Guillermo del Toro tahminen de en güzel kurduğu dünyalarla tanınıyor, sinemaları fantastik yaratıklar ve mekânlara dair fikirlerle doldurduğu eskiz defterlerinden yeşeriyor. Guillermo del Toro’nun işleri kimi vakit Hellboy (2004, 2008), Pacific Rim (2013) ya da en son Netflix için yaptığı animasyon serisi Trollhunters (2016) üzere büyük, renkli ve eğlenceli. Öbür vakitlerde The Devil’s Backbone (2001), Pan’s Labyrinth (2006) ya da Crimson Peak (2015) üzere hayaletler ve kayıplar hakkında daha gürültüsüz patırtısız hikâyeler anlatıyor. Lakin nasıl bir sinema yaparsa yapsın, zanaatine duyduğu tutku ve karakterlerine duyduğu saf aşkla çalışıyor.
Donald Trump’ın vazifeye başlamasının çabucak akabinde gelen günlerden birinde, Guillermo del Toro bizimle uzunca bir sohbet yapacak kadar cömertti. Birçok şeyden bahsettik: Sanatın politikliği, Mad Max: Beyond Thunderdome (George Miller & George Ogilvie, 1985), “çerez film”e karşı “bol proteinli film”, aktüel telaffuzun suratı ve insanın hayatının son üç dakikasının nasıl olabileceği.
Şu sıralar Trump hakkında konuşmamak güç. Seçimlerle ilgili hislerinize dair Twitter’da hayli etkindiniz. 9 Kasım’dan bu yana siz ya da tanıdığınız öteki sanatkarlar daha bariz politik işler yapmaya yönelik bir baskı hissediyor musunuz?
İlk söyleyeceğim şey şu olur, gençliğimden beri yaratıcı her aksiyonun bir noktada politik olduğuna inanıyorum. Asıl çılgınlık bu türlü olmadığını düşünmek. Çocuklar için bir çizgi sinema ya da bir aksiyon sineması, hepsi politik açıdan bir tarafta yer alıyor. Peri masalı üzere kolay anlatıları incelediğinizde dahi bir yanda “Ormana yalnız gitme”, “Ebeveynlerinin kelamını dinle”, “İyi bir çocuk ol” üzere baskıcı, başka yanda da sizi biraz çılgınlık ve özgürlükle buluşturan anarşik cinslerin olduğunu görürsünüz.
Bence kim olduğumuzu en net kurmaca aracılığıyla gösterebiliyoruz. Zira kurmacada -özellikle de muhakkak tiplere dahil kurmacada- maskeleyerek şahsen kendini anlatmaya ehil var. Bence her çağın tiplerine gidecek olursak, fantastiğe daha yakın cinsler büyük ölçüde toplumsal hayatta olan biteni yansıtıyor. Hatta Soğuk Savaş devrinde paranoyak bir bilimkurgu ve dehşetin varlığını ya da Vietnam sırasında kaygının Amerikan toplumunun ve ailesinin çözülmesini yansıttığını tartışmak güzelce kabak tadı verdi.
Zombi tipi üzere bir alt-kültürü düşünelim: George Romero’nun anarşik, yerleşmiş gelenek ve kurumlara karşı çıkan sinemalarıyla başladığını ve neredeyse kıyamet sonrasına ilişkin taşralı beyazın hayal dünyasına dönüştüğünü gördük. Başlı başına o cins bile bugün yaşadıklarımızı seziyordu. Bir kırmızı eyalet[1] alt cinsine dönüştü. Örneğin Devil’s Backbone’u yaptığım sırada “Tamam, savaş, çocukluk ve gibisi mevzularla ilgili bir şey söyledim” diye düşündüm ve sonra 11 Eylül oldu, ben de Pan’s Labyrinth’i yapma gereksinimini hissettim. Yöneldiğim her tıp dünyanın nasıl şekillendiğiyle ilgili hislerimden doğuyor. Lakin bu %100 şuurlu yapılan bir seçim değil. İşlerindeki bütün sembolleri düzenlemekle ilgili elinden gelen çabayı ortaya koyabilirsin, ancak o sembollerin ne cins muhtemel gizli manaları olabileceğiyle ilgili at gözlüklerin vardır.
Siz anarşik ve nizam yanlısı ortasındaki karşılaştırmadan bahsederken Dionysostik ve Apollonik kavramlarını düşündüm. İnsanlığınızın Dionysostik kısmıyla ilişki kuran işler yapmak istiyorsunuz üzere görünüyor.
Bence her işte yarı yarıya bir dağılım kelam konusu (gülüyor). Buz dağının o kısmı batmış, bir kısmı da rasyonalize edilmiş. Bir Jackson Pollock resmi üzere duygusal ve dışavurumcu bir şeyde bile renklerin seçilmesi kelam konusu, anlatabiliyor muyum?
Evet, hiçbir şey büsbütün rastgele ya da büsbütün id’den hareketle yapılamaz. Seçim kelam konusu.
Bence sanat ve hikâye anlatıcılığında her vakit dürtü ve tertip ortasındaki çekişme mevcut, zira hikâyeni yapılandırman lazım. Kurmaca olmasa bile bir noktada başlayacak, bir nokta ortası olacak ve bir noktada bitecek. Bir sinema 7/24 devam edemez. Başlangıcını ve finalini seçersin.
Belki de saf görsel sanat ve içinde bir anlatı barındıran sinema ortasındaki fark da budur.
Filmin müziğe benzeri bir yanı var. Hassas ve duygusal bir yerde yaşıyor ve akla uygunlaştırılmayı, tahlili ya da sınıflandırmayı reddediyor. Rastgele bir şarkıyı ele alsak, örneğin “Let It Be”, bir yanda müzik kelamlardan ya da kelamlar müzikten ayrılabiliyor, hepsini birlikte dinlediğinizde ise herkeste eşsiz bir hissi tetikliyor. Kimileri onu çok sever, kimileri ağlar, kimileri da sesini kapatır. Lakin sinemanın hepimizle derinlemesine konuşan lirik, neredeyse müzikal bir yanı var. Bu yüzden birebir sineması izleyebiliriz ve sen nefret ederken ben bayılabilirim. Sinema birebir. Farklı olan ruhlarımız.
Bir seferinde bir sineması, fırça darbelerini ve renk paletinin kuvvetini tahlil etmeniz gereken Gauguin fotoğrafına benzetebileceğinizi söylemiştiniz. İzleyiciler sinemaların anlatısal boyutuna fazla takılıyor olabilir mi?
