Moda Sahnesi, Fransız oyun muharriri Bernard-Marie Koltès’e ilişkin çağdaş bir klasik olan Roberto Zucco ile karşımıza çıkıyor. 1988’de İtalyan bir seri katilin hayatından esinlenip yazdığı oyundan kelam etmeden evvel oyun metnine ve eleştirdiği olgulara bakalım.
Bir özgürleşme aracı olarak tasarlanan modernizme toplumların ve kültürlerin ahenk sağlayamaması yabancılaşmayı da beraberinde getirdi. Hakim kapitalist sistem temelde iki kavramı ön plana çıkardı: tüketim ve ötekileştirme. Topluluk ve aidiyet olguları makul bir periyoda kadar tesirli bir faktörken, dünya savaşları ve artan eşitsizlikle birlikte kültürel ve dini kimlikler ön plana geçti. Bu da “öteki” kavramını bir kriz olarak karşımıza çıkardı. Ötekileştirme eğiliminin altında şiddet yatıyordu ve eninde sonunda kendisini gösteriyordu. Koltès tiyatrosu da bu gerçekliklerden besleniyor, Roberto Zucco oyunuyla aile, din, ahlâk ve yozlaşma olgularını eleştiriyordu.
Koltès, çoğunlukla absürdistlerden etkilendi. Bireye aklın değil, ilkel güdülerin hükümran olduğunu gösteren ve böylelikle bedel yargılarının saçmalığının şuuruna varmayı temel alan absürd tiyatro, seyirciyi kendi gerçeği ile yüz yüze bırakıyordu. Roberto Zucco da varoluşunun boşuna bir uğraş ve bekleyişten ibaret olduğunu düşünen, kendini yabancı ve sisteme ilişkin hissetmeyen bir karakterdi.
Ailesinin, bir müfettişin ve temiz bir çocuğun katili olan Zucco’nun hapishaneden kaçmasıyla akıl hastanesine kapatılması ortasındaki süreci anlatan oyunda, Zucco bir antikahraman olarak karşımıza çıkar. Sıkıcı beşerlerle dolu bir kentte fahişeler, pezevenkler, polisler ve ilgisiz bir aile etrafında örülmüş karakterler toplumun her kısmından seçilmiştir. Çökmekte olan bir uygarlığın fotoğrafını çizen oyunda, Zucco dışında kimsenin ismi yoktur. Bir kimliğe sahip olmak zorunda olmayan karakterlerin yanında var olan Zucco’yu yaratan ise şiddetin ta kendisidir. Bu şiddet olgusu etrafında kadınlık, erkeklik, aile, para, namus, prestij, cüret üzere kavramlar sorguya tâbi tutulur. Olayın bütün başka kahramanları ya çoktan kaybetmiş yahut kaybedecek kadar körleşmiştir.
Oyun, iki gardiyanın diyaloğuyla başlar. Zucco, son derece çağdaş ve kaçması imkansız kılınmış bir hapishaneden kaçmayı başarır. Birinci ipucunu başta veren oyun, tehlikeden korkmayan ve ne yapacağı belirli olmayan karaktere dair önemli bir merak ögesine yaslanır. Evvel ailesinin meskenine yarım kalan işi bitirmeye giden Zucco, ısrarla annesinden askeri üniformasını ister. Fakat Zucco, oyunun birçok yerinde bir kahraman değil, katil olduğundan kelam eder. Muharrir, barışçıl ve yumuşak başlı çizdiği karaktere elbet derviş özellikleri de atfeder. (Finalde Zucco’yu gördüğümüz sahne ve tiradı buna bir yanıt olabilir.) Zucco’nun en bariz özelliği ise kimliksiz oluşudur. Kendi ismini unutmaktan korkan katilin gitmek istediği hayali bir kent vardır. Bu kentin kendisini yepisyeni biri olarak kabul edeceğini sanır.
