Journal of the Acoustical Society of America’da yayımlanan bir araştırmaya nazaran kelam temelli olmayan “sosyal ipuçları” – Çinli Kanadalıların fotoğrafları üzere – bir konuşmayı kavrayış biçimimizi etkiliyor.
Konuyla ilgili yayımlanan makalenin başyazarı ve British Columbia Üniversitesi Dilbilim Kısmı Öğretim Üyesi Molly Babel “Bu araştırma içimizdeki önyargılara, birbirimizi duyma ve manaya biçimimizde tecrübe ve kalıplaşmış yargılarımızın oynadığı role ışık tutuyor.” diyor.
Bu çalışmada üniversitelilerden oluşan iştirakçilerden evvelden kaydedilmiş ve art planına statik bir gürültü yerleştirilmiş cümleleri deşifre etmeleri istendi. Cümleler anadili Kanada İngilizcesi olan 12 kişi tarafından seslendirildi. Seslendirmeyi yapan insanların yarısı kendilerini beyaz, öteki yarısı ise Çinli olarak tanımladı. Konuşmacıların hepsi Vancouver’ın güneyinde yer alan Richmond’da doğmuşlardı.
Katılımcılara evvelden kaydedilmiş bu cümleler dinletilirken ya seslendirmeyi yapanların siyah beyaz fotoğrafları ya da bir haç resmi gösterildi. Genel olarak, dinleyiciler Çinli Kanadalıları Beyaz Kanadalılara nazaran daha sıkıntı anlaşılır buldular – ancak bu, gösterilen bir fotoğrafla konuşmacının Çinli Kanadalı olduğuna dair bilgilendirilmeleri sonrası gerçekleşti.
Katılımcıların konuşmacıların aksanının ne derece baskın olduğunu da değerlendirmeleri istendi. Tıpkı konuşmacının söylediği iki cümle – biri konuşmacının fotoğrafı, oburu ise bir haç resmi eşliğinde – dinletildi. Babel, iştirakçilerin beyaz bir Kanadalıyı dinledikleri fikri edindikleri anda, konuşmacının yabancı aksanının olmadığı ve anadili Kanada İngilizcesi olan birisi üzere konuştuğunu düşündüklerini” söylüyor.
Makalenin ortak muharriri olan ve çalışmanın yapıldığı sırada üniversitenin Dilbilim Bölümü’nde lisans eğitimine devam eden Jamie Russell da bu çalışmanın bize “dinleyiciler olarak kalıplaşmış yargılarımızla ilgili daha hassas olmamız gerektiği” iletisini verdiğini söylüyor.
Bu araştırmadan yola çıkarak kalıplaşmış yargıların algıda yarattığı tahrifatın sırf “ırk”la sonlu olmadığını, toplumsal cinsiyet, etnik kimlik ve sınıfa da uzanabileceğini söylersek çok da uç bir varsayımda bulunmuş olmayız herhalde.
* Bu yazı, Science Daily haberinden yararlanılarak hazırlanmıştır.