Bence bu büyük bir tartışma. Beşerler bu durumu, bazen birinin bir “filmci üzere filmci” olduğunu söyleyerek tanımlıyor. Size hayatımı değiştiren bir anın -hatta birkaç tanesinin- George Miller sinemaları sırasında gerçekleştiğini söyleyebilirim (gülüyor).
Filmci üzere sinemacı midir o?
Bence George Miller sinemacı üzere sinemacı, ancak tıpkı vakitte herkese hitap eden bir sinemacı.
Her düzeyde çalışan bir adam o. Tam güçte çalışıyor. Bence Miller’ın tanrısal bir heybeti var, bana nazaran sinemanın yaradanı o. Gençliğimde Max Rockatansky’nin kameraya gerçek yürüdüğünü ve kameranın hem ona yaklaştığını hem de yükseldiğini izlediğimi hatırlıyorum. Gözlüklerini çıkarırken dolly (kaydırma arabası) ve jib (vinç) kullanılarak açı azıcık yükseliyor ve bu kusursuz kameracılık, lens seçimi, açı seçimi ve hareket baleyi andırıyor. Mad Max 3’ün Thunderdome kısmı kusursuz bir bale.
O sahne! Daima Thunderdome’u düşünüyorum. (gülüyor)
Evet! Sineması satın almana neden olan sahne o basitçe. Bir de farklı bir lens içeren o seçim, ya da farklı bir kamera hareketi içeren o seçim… Zira sinemanın lisanıyla hudutlu bir menüye sahipsin.
Her on ya da on beş yılda bir yeni sözcükler keşfediliyor. Alfonso’yla [Cuaron] birlikte Children of Men’in (2006) şimdi tamamlanmamış plan sekanslarından birini izlediğimi hatırlıyorum ve yeni bir sözcüğün keşfedildiğini anlamıştım (gülüyor).
“Cuaronesk” sözcüğünü kastediyorsunuz?
Evet! Daha evvel kimse plan sekans çekmediğinden değil. Goodfellas (Martin Scorsese, 1990) var, De Palma’nın tekrar tekrar yaptığı bir şey, Russian Ark (Aleksandr Sokurov, 2002), Soy Cuba (Mikhail Kalatozov, 1964) ve daha pek birden fazla var. Ancak kameranın külliyen görünmez olduğu otomobildeki o sahneyi lakin bir virtüöz keşfedebilir, izlerken de şöyle hissettim: “Yüce İlahım, çocukluk arkadaşım yeni bir söz keşfetti.” (gülüyor). İnanılmaz duygulandım. Bu da sineması anlatının ötesinde tartışmanın gerektiği bir örnek. Fırça darbesinde bir kuvvet var. Renk paleti seçimi kelam konusu. Bir müzikalitesi var. Yorumunda vurmalı çalgıları andıran bir sineması tartışabilirsin diye düşünüyorum, bu da kurgunun ritmiyle alakalı.
Bence Mad Max: Fury Road (George Miller, 2015) vurmalıları andıran bir sinema.
Aynen o denli, melodik bir sinema bulduğunda o denli olur. Örneğin Spielberg, sinemalarına daima harikulâde üç dakikalık plan sekanslar dağıtır. Bu yüzden onun son birkaç on yılda çektiği sinemalar ortasından en sevdiğim Catch Me If You Can’di (2002).
O sinema bir mükemmel. Beşerler onun hakkında pek konuşmuyor.
O sinema benim için bir müzikal. Rastgele bir sinemanın koreografisinin, o sinemanın koreografisinden daha uygun olması mümkün değil. Her çekim içsel kurgu, yani kamera ve aktörün balesinden gelen kurguyu kastediyorum, üzerine bir ustalık dersi. Birçok vakit tartışmaların içerik ve dramaturjiyle başlayıp bittiğini görüyoruz: Neyle ilgili, karakterler ne yapıyor, hikâye politik olarak ne anlatıyor ve sonrasını biliyorsunuz…
İnsanlar sinemanın zanaatsal boyutu hakkında konuşurken de sadece oyunculardan bahsediyor.
Oyunculardan konuşuyorlar ya da manzara idaresinden konuşuyorlar, lakin gerçekte bir sineması planlarken her şeyi planlıyorsunuzdur ve bunun sadece üçte biri tartışılıyor.
Şöyle bir şey fark ettim, beşerler manzara idaresinden bahsederken bir şeyin “iyi çekildiğini” söylüyor. Fakat birçok vakit hoş olarak algıladıkları şey, tasarım.
Benim tahminen de sinemaları biraz daha farklı bir izleme biçimim var, zira birinci seferde içine çekilmeye çalışıyorum. Birinci izlediğimde tahlil etmiyorum. Şayet birinci seferde kendimi tahlil ederken bulursam düzgün bir sinema izlemiyorum demektir.
iPad’imi ve bilgisayarımı taşıyorum. İçinde 2.500’e yakın sinema var, ortada kitaptan bir kısım okurmuş üzere onlara dönüyorum. Açıyorum ve bir kısmını seyrediyorum. Büsbütün resmi bir bakış açısıyla izliyorum ve düşünüyorum: Modüllerine ayırıp inceleyebilir miyim? Hangi lensi kullandıklarını ya da hangi açının genel plan olduğunu ve hangisinin teminat için çekildiğini inceleyebiliyor muyum? Gençliğimden bu yana yaptığım bir şey bu, zira kimi beşerler bir sahneyi bloke etme konusunda ustalar. John Schlesinger harikadır, koreografiyle ilgili daima ufak fiyakalı numaraları vardır. Polanski koreografilerinde fevkalâde mutlaklığa sahip bir minimalizm mevcuttur. Sinemanın dilinden bahsettiğimiz için bu açıdan tartışmak istediğim birçok insan var.
Bence bir mecra olarak sinema, kimi vakit insanların algı radarlarının altından uçuyor. Bence görsel manada sinemanın dört ayağı imaj idaresi, set tasarımı, kostüm tasarımı ve kamera hareketleri. En yeterli şartlar sağlandığı takdirde bunların hepsi direktör tarafından organize ediliyor. Basitçe hepsinin tek bir departman olmaları lazım. “Görüntü direktörlüğü ne iyiymiş” dediğiniz vakitlerin onda dokuzunda aslında set ve kostüm dizaynını övüyorsunuz. Lakin bunu şuurlu olarak yapmıyorsunuz. Bir sinemanın düzgün olması için bu dört ayak tarafından taşınması lazım. Ahenk ya da kontrast içinde olabilirler, ancak hepsinin organize olması lazım.
İnsanların tasarım ve kostümü istediğiniz kadar fark etmemeleri sonunuzu bozuyor mu?
