Kişisel beğeni ve takdirden bağımsız olarak insanlık Dünya üzerinde “insan” olarak var olmaya başladığından beri epey büyük bir gelişme kaydetti. Günlük kaygılardan ve hâliyle tarihin sadece bize yakın olan kısmıyla ilgilenmekten gelinen noktayı ve buraya nasıl gelindiğini unutmamız, hatta bilmememiz ne yazık ki anlaşılabilir. Tarihi okuduğumuz vakti başlattığımız nokta da buna katkı sağlıyor üzere görünüyor. Bunun üstesinden gelmek için, Holosen Takvim saatlerinizi 12017’ye ayarlamanızı öneriyor.
İtalyan-Amerikalı jeolog ve mikropaleontolog Cesare Emiliani’nin vefatından iki sene evvel, 1993’te ortaya attığı Holosen Takvim (Holocene Calendar), insanlığı topyekûn bir çeşit olarak temsil eden bir sıfır noktası sunuyor. Sıkıntıyı belgeselleştiren Kurzgesagt – In a Nutshell takımının dediği üzere “Eski Dünya’nın üstüne kendi dünyamızı ne vakit yaratmaya başladığımızı damgalayan”[i] bir 0 yılı.
Emiliani, İsa’nın rivayet edilen doğumunun 0 yılı olarak kullanılmasındansa, insan çağı olarak bilinen Holocene yani “tümüyle yeni” olarak isimlendirilen çağın başlangıç noktası olarak kullanılmasının, hem insanlık tarihini anlamak için daha uygun olduğunu hem de bilimsel alanlarda daha pratik bir takvim sağladığını tez etti. Üstelik Miladi Takvim’in temelde bir 0 yılı yok, İsa’nın doğumu yıl “1” olarak tescilli (ISO 8601) ve İsa yahut hayal yahut gerçek rastgele biri insanlığın tamamı için o kadar da değerli değil. Ayrıyeten milattan evvel yaşanmış olayları çalışırken, vakit geçerken yılların sayısal olarak azalıyor olması da tarihi bilgiyi içselleştirmenin önüne gereksiz bir pürüz koyuyor.
Emiliani’den sonra gelen jeologlar Holosen Çağ’ın, onun aldığı ortama 12.000 yıl evvel başlayan “sıfır” yılını çeşitli bulgular sonucunda takribi 11.700[ii] yıl önceye yerleştirseler de, şayet kolay bir dönüşüm ve akılda kalıcı bir sistem istiyorsak bulunduğumuz tarihe 9.700 değil 10.000 eklemek daha uygun görünüyor.
Miladi Takvim yani Anna Domini (2017 AD) yerine Holosen Takvim yani Human Era (12017 HE). Tüm insanlığın ortak bir noktada buluşabileceği bir başlangıç noktası. Menşei Anadolu. Holosen Takvimi savunan antropologlar ve jeologlar, İnsan Çağı’nın başlangıcı olarak (şimdilik) Göbekli Tepe’yi alıyorlar. İnsanlığın şimdi Bronz Çağı teknolojilerine sahip olmadığı, metal alet kullanılmadığı hatta tarımın bile tam manasıyla keşfedilmediği bir vakitte, avcı-toplayıcı olarak hayatlarını idame ettiren beşerler, şimdi bilinmeyen bir sebepten dolayı Göbekli Tepe’ye 200’den fazla sütun dikti. Her biri 6 metre ve 20 ton civarında olan bu sütunlar 20 kadar dairesel form oluşturacak biçimde yerleştirilmiş olarak bulundu. Alandaki birinci hafriyatlar 1963 yılında İstanbul Üniversitesi ve University of Chicago işbirliğiyle başlatıldı ve 1996’da Klaus Schmidt isimli bir Alman arkeolog ve takımı, kendi hafriyatları sonucu bu yapıların insanlığın birinci tapınağı olabileceğini öne sürdüler.
