‘Hrant Dink onlara benzemiyordu’

19 Ocak 2007’de öldürülen Agos Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink, bugün İstanbul’da Taksim’den Osmanbey’deki Agos binasına düzenlenen bir yürüyüşle anıldı. Müellif Murathan Mungan, Hrant Dink’in katledilişinin sekizinci yılında Agos binası önündeki kalabalığa seslenen isimdi. Muharririn konuşmasının tam metnini paylaşıyoruz.

Sekiz yıldır her 19 Ocak’ta olduğu üzere, bugün tekrar burada Hrant Dink için toplanmış bulunuyoruz. Vefatından sonra milyonlarca kalbin evladı olan Hrant Dink için… 2007 yılında onun öldürülmesinin çabucak akabinde yazdığım “Cinayetin ardındaki en büyük örgüt” başlıklı yazım şöyle başlıyor:

“Söylenecek kelamın çokluğu bazen insanı dilsiz bırakır. Tıkanır, kalırsınız. Haklılığın suskunluğu, öteki suskunluklara benzemez; düğümü sıkıntı çözülür.(…) Tek başına aslında gereğince trajik ve yaralayıcı olan bu mevt, tıpkı vakitte yakın tarihi ürperterek çağrıştırdıkları, hafızadan geri çağırdıklarıyla da kavurucuydu. Her yeni vefat, öteki vefatları de birinci gün acısıyla diriltir. Kaç kitap yazarsanız yazın, bazen bu türlü dilsiz kalırsınız.”

Bugün sözlerimi, o gün kaldığım yerden sürdüreceğim: dilsizliğin her çeşidinin yaşandığı bu ülkede ölenler, öldürülenler, katledilenler biz onlardan sonra birkaç söz daha fazla söyleyebilelim, diye öldüler. Lisanımızdaki kilitler çözülsün diye, dilsizi olduğumuz hakikatler içimizi daha fazla kavurup yakmasın diye… Onca vakit, epey kayıp, çok vefatla hem tarih içinde kilitli kalmış, hem vakit içinde yol almış o fazladan birkaç kelimeyi bugün en azından onlara, onların anısına borçluyuz. Baskıcı iktidarlar dehşetin bulaşıcı olduğunu bilir, bu yüzden toplumun endişelerini daima canlı tutmaya çalışırlar; onların bilmediği hamasetin de bulaşıcı olduğudur. Bu yüzden hayatın ve dünyanın gözlerinin içine bakarak cüretle konuşmalıyız. O sözlerin bizden diğer sahibi yok! Bunu hiç unutmamalıyız.

Hrant Dink’in öldürülmesinin akabinde sekiz koca yıl geçti. O yıl doğan çocuklar dillendi; okuma yazmayı söktü. Halbuki Hrant Dink’in ölüsü, gerçek hikâyesi aydınlatılmamış bir cinayetin kurbanı olarak hâlâ bu kaldırımda yatıyor. Dünyayı kaybıyla ıssızlaştıranlar anıları ve emanetleriyle çoğaltırlar… Ve emanetin başını bekleyen bizler sekiz yıldır burada toplanıp adalet ve hakikat arayışımızı dillendiriyor, Hrant’ın ölüsünü unutkanlığın zalim ellerine teslim etmeyeceğimizi haykırıyoruz. Ayrıyeten Hrant Dink cinayetini, kendi siyasi projeleri için araçsallaştırmaya çalışanların emellerine terk etmeyeceğimizi de belirtmek istiyoruz. Bu sekiz yıl boyunca adalet yerinde sayarken pek çok şey söylendi, yazılıp çizildi. Bugüne, bana varıncaya dek kelamlar seyrelip azaldı tahminen, lakin acılar azalıp seyrelmiyor. Yerini bulmamış bir adaletin sancısı yüreklerde zonklamasını sürdürüyor; vicdanları sızlatmayı, aklımızı acıtmayı sürdürüyor. Dahası, o günden bu yana isimlerini tek tek sayamayacağım her yeni kurban ve her yeni mevtle birlikte, Hrant Dink bir defa daha burada, bu kaldırımda vurulup öldürülüyor. Yerini bulmamış adalet, katillerini ve kurbanlarını çoğaltır. Yine o denli oluyor. Zira tetiği çeken parmaklar değişse de, cinayetin gerisindeki en büyük örgüt birebir. İsmi “faili meçhul”, lakin kendisi “faili belli” onca cinayetin işlendiği bu ülkenin değişmeyen kara gerçeği, bizi her seferinde aynı sözleri tekrara mahkûm ediyor. İktidarlar ve koltuk sahiplerinin maskeleri değişse de hiç değişmeden süren merkezi despot devlet geleneğinin elleri her seferinde tekrar tıpkı karanlık oyunu tezgâhlıyor. 1938’te Dersim kıyımını, 1978’te Maraş katliamını yapanlar, 1955’te 6-7 Eylül olaylarını başlatanlar, 1993’te Madımak Oteli’ne sığınan canları yakanlar, 2011’de Roboski’yi bombalayan şahıslar ve zihniyetler birebir. 500’ü aşkın haftadır Galatasaray’da diz çürüten Cumartesi Anneleri’nin bağırlarını yakanlar da tıpkı. İsminde “adalet” sözcüğünü taşıyan bir partinin on iki yıldır iktidarda olduğu bir ülkede yıllardır adalet bekliyoruz. Gelmiyor!