Hayır, hududumu bozmuyor. Bence değerli olan, hepsinin tek bir kesim olarak tartışılması. Biri olmadan başkasının başarılı olduğu çok enderdir. Bir sinemanın uygun bir ortaya gelmediğini gördüyseniz bu, farklı departmanlar ortasında büyük bir iletişimsizliğin varlığına işaret ediyordur.
Ve onlara bir bütünün modülleri üzere değil, farklı departmanlarmış üzere davranmaya.
Görüntü idaresinin kostümle, dizaynın da yapım dizaynıyla konuşması çok kıymetli. Benim zanaati görme biçimime nazaran epey kıymetli, direktör lensi ve kamera hareketlerini seçer, sonra sarfiyat ve manzara direktörüyle görüşür, evet, lakin birebir vakitte yapım tasarımcısıyla da görüşür.
Pratik bir bakış açısından, yapım dizayncısı hangi duvarların hareket ettiğini seti tasarlama biçimine dahil etmek zorunda ki kamerayı oraya yerleştirebilin. Bir sette “kahraman açısı” için hangi lensi kullanacağınızı bilmek zorundasınız, zira diyelim ki geniş açı çekeceksiniz. Ara kıymetli, lensle kompozisyonun çerçevesine dahil olmaya başlayacak olanların ortasında küçük bir “kör nokta” var. Sinemaya alınmayacak o kör nokta için sette muhakkak bir uzaklığın kurulmasına muhtaçlık duyarsınız. Tahminen bir-iki duvarı hareket ettirmeye ve ışıklandırmak için pencerelere, uçabilecek tavan modüllerine gereksiniminiz var. Daima bir diyalog bu.
Duyacağınız en büyük efsanelerden biri, diyeceklerdir ki “Birçok gece sahneniz varsa siyah kostümler seçmemelisiniz.” Gerçek değil. İpeksi bir siyah, Teflon siyah, parlak siyah ve desenli siyah seçebilirsiniz, hepsi de tek kostümde olabilir ve art plandan ayrılmaları için farklı yansıtma derecelerine sahiptir.
Bana sorarsanız hiçbir görsel karar alelâde alınmamalıdır.
Bu kararların kaçı sizden çıkıyor? Departman şeflerinize yetki aktarır mısınız yoksa hepsi sizin tasarımınızı mı canlandırır?
Bence bu bir paydaşlık – epeyce ağır, kimi vakit külfete dönüşen bir paydaşlık. Benim bir sinemamda çalışmak hiçbir yapım dizayncısı için kolay olmuyor, lakin vakitlerine değiyor. Bu tecrübeden ya birbirimizin çok derecede hududunu bozmuş, ya da birbirimizi çok derece beslemiş olarak ayrılıyoruz.
Besleyici bir münasebet nasıl olur?
Filmografime bakacak olursanız, pek birebir bireylerle tekrar etmem. Tom Sanders örneğin. Crimson Peak’te dizayna Tom gelmeden evvel ufak bir takımla başladık. Tom geldiğinde o an tasarladığımızı aldı ve kendine uygun formda değiştirdi. Yani bölgesel bir sorun olmadı, gelip “Sıfırdan başlayacağım” üzere bir şey demedi. İşte bu çok besleyici, zira “Tam olarak sizin tasarladığınızı takip edeceğim” de demedi.
Bence diktatörce bir biçim en uygun sonuçları doğurmuyor, en güzel sonuçları doğuran talepkar bir usul. Diktatörce usul insanların sonuna dokunuyor. Bir sanatkarın korktuğu an, o sanatkarın işlemeyi bıraktığı andır. Sağlıklı olan tek şey başarısızlıktan korkmak -içgüdülerinden değil. Bu yetişkinler ortasındaki bir alaka olmalı. Dikey bir bağlantı değil. Hayatın hiçbir alanında dikey bağlantıların daha yeterli olduğunu düşünmüyorum.
İşlerinizin tanıtımını yaparken sizi “vizyoner yönetmen” addediyorlar, “Vizyoner direktör Guillermo del Toro’nun zihninden” üzere şeyler söylüyorlar. Bence haklılar, vizyon sahibisiniz. Bununla ilgili ne düşündüğünüzü merak ediyorum, kendinizi tanımlamak için bu sözcüğü kullanır mıydınız ya da vizyoner olmak ne manaya geliyor?
Bu çok korkutucu bir terim.
Eminim öyledir.
%90’ında sineması nasıl tanıtmaları gerektiğini bilmedikleri manasına geliyor. Söyleyebilecekleri tek şey, şayet bu arkadaşın yediği öbür bokları sevdiyseniz bu boku da seveceksiniz, sizin için uygun. Şu kelamı andırıyor, ki onu da yanlış hatırladığıma eminim: “Bu cins şeyleri seven beşerler için bu, sevecekler çeşitten bir şey.”
Bence bundan fazlası var, zira artık kendinizi tekrar etmediğinizden bahsediyordunuz, lakin yaptığınız işlere imzanızı da atıyorsunuz. Çoğunlukla nitekim istediğiniz, o noktaya gelmeden önce başınızda canlandırdığınız işler üzerine çalışıyor üzere görünüyorsunuz. Hakikat mu bu?
Eh, şayet yarattığınız dünyayı biliyorsanız ve hikâye anlatıcılığının kamu faydasını arıyorsanız, o vakit bütün departmanlar ahenk içinde çalışmaya başlayacak ve dengelenecek demektir. Birtakım kurallarla gelirsiniz. Dersiniz ki bakın bu dünya şöyle şöyle olacak ve macera, seyahat esnasında bu kurallar değişebilir. Kurallar yeterli beşerler ortaya çıkarmaz fakat uygun beşerler düzgün kurallar yapabilir. Onları biz yaparız ve onlar bizim hizmetimizde, biz onların değil.
Her vakit hikâye anlatıcılığına hizmet eden bir renk paleti, hal ve doku paletiyle başlarım -hiçbir vakit “Bu sinema nasıl yeterli görünür?” demem. Sinemanın nasıl görüneceğini anlattığı hikâyeden türetirim. Derim ki sinemanın bu türlü görünmesini istiyorum, çünkü şöyle. Bana bunu anlatıyor. Bana [Pan’s Labyrinth’teki] kaptanın faşist dünyasının soğuk bir dünya olduğunu söylüyor. Fantezi de bu türlü bir rahmin altını ve kırmızısı. Hayatın ta kendisi. Öyleyse dağlardaki asileri de sıcaklaştırmalıyız, zira onlar diktatöre karşı hayatı savunan karakterler.
