanların aidiyet ve dahil oluşları bazen yetişkinliğe de uzanabiliyor; her ne kadar diğer birçok açıdan gençlik gücüne sahip olsalar da.”

Otuzlu yaşlarının sonlarında birçok kaykaycı ve küme tişörtleri güzelce eskimiş göbekli adamlarla dolu konserler gördüm. Birinci gençlik yıllarını bu altkültürlerin en düzgün periyodunda geçirmiş olan 40-65 yaş ortası kuşağın hâlâ bu kültürler üzerinde hak argüman ettiği inkar edilemez.

Elaine Constantine’in geçen yıl vizyona giren Northern Soul sineması epey popülerlik kazandı, çünkü ellili yaşlarındaki insanlara evvelden ne kadar havalı olduklarını hatırlattı. Kimi beşerler havalı olmaktan vazgeçmek istemiyor.

Peki, günümüz gençliğinin bu Peter Pan postmodernizmine karşı hücum yapacak rastgele bir şeyi var mı? İnternet daima alışveriş video-blogger’ları, 90’ların internet kültürü ve cosplayer’larına kuşkulu bir nostalji duygusu besleyen denizkızı görünümlü punk’lar üzere iğrenç ve geçersiz imgeler kusuyor.

Ama “Anarchy in the UK”in açılış akortlarına rakip olabilecek bir müziğe, yoldan geçen bir Vespa’nın gerisinde bıraktığı egzoz kokusuna yahut özgün bir Mod’a rakip olabilecek yeni bir şey ne kent sokaklarında ne de gökyüzünde bulunabilir.

Modern kültürdeki birçok eksiklikle birlikte, müzik ve moda aracılığıyla bir ortaya gelen kümelerin kuşağının tükenmesi de personel sınıfının (görünürde) ortadan kalkmasına bağlanabilir. Çağdaş altkültürlerin birçoğu daha çok mesleksel loncalar. IT çalışanlarının hepsi birbirine benziyor, grafik dizayncılar da keza o denli. Emek ve boş vakit ortasında bir tercih yapıldı, bununla eşzamanlı olarak da keskin zeka ve isyankar dağınıklık uysal bir girdabın içine çekildi.

Kota takıntılı adamlarla tanışın

Bir vakitler kent ordularıyla karşılaştırılan futbol kümeleri bile milyonluk oyuncular, büyük marka sponsorlukları, tamamı koltuklu stadyumlar ve fahiş bilet fiyatlarıyla yeryüzünden silindi.

Dürüst olmak gerekirse, toplum temelinde genel olarak artık daha az çeşitli, daha az renkli, keyiften çok işe odaklı ve yüzeysel olarak daha homojen. Bu da bence 60’lar, 70’ler ve 80’lere nazaran çok daha derin ve sinsi fikir ayrılıklarını gizliyor. Çocuklar için artık her şey yolunda değil, hepsi birebir.

Paul Hodkinson buna katılmıyor: “Bu daha çok çeşitliliğin kolektif kümelerle kurulan sadık bir bağ mı, yoksa kimi şeylerin biraz daha karmaşık ve değişken mi olduğu sorusuyla ilgili.”

“Belki de ayrıyeten şunu hatırlamak çok değerlidir, altkültürler Lale Devri’ni yaşarken bile temelinde çok az sayıda insanın meşgalesiydi –evet, birtakım şeyler değişmiş olabilir lakin geçmişe pembe gözlüklerle bakmak da kolay.”

Yine de bu sahneleri gözlemlemeyi bu kadar büyüleyici ve içinde bulunmayı da bu kadar eğlenceli kılan, altkültürlerin küçüklüğü ve kendine has oluşuydu. Bu hususta benim de gözlüklerimin pembe olduğunu kabul ediyorum –neyse ki pembe her vakit punk bir renkti.

*Bu yazı, Merve Evirgen tarafından Chris Moss’un telegraph.co.uk’de yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.