Arkadaşlar, bu ülkede beşerler sadece dostlarının değil, düşmanlarının da kendilerine benzemesini isterler. Kendisine benzesin ki, kiminle uğraş ettiğini, neyle savaştığını tanıyıp bilsin isterler. Birbirlerine benzeyenler birbirlerinin silahlarını, yaralarını, oyunlarını ve nefretlerini tanırlar. Sevginin düzmecesi olur, lakin nefretin olmaz. Halbuki Hrant Dink onlara benzemiyordu. Zira onların bilmediği bir Türkçeyle konuşuyordu, onların bilmediği bir Ermeniceyle konuşuyordu. O, tüm halkların eşitliğine ve kardeşliğine inanmış biri olarak, barışın lisanıyla konuşuyordu. Laf olsun diye edilmiş temenni tipinden bir barışın değil, gerçek, gerçek, kalıcı ve daima kılınmasını istediği bir barışın diliyle… Kan kamaştıran savaş sözcükleri yoktu onun sözlüğünde, kin tazelemek için değil, hafıza tazelemek için kelam alıyordu; insanları hınç bilemeye, ödeşmeye, intikam almaya değil, geçmişiyle, şimdisiyle ve kendiyle yüzleşmeye çağırıyordu. Türkleri ve Ermenileri “ebedi düşman” rolüne kapatıp kindarlığa kilitleyen tüm siyasetlere karşı çıkıyordu. Ötekileştirmenin dışlayıcı, düşmanlaştırıcı, şeytanlaştırıcı lisanından çok uzak bir lisanla konuşuyordu. Onların hiçbir vakit bilmediği; bilmek, öğrenmek istemediği yabancı bir lisandı bu. Bu nedenle Hrant Dink Ermeniliğiyle “öteki”, lisanıyla “yabancı”ydı onlara. Hrant’la birlikte öldürülmek istenen işte bu lisandı. Bir türlü hazmedemedikleri bu barış lisanı, dünyayı kardeşliğe çağıran bu insancıl dil… Bugün tahminen de her zamankinden daha fazla gereksinim duyduğumuz bir lisan.

Arkadaşlar, katillerin her infazla birlikte tabancalarına çentik attıkları İkinci Meşrutiyet öncesinden bugüne, örgütlü, tasarlanarak işlenen gazeteci cinayetlerinin uzun listesinde Hrant Dink, siyasal bir cinayete kurban giden 62. kişiymiş. Ülkemizin çabucak her güne siyasal bir cinayetin, bir katliamın, bir toplu kıyımın düştüğü “Resmi Tarih Ajandası”nda, bahtı 19 Ocak 2007’ye düşen, kelamının bedelini, vicdanının maliyetini canıyla ödeyen 62. kişi…