İşte çerezlikle bol proteinli ortasındaki farkın da daima bu olduğunu söylerim. Çerezlik moda üzere geçip sarfiyat, bir şampuan ya da parfüm reklamı üzere. Hikâyeyi anlatmak ise bol proteinlidir zira gerçek olan o. Wes Anderson kadar biçimci birini düşünün, her form, kostüm ve renk seçimi hikâye anlatıcılığı için bir tercih. Birebiri Paul Thomas Anderson için de söylenebilir.
İnsanlar aleladeliği tesadüfen keşfedilenle karıştırıyor. Efsaneye nazaran Chaplin, Serseri’nin görünüşüne proplar ve kostümlerin olduğu alanı didik didik ararken birkaç dakikada karar vermiş. Küçük Serseri’yi mükemmelleştirmek için yıllarını vermedi. Ancak bu onun alelade olduğu manasına gelmiyor. Tesadüfen keşfedilmiş. Her şey oradaymış, ama onların seçimi direktör ve hikâye anlatıcısının sanatı.
Evet, ortaya sonuç olarak manalı bir şey çıkıyorsa nasıl gerçekleştiği fark etmez.
Bir seçim yapılıyorsa, o artık manalı bir seçimdir. Sanattaki tartışma da şöyle, Duchamp o pisuvara imzasını attığı andan itibaren onu bir sanat yapıtı olarak kıymetlendirdi zira onun bakışı sanat yapıtına dönüştürdü. Dedi ki, şayet buna yanlışsız açıdan bakarsam bu sanattır. Andy Warhol’un biraz daha farklı, poplaştırılmış bir biçimde Campbell’s çorbasını sanata dönüştürmesi ya da Lichtenstein’ın çizgi roman panelleri de o denli. Zira bence ona sanat olarak baktığınız ve sanat üzere davrandığınız anda o sanattır.
Birinin bir şeye büyük bir aşk ve tutkuyla bakmasında bir gönüllülük, inanç ve ziyadesiyle büyülü bir simya var. Bunun nasıl bir unsur olduğu da değerli değil. Bir çizgi roman sayfası salakça bir hikâye olabilir ve onu değiştirmezsin, ancak ona bakma biçimin onu dönüştürebilir. Ki bu da postmodernizmden hayli farklı bir alıştırmadır. Postmodernizm ya da kiç/ucuz sanat, size göz kırparak “Salakça olduğunu biliyorum, lakin burada ironi yapıyorum. Ben bu işten daha yüksek bir mevkideyim” demeye benziyor. Benim içinse sanatın dönüştürücü gücü, yaptığınız işten daha yüksek bir mevkide olmamanızdan kaynaklanıyor.
Hellboy filmleri ya da Pacific Rim gibi işlerinizde de bunları görebiliyoruz. Kirâlık direktör üzere çekmiyorsunuz, bu hikâyeleri hakikaten seviyorsunuz.
Yaptığım her sinemada hakikat olduğunu düşündüğüm şey uğruna savaşmak için maaşımı ya da en azından bir kısmını ertelememin bir şeyler anlattığına inanıyorum. Pacific Rim’de de, Crimson Peak’te de, The Shape of Water’da (2017) da bu türlü oldu. Muhakkak bir cins sinemalar çekerken yaptığım bir şey değil. Söylediklerimi lafta bırakmıyorum zira bence bu değerli. Bir öbür direktör Pacific Rim’i alıp onu güzelce postmodern bir karmaşıklığın içine sokabilirdi. Lakin ben şöyle düşündüm: Çocukken televizyonda Tokusatsu[2] serilerinde devasa şeyler birbirini yumruklarken ne hissettiysem insanlarda onu uyandırmak istiyorum.
Bununla birlikte aksiyon sinemalarında çeşitlilik bu derece tartışma konusu olmadan evvel Pacific Rim tek bir ırk ve tek bir ülkenin dünyayı kurtarmasıyla ilgili olmamak üzere tasarlanmıştı.
O sinemada birebir hedef uğruna çalışan birçok insan var.
Ucubeler ve inekler dünyayı kurtarmak için birlikte çalışıyor. Bence bu değerli zira hepimiz eşit derecede kıymetliyiz. Günün sonunda buna dahil olmadığını düşünebilirsin lakin öylesin. Devil’s Backbone’daki fikir de buydu -filmde pek fazla savaş sahnesi görmüyoruz. İç Savaş’ın büyük muharebelerinden biri yer almıyor. Fakat İç Savaş o yetimhaneyi de etkiliyor, savaş alanlarından kilometrelerce uzakta olsa da.
Bize bir baksana. Bence toplumun nasıl davranması gerektiğine dair hümanist sol dürtü ile sağcı, sermaye ve asker yanlısı sanayi kompleksi ortasında inanılmaz, görünmez bir uçurum var. Şu vaktin da ne olduğumuz ve ne olacağımızla ilgili önemli bir an olduğunun farkındayız. Panik yaratmak üzere olmasın ancak Sanayi Devrimi’nden bu yana çağdaş vakitlerin en büyük kumarını oynuyoruz. Bugüne dek kaybedecek bu kadar çok şeyimiz yoktu.
Ayrıca dediğiniz üzere buna hepimiz dahiliz. Kaçma bahtımız yok.
Yok, zira sen kapıları çalmasan da biri gelip senin kapını çalacak. Sen dünyayı şekillendirmezsen dünya kendini şekillendirecek ve er ya da geç gelip kapını çalacak. Kapındaki o tık’ı duymak da harekete geçmekten çok daha korkutucu.
Harekete geçmek derken şunu kastediyorum, Yunanlar güzel devletlere değil, güzel vatandaşlara muhtaçlığımız olduğuna inanırdı. Nitekim kusursuz bir ülkenin temelinde bu yatıyor. Ortalama bir devletiniz olabilir, lakin ortalama vatandaşlıkla yapamazsınız. Bence yaptıklarımızın bir kısmının sosyopolitik boyutları var, fakat tıpkı vakitte uygun vatandaşlar, uygun insanlar olmamız gerekiyor. Şayet bir banka müdürüyseniz güzellik için çalışan bir banka müdürü olmalısınız. Bir çamaşırhane işletiyorsanız bunu herkesin uygunluğu için yapmalısınız. Sinema çekiyorsanız da en uygun yanlarınızla konuşan sinemalar çekmelisiniz. Bu bizi biraz daha insan kılar.
Yeni Netflix diziniz Trollhunters’la dünyaya bir memnunluk ışığı saçmak istediğinizden bahsettiniz.
Trollhunters’’la bugüne dek dahil olduğum rastgele bir projeyle duyabileceğim kadar çok gurur duyuyorum. Nitekim de çok uğraştık -şu an havalı olan ve istek gören birçok şeye karşı gelmek istiyorduk. Postmodern ironik olmadık -bunun tam tersiydik.