Türkiye’de bu tarihte yaşayan beşerler olarak insanlığın miladi başarısı olarak bir “inşaatın” seçilmesine kalayı basabilirsiniz, anlayışla karşılanır. Fakat belirtilen devirlerde, ilkel alet edevatla bu türlü bir yapı inşa edilebilmesinin tek bir açıklaması olabilir. Uzaylılar… Hayır, elbette değil. Açıklama: Üstün organizasyonel muvaffakiyet. Bu türlü bir yapıyı inşa etmek için epeyce fazla sayıda insanın, epeyce uzun bir mühlet, hayli ağır yükler taşıdığını görmek gerek. Bu noktada buna kölelik demek ve insanlık tarihini kölelik sisteminin birinci büyük başarılarından biriyle başlatmak tuhaf hissettirebilir. Bir öbür açıklama da yapının bir tapınak olma ihtimali üzerinden manevî bir kadro motivasyonlarla insanların işe sürülmesi olabilir. Yeniden kölelik yani, lakin istekli.
İşin özüne dair bu tartışmalara karşın Holosen Takvim uygunuyla kötüsüyle insanlık tarihini anlamak için hâlihazırda kullanılan Gregoryen/Miladi Takvimden daha düzgün bir iş çıkarıyor. Çünkü elektriğin konvansiyonelleştiği 1900’lerin başından günümüze kadar geçen 100 yıllık süreyi zihinde 2.000 yıl olarak oturmuş insanlık tarihine kıyasla düşünmek sizi 12.000 yıllık bir insanlık tarihine nazaran düşünerek varacağınız çıkarımlardan diğer, ayakları daha yere basan bir yere götürür. Birinci Homo Sapiens’in takribi 200.000[iii] yıl evvel yaşadığını, Dünya’da birinci canlının yaklaşık 4.000.000.000[iv], Güneş’in 4.600.000.000[v], Evren’in takribi 13.700.000.000[vi] yıl evvel oluştuğunu bilmek ise günümüzde ebedi ve ezeli kabul edilen 1.000, 2.000, 5.000 yıllık inanış ve kültürlerin ehemmiyetini sorgulamanıza sebep olabilir.
Kurzgesagt – In a Nutshell isimli YouTube kanalında Holosen Takvim ile ilgili üretilmiş nefis animasyonu da aşağıya bırakıyorum. Oynatıcı ayarlarından “cc” yani close captioning/altyazı lisanını Türkçe olarak seçip, “cc” butonuna basarsanız görüntüyü Türkçe altyazılı olarak da izleyebilirsiniz.
Başlık Görseli: A New History for Humanity – The Human Era / Kurzgesagt – In a Nutshell, (Published Dec 7, 2016)
[i] Çev: Umut Bürme
[ii] Walker, Mike; Jonsen, Sigfus; Rasmussen, Sune Olander; Popp, Trevor; Steffensen, Jørgen-Peder; Gibbard, Phil; Hoek, Wim; Lowe, John; Andrews, John; Björck, Svante; Cwynar, Les C.; Hughen, Konrad; Kershaw, Peter; Kromer, Bernd; Litt, Thomas; Lowe, David J.; Nakagawa, Takeshi; Newnham, Rewi; Schwander, Jacob (2009). “Formal definition and dating of the GSSP (Global Stratotype Section and Point) for the base of the Holocene using the Greenland NGRIP ice core, and selected auxiliary records”. Journal of Quaternary Science. 24 (1): 3–17. doi:10.1002/jqs.1227.
[iii] Stoneking, Mark; Soodyall, Himla (1996). “Human evolution and the mitochondrial genome”. Current Opinion in Genetics & Development. 6 (6): 731–6. doi:10.1016/S0959-437X(96)80028-1.
[iv] Dodd, Matthew S.; Papineau, Dominic; Grenne, Tor; Slack, John F.; Rittner, Martin; Pirajno, Franco; O’Neil, Jonathan; Little, Crispin T. S. (1 March 2017). “Evidence for early life in Earth’s oldest hydrothermal vent precipitates”. Nature (journal). 543: 60–64. doi:10.1038/nature21377. Retrieved 31 March 2017.
[v] Bonanno, A.; Schlattl, H.; Paternò, L. (2008). “The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS”. Astronomy and Astrophysics. 390 (3): 1115–1118. arXiv:astro-ph/0204331. Bibcode:2002A&A…390.1115B. doi:10.1051/0004-6361:20020749.
[vi]Lawrence, C. R. (18 March 2015). “Planck 2015 Results” (PDF). Retrieved 31 March 2017.