Beklenti yaratan bu karmaşık ve zorlayıcı oyunun rejisini, Kemal Aydoğan Moda Sahnesi’nde muvaffakiyetle üstleniyor. Başta metni Türkçeye kazandıran ve oyunun karakterlerinden de biri olan Ezgi Coşkun’u samimiyetle kutlamak gerekiyor. Çünkü sahnede oyunculuğuyla büyüdükçe büyüyor. Oyuncu takımının ihtimamla seçildiği açık. Ezgi Coşkun’un yanı sıra Deniz Elmas, Çağlar Yalçınkaya, Hasan Demirtaş, Murat Tüzün ve Hülya Gülşen kusursuza yakın performanslar sergiliyorlar. Her birinin rahatlıkla birden fazla karakteri canlandırması, güçlerinin bir an bile düşmüyor olması, sahne değişimlerini ustalıkla kotarmaları ve abartıya kaçmadan yarattıkları derinlikli karakterler sahiden heyecan verici.
Ulaş İnan Torun ise Roberto Zucco’yu canlandırarak hikâyenin merkezindeki kuvvetli karakterin hakkını veriyor. Bir seri katili daha şiddet dolu ve sert beklerken, bilakis naif ve sıradan bir karakter olarak karşımıza çıkarıp bizi şaşırtıyor. Lakin metne ve rejiye bakıldığında bunun şuurlu bir tercih olduğu göze çarpıyor.
Temelinde vefatı ve acıyı barındıran oyunun mizahi tarafı da epey tesirli. Belirli sahnelerde kara mizahın doruklarına çıkan oyunda oyuncuların bu istikrarlı hali ve trajediyle mizahı başarılı bir formda harmanlamış olmaları takdiri hak ediyor. Takımda yer alan her isim, muhakkak ki oyuna sıkı bir biçimde hazırlanmış. Ortalarındaki grup ahengi ve sahne hakimiyeti açıkça kendisini gösteriyor. Bu süreci merak edenler oyunun kayıt altına alınan prova notlarını okuyabilir.
Oyun, seyirciyi yabancılaştırma kararıyla yola koyuluyor. Birinci dakikadan ışıklar açık başlayan oyunda, sahne ortasında duran kıyafetler oyuncular tarafından seçiliyor ve oyun boyunca sergileyecekleri karakterler için yaptıkları bu seçim bize kulisteymişiz hissi veriyor. Sahnesi olmayan oyuncuların ise perde ardına geçmeden kendi sıralarını beklemeleri, oyuna bir seyirci üzere reaksiyon vermeleri ise yeniden yabancılaştırmanın birer örneği olarak beliriyor. Seyirci izleyeceklerine farkında olmadan hazırlanıyor. Metnin tesirli kısım başlıkları, reji sayesinde sahnede yazılı olarak karşımıza çıkıyor. Kolay iki kara tahta üzerine yazılan kısım isimleriyle izleyicinin göreceklerine dair iddialar yürütebilmesine müsaade veriliyor.
Sahne tasarımı ise tamda bu noktada değerli bir yerde duruyor. Sahnede sabit ve hareketli olan her ögenin oyuncunun kullandığı alana ve oyunun anlatımına yardımcı olması beklenir. Genel olarak dekorun sadeliği göze çarparken seyircinin dikkati büsbütün oyuna çekiliyor. Sahne isimlerinin yazdığı panolar, karakterlerin değişimine yardımcı olan kostümlerin asılı olduğu uzun bir askılık en önemli ögeler olarak sahnede yer alıyor. Tıpkı vakitte kuvvetli bir aile eleştirisini temel alan oyun, dekorda da kendisini gösteriyor. Oyun boyunca yerinden oynamayan “Ailesel Atık” varili toplumsal bozulmanın temelini ailede aramak gerektiğini hatırlatıyor. Bu bağlamda, oyunun dekoruna imza atan Bengi Günay’ın yeniden çok güzel bir iş çıkardığını belirtmek gerek.
Şiddet, kabahat, kimlik buhranı, ötekileştirme üzere kavramlar etrafında dönen bu oyunu kesinlikle görmenizi tavsiye ederim. Programı merak edenleri buraya, metni okumak isteyenleri ise şuraya alayım.