Trollhunters’ın kahramanı ne kadar da hoş biri!
Uğruna savaşmam gereken birinci şeylerden biriydi o. Yıllar evvel projeye başlarken aldığım notlardan biri “Jim’i daha karmaşık bir kahraman yapmalıyız”dı. Dedim ki “Hayır, onun başına bütün bunlar gelen hakikaten çok düzgün biri olmasını istiyorum.” Nitekim bölümler ilerledikçe seçimleri de gitgide zorlaşıyor.
Yetişkinliğimde sevdiğim birçok animasyon serisi ziyadesiyle postmodern ve alaycı bir mizaha sahip. Fakat en bayıldığım, hayran olduğum işlerde -örneğin Gravity Falls (Alex Hirsch, 2012-2016) bence muhteşem- kâfi ölçüde his, samimiyet mevcut. Aşkla işlenmiş bir seri olduğunu hissediyorsunuz. Ki bana nazaran yaşadığımız vakitlerin punk’ı his. Duygusal olmaktan çok korkuyoruz. Bu yüzden birçok genç izleyici hislerini sadece Mormon vampirlerin hikâyeleri ya da o cins şeylerle tabir edebiliyor. Zira onlara direkt erişmeye çalışırsan vıcık vıcık addediliyorsun.
Siz konuşurken kaptığım bir başka şey dramanın, o tansiyonun, o çatışmanın her yerden gelebileceği -iyi beşerler da çatışmayla karşı karşıya kalabilir.
Elbette! Bak, biz sadece istatistiki olarak güzel insanız. Bence hepimiz, herkes tam bir göt! Günde birçok sefer.
Onlar düzgünce küçükken çocuklarımla konuştuğumda şöyle söylerdim: “Diyelim ki bir katilsin ve beş kişiyi öldürüp mahpusa girmişsin, hapishanede de bir yangın çıkmış ve üç gardiyanı kurtarmışsın. Bu durumda sen nesin: Katil mi, kahraman mı?” Bence her ikisinden de biraz.
Güzel bir masalmış. Çocuklara anlatmak için çok iyi! (gülüyor)
E, doğrusu bu. Ya da mahallende son derece sorumluluk sahibi bir muhasebecisin ve hayatın boyunca dürüst bir vatandaş oldun, fakat eşini öldürüyorsun, bu durumda nesin? İşte hepsi istatistiksel. Anthony Perkins’in Psycho’da (Alfred Hitchcock, 1960) dediği üzere: “Hepimizin orta sıra delirdiği oluyor.” Bence anlamamız gereken şey dürtüleriyle hareket eden yaratıklar olduğumuz, şayet istatistiki olarak daha düzgün dürtülerimize kulak veriyorsak bence istatistiki olarak uygun insanlarız. Fakat bence şu an olan şey şu, şayet kendini harika olarak sunmazsan telaffuzun kısıtlayıcı olabileceği bir dünyada hapsolduk. Bence harikalık ziyadesiyle bunaltıcı ve yıkıcı bir prensip. Sinemalarım ve yaptığım işler, kusurluluğun benimsenmesi için yalvarıyor.
Canavarlardan bahsetme biçiminiz üzere.
Evet, zira özgürleştirici bir şey. Bu da başlı başına politik. Bence politik olan, insanların konuşmanızı beklediği üzere konuşmak değil. Diğerlerine ve kendinize karşı yıkıcı olmamanız gerek. Zira diğerlerinde nefret ettiğiniz şey, illaki kendinizde nefret ettiğiniz şeydir. Bu kaçınılmaz. Kendinden başlamayan nefret diye bir şey yoktur. Bu türlü bir şey yok, o kadar kolay.
O yüzden kendinizin harika olmamasına müsaade verirseniz, “Tamam, eksiksiz değilim, şunu şunu yapıyorum. Önyargılarım var, karanlık yanlarım var, ancak bununla barışığım.” Bunu söylerseniz diğerlerinin karanlığıyla barışık olma ihtimaliniz de daha yüksek.
Kullandığınız bu tabiri sevdim, “karanlıkla barışık olmak”.
Bence bu tıbbın hoşluğu burada. Tipi öbür insanların yaptığı üzere korkutmak, ürkütmek ve ötekini şeytanlaştırmak için kullanmıyorum. İnsanların tutumunu şeytanlaştırdığımı, fakat ötekiliği benimsediğimi düşünüyorum. Hayatımızdaki gerçek canavarların beşerler olması fikrini sahiden çok seviyorum.
Pan’s Labyrinth’te sinemadaki canavar muhakkak ki kaptan. Ancak o sinemada her cinsten muğlak yaratık var. Kimileri da âlâ.
Tao mevtin özünün katılık, hayatının özünün ise esneklik olduğunu söyler. Esneyenin kırılmayacağından, esnemeyenin ise kırılacağından bahseder.
Hayatımda gördüğüm en dehşetli insanların kesin konuşanlar olduğunu fark ediyorum (gülüyor). Kesin olmakta başlı başına bir sakınca yok alışılmış, -ben de işimde birçok vakit böyleyim- lakin daima de bu türlü olunmaz değil mi? Daima konuşuyor ve hiç dinlemiyorsan canavarın tekisin, o kadar. “Bu iş böyledir” diyen birini görmek sahiden korkutucu. Zira hayatın özünün hoşluğu çeşitlilikten geliyor, hepimiz farklıyız. Yeterliliğin bir sürü çeşidi var. Berbatlığın de o denli. Musibetin de, düzgün kalpliğinin de. Bunu anlamak için de bir efor göstermiyorsan bence bu nitekim çok müthiş. Şu an gergin zamanlardayız zira insaniliği yavan bir şeymiş üzere sürdürüyoruz, insani başarısızlıkları da musibetle özdeşleştiriyoruz.
Günümüzde sinemacılar işlerini her şeyin ince elenip sık dokunduğu hassas bir iklimde ortaya koyuyor -bir sinemanın iletisi kusursuzca anlaşılır ve toplumsal manada kendinin farkında olmalı, gerçek olanı yanlışsız biçimde söylemeli. Sinemalara ve sinemacılara keşke biraz daha cömertçe ve yeterli niyetle yaklaşsak.
Bence müthiş olan, sanatsal işlere ya da hikâye anlatıcılığına istekli genç jenerasyonların yanlışsız olma korkusuyla daima kendilerini tahlil etmesi ve düzeltmeye çalışması. “Böyle mi anlaşılacak?” üzere felç edici bir endişe var. Bu da daha insani ya da özgürlükçü işler ortaya çıkarmıyor. İçtenlikle ikiyüzlülük ortasındaki fark bu.