Bu yüzden ortadan geçen sekiz yıl boyunca yetişen yeni nesiller ve sislenen hafızalar için tahminen de Hrant Dink’i tekrar anlatmak, tekrar hatırlatmak gerekiyor: O, yalnızca Ermeni halkının bir sözcüsü değil, tüm Türkiye’nin sesiydi. Ezilen, dışlanan, sömürülen tüm bölümlerin sesi. Bugün ortamızda olsaydı, Seyahat Parkı Direnişi’nde bizlerle saf tutacak, tarih boyunca 76 defa kıyıma uğramış, Ortadoğu’nun en kimsesiz, en sahipsiz halkı olan Ezidilerin yanında yer alacaktı. Hrant Dink hayatı boyunca kendine ve bedellerine sadık kalmış biri olarak uzlaşmacı ancak ödünsüz tavrıyla bu ülkede pek çok şeyi değiştirdi. Hatta vefatı bile çok şey öğretti bize. Hiçbir etrafın, hiçbir iktidar odağının güzeline gitmeye, gözüne girmeye çalışmadan, yanlışsız bildiklerini söyleyip inandıklarını savundu. Onun ve benzerlerinin verdiği çaba, onların vefatlarıyla birlikte kesintiye uğrayacak bir çaba değildir. Burada ve meydanlarda toplanan kalabalıklar da zati bunu gösteriyor.

Bu coğrafyanın halkları düzayak yapılmış çözümlemeler, üstünkörü saptamalarla ışıklandırılamayacak kadar karmaşık, çok katmanlı bir geçmişten, tarihin labirentinde kaybolmuş pek çok hikâyenin içinden geçip geliyor. Bu nedenle Hrant Dink de, Ermeni meselesinin tahlili için yeni bir lisan ve her iki tarafın da ezberlerinin dışına çıkan yeni bir yaklaşım gerektiğini düşünüyordu. Bu topraklarda yaşayan insanların bu mevzuyu her istikametiyle konuşarak, birbirlerini tanıyarak, birbirlerinin hikâyelerini dinleyerek, birbirlerinin acılarını anlayarak, birbirlerine değerek, dokunarak, vakitle bu sorunu barışçıl bir tahlile kavuşturabileceğine inanıyordu. Her iki topluluğun da anıları ve hafızaları ortasında bir diyalog kurulması gerektiğine inanıyordu. Böylece resmi hafızaların yerini artık sivil hafızaların alacağını ümit ediyordu. Ermeni problemini, emperyal güçlerin memleketler arası masalarda Türkiye’ye karşı elinde tuttuğu bir koz olmaktan çıkaracak olan şeyin, halkların kendi ortasında geliştireceği bu diyalog yeri olacağına inanıyordu. Bu yüzden Hrant Dink’in bu hususla ilgili düşlerinden biri, iki halkın birbiriyle kaynaşmasını sağlayacak Ermenistan-Türkiye hudut kapısının açılmasıydı. Dostlar, arkadaşlar, ölülerimizin yalnızca anılarına değil, hayallerine da sahip çıkmamız gerekir. İşte bugün o kapının açılması, pek çok şeyin kapısının da açılması demek olacaktır. O kapının açılması, yüzyıldır Ararat dağının doruğuna çöken sisin dağılması olacaktır. O kapının açılması 2015 yılına çok yakışacaktır.

Dostlar, arkadaşlar, çoğunuzun bildiği üzere bu topraklarda her inkârın gerisinde yakın ya da uzak tarihli toplu mezarlar yatar. Hrant Dink’in öldürülüşünün sekizinci yılı, yine bildiğiniz üzere tıpkı vakitte 1915 Ermeni soykırımının yüzüncü yılıdır. Ermeni soykırımının reddi, inkârı Türkiye’nin yüzyıllık yalnızlığıdır. Tarihte, hafızada, akılda, vicdanda ve dünyadaki yalnızlığıdır. Türkiye’nin bu yüzyıllık yalnızlığı artık son bulmalıdır. Bu ülke geçmişin hayaletlerinden korkmayarak tarihiyle yüzleşmeli, geçmişte yaşananlara ait sorumluluklarını üstlenmeli ve bu karanlık mirasın kahredici tartısından kurtulmalıdır. Bunu, dünyanın azarlayan bakışları ya da diğerlerinin onayları için değil, kendisi için istemelidir. Geçmişten günümüze işlenen çok cinayetin seyircisi bir toplum olmaktan kurtulmanın bir yolu da budur. Zira biliyoruz ki, çaba edilmesi gereken halklar, uluslar değil, zihniyetlerdir. Uzun bir müddettir bu ülkede sistemli olarak ve giderek tırmanan bir biçimde toplumsal kutuplaşmalar yaratılıyor, düşmanlıklar körükleniyor, şahsen devleti yönetenler şiddet amigoluğu yapıyor. Oluşturulan bu alacakaranlık neslini andıran siyasal iklimle, Türkiye adeta adım adım Enver Paşalarla, Talat Paşalarla gecikmiş randevusuna sürükleniyor. “Edirne’den Ardahan’a parçalanamaz,” dedikleri vatan, Susurluk’tan Roboski’ye kesim parça edildi, ediliyor.