Bence samimiyet düşünerek olacak bir şey değil, basitçe samimisindir, olduğun üzeresindir. İkiyüzlülük ise en tehlikeli şeydir, zira kendini bir şey olarak gösterirken sanatında bir başka şeysindir. Halbuki bence sanat direkt ruhtan gelmeli. Kendini diğerlerine yeterli gelecek halde sunmak ikiyüzlülük.
Bu beni can evimden vurdu. Twitter’da bir mevzu hakkında gerçek şeyleri söylemek için daima büyük acılar çekiyoruz ve muhtemelen ben de sahiden hakikat formda yaşamak ya da bunlara nitekim inanmak yerine gerçek inanışa sahip olduğum anlaşılsın diye efor sarfediyorum.
İçinde yaşadığımız vakit bu türlü. Şayet ironi basılı olarak tehlikeli idiyse, 140 karakterle daha da tehlikeli. Nasıl bir yanıt verirsen ver, o kadar az sayıda karakter kullanırken yanlış anlaşılmak muhtemel.
Bence hepimiz global bir plazada -ki bu türlü bir yer yok- bir ortaya gelsek ve desek ki “Kabul edelim ki hiçbirimiz eksiksiz değiliz. Birbirimizi rahat bırakalım, azıcık rahat bırakalım yahu, zira hepimizin insan olduğunu kabul edelim.” Bence çok rahatlayarak derin bir nefes alırız.
Şu an değerli irtibat araçları bir cep telefonu, iPad ve bir yaba. Bence bunlardan biri olmadan da yapabiliriz. Birbirimize insan olma hakkı tanırsak ve harika olmayabileceğimizi, agresif ve bölgesini korumak isteyen göğüslü davranışlarının içimize -DNA’mıza, sinapslarımızın oluşumuna- işlediğini kabul edersek… Bununla ilgili yapabilecek bir şey yok zira. Bölgeni korumak isteyeceksin, yem arayacaksın, arbede etmeye ve üremeye çalışacaksın. Bu içgüdüler orada. Bunların üzerine insanlığını, fikirlerini ve entelektüeliteni yerleştirebilirsin. Fakat bu Yin ve Yang’den oluşmaya devam edeceksin. O yüzden kendimizi sadece Bay Yin ya da Bay Yang olarak tanıtamayız (gülüyor).
Bu eğilimleri, kusursuz olmama halini kabul ettikten sonra da ilerleyebilirsin, ne olduğundan çok ne olmak istediğinle ilgili konuşmaya başlayabilirsin.
İşte bu yüzden de “mücrim zevk”[3] (kirli haz) diye bir şey yoktur. Şayet bir şeyden hoşlanıyorsan ve bunun kimseye bir ziyanı yoksa Ridley Scott’ın The Counselor’ını (2013) tekrar tekrar izlemek senin için bir zevktir. Bunda suçluluk duyacak bir şey yok. Seviyorsun işte. Bence o sinema harika, bunu kanıtlamak zorunda değilim.
Doğru, bu türlü konuşmak zorunda değiliz. Basitçe sevebiliriz.
Ki bunun savunmasını da yapabilirim zira o denli rezervasyonsuz gelen iki adam tarafından yapılmış bir şey değil. Kelamlar günümüzün en uygun söz ustalarından Cormac McCarthy imzası taşıyor, imgeler ise vaktimizin en eşsiz zanaatkarlardan Ridley Scott tarafından kurulmuş. O yüzden sinemanın olmak istediği şey olduğunu savunabilirim. Sevmeyebilirsiniz, lakin olmak istediği şey tam da o, bu kazara ya da yanlış hesaplama sonucu olan bir şey değil.
Bir şeyin yanlış hesaplama sonucu olduğunu, gayesi vuramadığını ya da bir kaza olduğunu söylemek için biraz sabırsız davranıyoruz sanırım. Bu beşerler uzman! En azından çoğunlukla.
Bunun sebebi kültürel tartışma suratımızın kültürel tartışmanın kendisinden daha süratli olması. Medya olguların tüketimini o denli bir sürate çıkardı ki artık hiçbir şey algılayamıyoruz. Bu röportajı yapma sebebimiz, sizin üzere internet sitelerini sevmemin sebebi de bu, zira bir durup konuşabiliyorsunuz.
İşin aslı, aygıtların bilgiyi işleyebileceği bir suratın içinde sıkıştık. Bu bizim de bunu yapabileceğimiz manasına gelmiyor. His olmadan bilgi işe yaramaz. İnsan olmak için çok tehlikeli bir devirdeyiz.
Ben mutlaka bilgiye algılayabileceğimden, hakkında yeterli bir fikir oluşturabileceğimden, hatta tam olarak ne hissedeceğimi bilebileceğimden daha yüksek bir süratte maruz kaldığımı düşünüyorum.
Sanayi Devrimi’nin sosyoloji bilimini doğurması kazara olmadı. Makul bir süratte gidiyorduk ve Sanayi İhtilali gelince kendimizi toplumsal bir küme olarak tartışmanın yeni bir yolunu bulma gereksinimi duyduk. Artık ise data, malumat ve bilgi gazını köklüyoruz.
Ve bu bilginin sosyolojik tahlilini yapıyoruz.
Ama yapamayız işte! Çok nadiren tahminen. Zira telaffuzdan uzaklaştığımız anda -seçimler sırasında örneğin- bir yerde fecî bir katliam yaşanıyor ya da güzel bir oyuncu ölüyor. Biz de kendimizi bir mevzudan başkasına atlarken, gerekli ve uygun duygusal yansıyı toplamaya çalışırken buluyoruz. Ve gerçek şu ki, bunu başaramıyoruz.
Bünyemiz dünyanın her yerindeki felaketleri bilmeye uygun değil. Evrimsel olarak sırf küçük topluluklarımızın felaketlerini bilmeye yetecek kapasiteye sahip olduğumuza inanıyorum.
Tam olarak sayısını bilmiyorum lakin bu yıl kaybettiğimiz pek çok ismin çok pahalı olduğunu söyleyebilirim. Bir adedinden, Bowie’den bahsedeyim zira bana nitekim, sahiden çok koydu. Bu olayı 1985’te filan gazeteden okusam birkaç yıl yasını tutardım diye düşünüyorum. Ondan üç ay sonra, iki ay sonra ya da bir hafta sonra öbür beşerler ölse dahi.
Bununla birlikte yaşama imkanınız olurdu.
Evet! Yedisinin çıkmasını bekleyebilirdim.[4] Sinemalarla ilgili de benzeri bir durum kelam konusu. Kültürü bu süratle tükettiğimiz için kültürel söylemimize ziyadesiyle fecî iki sözcük girdi. Üstelik bunları kullanıyoruz, ben kendimi kullanırken yakalıyorum -ama bu dehşetli oldukları gerçeğini değiştirmiyor. Biri boru hattı[5], başkası ise içerik. Tüketimin suratı bu zira, geçip gidiyor. Petrol üzere, su üzere, lağım üzere akıyor. Boru çizgisi ve içeriği.
Bu çok iğrenç.
Fazlasıyla iğrenç, ve şirketler (stüdyolar, televizyonlar, medya gibi) her şeyi bu tabirleri kullanarak tartışıyor.
Ancak her şey o kadar süratli geçip gidiyor ki o an izlediğimiz şeyle ilgili birçok vakit yanlış kanaate varıyoruz. Çoğunlukla her geçen yıl en sevdiğim sinemalar, pek fazla insanın hakkında konuşmadığı sinemalar oluyor.
İçinde yaşadığımız çağın laneti de bu, her şeye daha fazla erişimimiz var. İnternet üzerinden sinema ve dizi izleyebilmemiz, internet yayıncılığının olması mükemmel bir şey! Fakat bu tıpkı vakitte başımızda her şeye hak ettiği kıymeti verecek yer kalmaması manasına geliyor.
Böylelikle de kullanışlı bir sonuca varıyoruz: Suratın denetimi kendi elimizde. Medyanın değil.
Böyle medya imkanlarına sahip olmak mucizeyle muadil. iPad’imin içindeki binlerce sinemayla seyahat edebilmem inanılmaz. Dünyanın öbür ucundaki ülkelerde neler olup bittiğini saniyesinde öğrenebilmem de o denli. Ancak nasıl bir süratle hareket edeceğimize karar vermeliyiz, etik misyonlarımızdan biri kendimize bu soruyu sormak. Neye odaklanıyorum? Öbür türlü hayatı bulanık yaşıyoruz. Bildiri atarken tıpkı vakitte otomobil kullanıyoruz. Yani medya başlı başına bir musibet değil. Medyanın suratı da o denli değil. Zehirli olan şey, kendi süratimizi kendimiz ayarlamamamız. Bildiri atmadan yemek yemiyoruz, yaşadığımız ana tam olarak odaklanmaktan aciziz. Sinemanın etrafındaki telaffuz için de geçerli bu.
Bu yıl Hell or High Water’dan (David Mackenzie, 2016) tut Manchester by the Sea (Kenneth Lonergan, 2016) ya da Train to Busan’a (Sang-ho Yeon, 2016) kadar birçok sinema beni çok etkiledi. Kendi suratımı kendim ayarlayıp bunun tadını çıkaracağım, bir sonrakine geçmeyeceğim üzere şeyler demeyi başarabiliyorum. İki defa izleyebilirim. Train to Busan’ı iki defa izledim, biri yalnız biri de ailemle.
Ama birkaç şeye odaklanmayı seçerseniz, pek çok şeyi de kaçıracağınızdan endişeleniyorsunuz.
Evet o denli, ancak ne biliyor musun? Hayatın özü bu. Sorun de tam olarak bu işte: Kendi süratimizi kendimiz ayarlamalıyız ki kendimize bir şeyleri “kaçırma” talihi verelim. Zira kaçırmazsak, elimizdekine odaklanamayız. O yüzden bir yere odaklanıp öbür bir şeyleri kaçırmayı başkasına tercih ederim. Mesela seninle konuşuyorum, ne vakittir konuşuyoruz…
Epey oldu (gülüyor). Çok teşekkür ederim!
Epey oldu evet. Bir yandan yemek yiyebilirdim ya da bir kahve içebilirdim. Lakin hayatın özü seçimlerde ve bu yaptığım sinemaların temalarında da benim için daima belirleyici oldu.
Yani rastgele bir şey yaparken, öteki her şeyi kaçırıyorsunuz.
E, seni sen yapan şey bu. Faal bir Katolik’ken benimle en çok uyuşan fikir, özgür iradeye sahip olarak yaratıldığımızdı. Ruhun temelini oluşturan, bizi insan yapanın seçme hakkı olması. Bizi başka her şeyin üzerine koyan şey bu. Olmayı, öldürmeyi biz seçiyoruz. Kurtarmayı da. Öbür tarafa bakmamayı seçiyoruz. Günbatımına bakmayı ya da yanımızdaki insanın gözünün içine bakmayı seçiyoruz.
Hayatımızı bir tecrübeye çeviren de bu. Senfonimizin notaları bunlar. Seçimlerden biri kaçırmamak, bir tanesi benimsemek, bir tanesi ise olmak istediğini yüceltmek. Ya da geride bırakmak istediğini.
Hepimiz, hayatımızın son üç dakikası için yaşıyoruz. Bütün hayatımızı o son, acı dolu, sonu mevtle bitecek üç dakika için yaşıyoruz. Kısa müddet içinde de -bildiğimiz rastgele bir suratın ötesinde bir şeyden bahsediyorum- yaptıklarını ve yapmadıklarını fark ediyorsun. Hayatının rengi yavaş yavaş solarken kim olduğunu ve ne yaptığını düşünüyorsun. Doğduğun gün ile öldüğün günden oluşan iki parantezin ortasından ibaretsin aslında. O son üç dakikada da kendin ve çevrendekiler için en uygununu seçmediğini ya da yapmadığını bilirsen, o saniyeler cehennemden farksız olur. Ama doğru seçimleri yaptıysan, son birkaç saniye rahatlatıcıdır.
Hayatını yaşarken ve sanatını icra ederken de bu ciddiyetle hareket etmen gerekiyor diye düşünüyorum, diğerlerine ne kadar salakça gelirse gelsin. Bana nazaran canavarlar ve fantastik ögeler latifeye gelecek şeyler değil. O yüzden kimi vakit daha hafif ya da keyifli bir ton benimseyebilirim ve beşerler sever ya da sevmez. Fakat hiçbir vakit gevşek davranmam, zira benim iki ailem var. Biri içine doğduğum ve doğurduğum aile, biri ise canavarlardan oluşan bir aile.