İşte bu yüzden biz Hrant için, adalet için sekiz yıldır haykıranlar artık demokrasinin karikatürünü değil, kendisini istiyoruz. İvedilikle demokrasi ve şartsız söz özgürlüğü istiyoruz. Kapalı kapılar arkasında tezgâhlanan karanlık oyunların göstermelik demokrasisini değil, günışığı demokrasisi istiyoruz. Laiklikten ödün vermemiş bir demokrasi istiyoruz. Kimsenin kimsenin kanına, canına susamadığı bir toplumda, kurban almadan ve kurban vermeden yaşamak istiyoruz. Çabucak her gün bir bayan cinayetinin işlenmediği, transların, eşcinsellerin öldürülmediği, çocukların devlet kurşunlarıyla katledilmediği bir ülkede yaşamak istiyoruz. Etnik, kültürel, dinî, cinsel her çeşit ayrımcılığın ortadan kalktığı, kimsenin kimsenin hayat biçimine, lisanına, dinine, mezhebine, inancına ya da inançsızlığına karışmadığı, herkesin eşit haklara sahip yurttaşlar olduğu, demokratik olgunluğa erişmiş bir toplumda barış, kardeşlik ve dayanışma içinde yaşamak istiyoruz. Ağaca, suya, parka, koruya, ormana, herkesin ve her canlının ömür hakkına saygılı çok lisanlı, çok kültürlü, çok renkli bir toplum olarak yaşamak istiyoruz. Vesayet biçimlerinin tümüne kayıtsız koşulsuz karşı çıkıyor, 12 Martların, 12 Eylüllerin apoletleriyle ölçülü kindarlık, kravat takmış yobazlık ortasında seçim yapmak istemiyoruz.

Bugün burada basın özgürlüğünü savunmak için “Je suis Charlie Hebdo” diyorsak, bazılarından farklı olarak 1994’te Istanbul’da “Özgür Ülke” gazetesi bombalandığında sokaklara çıkmış olmanın gönül rahatlığıyla diyoruz.

Arkadaşlar, Hrant Dink’in vefatıyla bu ülke yalnızca değerli bir evladını kaybetmedi, tıpkı vakitte değerli bir gazetecisini de kaybetti. Gazetecilik mesleğinin çok büyük ölçüde haysiyet kaybına uğradığı bu türlü bir devirde, onun ve onun üzere gazetecilerin yokluğu daha çok hissediliyor. Yalnızca bunun için bile, Hrant Dink’in dördüncü çocuğu olan “Agos” gazetesine, onun emanetine de sahip çıkmamız gerekiyor.

Dilerim, Hrant Dink ve benzerlerinin uğruna öldükleri doğrular, çok uzak olmayan bir gelecekte, günışığı görmüş bir demokraside, barış içinde bir ortada yaşayan bir toplumda gündelik hayatın kelamı bile edilmeye değmeyecek sıradan gerçekleri olur!

Gene dilerim, yakın bir gelecekte adalet yerini bulur, sonraki yıllarda burada toplanacak olanlar, hâlâ sonuçlanmamış bir hak ve adalet arayışı için değil, yalnızca Hrant’ı ve anılarını yâd etmek için bir ortaya gelirler.

Kaynak: Agos