Az evvel hayat ve vefatla ilgili niyetler üzerine söyledikleriniz bana Pier Paolo Pasolini’nin bir kelamını hatırlattı. Bugüne dek okuduğum en değerli şeylerden biri. Sinemada imajın kurguda keserek oluşturduğunuzda mana kazandığından ve bunun, hayatın manasının vefat sırasında ortaya çıkmasına benzediğini söylüyor. Size biraz okumak istiyorum:
Bu yüzden de ölmek son derece gereklidir, zira hayat sırasında manadan yoksunuzdur ve hayatlarımızın lisanı çevrilemez, devam etmeyen manalar ortasında bir olasılıklar karmaşası ve bağlantı arayışı üzeredir. Vefat, hayatımızın şimşek suratında bir kurgusunu yapar, sahiden değerli anları seçer ve onları bir sekansa çevirerek sonsuz, istikrarsız, bilinmeyen ve münasebetiyle dilbilimsel açıdan tanımlanamaz şimdimizi net, sabit, kesin ve münasebetiyle dilbilimsel açıdan tanımlanabilir geçmişe dönüştürür. Hayatlarımızın manalı olması, mevt sayesindedir. Kurgu da böylece vefatın hayat için yaptığını (uzun ve kısa modüllerden, öznellik sayısı kadar fazla çekimden oluşan) sinema için yapar.
Bu katiyen hakikat. Hayattayken fotoğraf yapıyoruz. Öldüğümüzde ise standımızın küratörlüğünü mevt üstleniyor. Ölene kadar sergilenmiyoruz. Ortadaki vakitte yalnızca fotoğraf yapıyoruz, orada sadece coşkun bir güç mevcut.
Her sanatsal hareket aslında bir tüketim hareketi, tıpkı meyvenin tadını onu parçalamadan çıkaramaman üzere. Bir elma hakkında uzun uzun düşünüp “Ey elma, sen ne de güzelsin” demezsin yani değil mi? Elmayı yersin, elmayı parçalarsın, oracıkta tüketirsin ve elma içine girer. Sanatta da böyledir. Bir tüketim ve düzenleme hareketidir o, sen bir objenin fiyakasını yapıyorsundur lakin o aslında mıhlanmış bir kelebektir. Lakin kelebeği kendine katabileceğin yegane an da odur. Yoksa bu hayata döner. Hayat ve sanatın da tam o tüketim anında bir ortaya geldiğini düşünüyorum.
Francis Coppola “Hiçbir vakit günlük çekimler kadar âlâ, birinci kurgu kadar da makus olmaz” demişti. Zira günlük çekimlerin kendine has bir hoşluğu vardır. Eskiz üzeredir. Eskizler de bitmiş fotoğraflara nazaran beni daima daha çok duygulandırmıştır.
Müzelerde gördüğüm eskizler bana daima farklı şeyleri çağrıştırıyor. Onlarla ilgili bir şey, bir tansiyon var.
Evet! Yakalamaya çalıştığımız hayat, uçan bir kelebek. Onu yakalayıp müdafaaya aldığımız vakit ise o kadar etkileyici olmuyor.
Hayatınız boyunca bir sinema yaptığınızı söylüyorsunuz, yani birçok sinema çekerken aslında tek bir sinema çektiğinizi.
Onu söyleyen Renoir. Bence de o denli. Aranan bir isimsen bir sürü sinema yaparsın. Yaptığım bir sineması ya da rastgele bir sineması sevmeyebilirsin. Yeniden de şunu söyleyebilirim, dev bir robotla ya da yetimhanedeki bir hayaletle ilgili de olsa hepsinde benden bir şeyler var. 52 yaşındayım ve bugüne dek uğruna ölmeyeceğim bir sinemaya girişmedim. Çektiğim sinema sırasında nalları dikersem bunun sebebi öteki rastgele bir yerdense o sette olmayı tercih etmemdir.
Ölümden oldukça konuşmayı başardık.
(Gülüyor) Eh, hayata mana veren tek şey de o ve Doğu kültürü bunu anlıyor. Örneğin Japon hazinesini sanatsal uğraşların merkezine koyan ve her şeyin harika ya da kalıcı olduğu bir dünyada hoşluğa yer olmayacağını savunan wabi-sabi kavramında mevt ve çürümeyle ilgili etkileyici bir şeyler var. Batı dünyası için ise mevt negatif bir şey. Bana nazaran ise o denli değil! Aslında hayatın özü o.
Evet artık gün içinde diğer seçimler yapmanıza müsaade vereceğim, ama bu seçimi yaptığınız ve oturup bizimle konuştuğunuz için çok minnettarım. Bence söylediğiniz pek çok şey bizim Bright Wall/Dark Room‘da yapmaya çalıştığımızla da bağdaşıyor, biz de biraz yavaşlayıp her şeye güzelce bakmak, bir sanat yapıtıyla nitekim bağ kuracak vakti kullanmak istiyoruz.[6] Siz de bunu savunduğunuz için çok memnunum, odaklanabileceğimiz işler ürettiğiniz ve kendinize karşı dürüst olduğunuz için.
Doğru. Meksika’da şöyle bir kelam vardır: “Dans etme biçimin ahenge biçimini belirler, ahenge biçimin ise sevişme biçimini.”
Hepimiz birebiriz. Toplumsal ortamlarda kendini farklı tanıtırsan günün sonunda ne olduğun ortaya çıkıyor. Açığa çıkıyorsun. Toparlamak gerekirse, kendini baştan açık etmek çok daha fazla imkan sağlıyor, sonrasında kimsen osun zira, beşerler senden ne istiyorsa onu alıyor. Yenecek bir şeysin, severler ya da sevmezler. Şayet ananassan kimse sana karpuz tadında olmadığın için kızmamalı. Neysen osun. Kendini tanıtırsın ve karpuz reyonunda ya da ananas reyonundasındır, belirli bir tadın ve insanların ne yemek istedikleriyle ilgili bir fikrin vardır, sonra da reklamcılar masraf ve der ki “Vizyoner yönetmenden…”
Ama şükür ki karpuzlar var ve tekrar şükür ki ananaslar da var…
Bir meyve salatası yapmak için hepimize muhtaçlık var! (gülüyor)
* Bu yazı, Can Koçak tarafından Lauren Wilford’ın Bright Wall/Dark Room’da yayımlanan röportajından çevrilmiştir.
[1] Cumhuriyetçi Parti’ye oy veren seçmenlerin çoğunlukta olduğu ABD eyaletlerine verilen isim.
[2] Çokça özel efekt kullanan Japon sinema ve dizileri.
[3] Guilty pleasure. Aslında keyif alınmaması gereken bir şeyden keyif almayı anlatan söz.
[4] del Toro’nun burada kullandığı tabir Musevilerin yedi günlük yas sürecini söz eden sit shiva.
[5] Pipeline. Üretim halinde olan bir dizi planlanmış sineması söz etmek için kullanılıyor.
[6] Biz de! Ç. N.
