“Kayıtsızlardan nefret ediyorum”

20. yüzyılın en değerli Marksist düşünürlerinden Antonio Gramsci’nin kitleleri “taraf” olmaya davet ettiği bu metin hâlâ yeniliğini koruyor.

Kayıtsızlardan nefret ediyorum. Frederich Hebbel üzere, yaşamanın taraf tutmak olduğuna inanıyorum. Kimse toplumun dışında sırf insan olarak var olamaz. Hakikaten yaşamak yurttaş olmaktır, iştirak etmektir. Kayıtsızlık irade kaybıdır, asalaklıktır, korkaklıktır. Kayıtsızlık yaşamak değildir. Bu yüzden kayıtsızlardan nefret ediyorum.

Kayıtsızlık tarihin ağır yüküdür. Yenilikçinin boynuna geçirilmiş değirmentaşıdır, en parlak uğraşların boğulduğu atalet durumudur, eski kenti kuşatan ve kenti en güçlü duvarlardan, en bahadır askerlerden bile daha yeterli savunan bataklıktır. Zira saldırganları karanlık girdaplarında yutar, telef eder, ümitsizliğe düşürür, bazen de kahramanca hareketlerden alıkoyar.

Kayıtsızlık tarihte güçlü bir nufüza sahip olmuştur. Pasif çalışır lakin yeniden de çalışır. Kayıtsızlık yazgıdır, ona bel bağlayamazsınız. Programı aksatan, en güzel hazırlanmış planı mahveden şeydir, idrakinize başkaldırıp nefes aldırmayan etken husustur. Olan bitenler, hepimizin başına gelen musibetler ve kahramanca bir hareketin doğurabileceği mümkün hoşluklar birkaç kişinin inisiyatifinin değil çoğunluğun kayıtsızlığının ve devamsızlığının bir sonucudur. Olan bitenler birtakım beşerler o denli istediği için değil kitleler lakin bir kılıçla çözülebilecek düğümlere, lakin bir isyanla feshedilebilecek kanunlara, lakin bir ayaklanmayla alaşağı edilebilecek iktidarlara imkan tanıyarak sorumluluk almaktan kaçındıkları ve oluruna bıraktıkları için gerçekleşirler. Tarihe hükmediyor üzere görünen mukadderat, bu kayıtsızlığın ve devamsızlığın aldatıcı görünümünden diğer bir şey değildir.

Olaylar perde ardında gelişir. Başıboş bırakılmış birkaç el müşterek hayatı örer ve çoğunluk hepsini görmezden gelir, zira umursamaz. Bir çağın bahtı, küçük bir aksiyoncu kümenin dar görüşlerine, anlık amaçlarına, hırslarına ve şahsî ihtiraslarına nazaran biçimlenir. Çoğunluk da bunların tümünü görmezden gelir, zira umursamaz. Fakat gelişen olaylar emeline ulaşır, perde gerisinde örülmüş hayat tamamlanır, sonra da her şeyi ve herkesi aşan kadermiş üzere görünür. Tarihi ise bunların olmasını isteyen yahut istemeyen, bilen yahut bilmeyen, aktif olan yahut kayıtsız kalan herkesi mağdur edecek muazzam bir doğal olgu, bir patlama, bir zelzeleden ibaretmiş üzere gösterir. Sonra kayıtsızlar öfkelenirler, bu türlü olmasını istemediklerini ve bunlardan sorumlu olmadıklarını göstermek için olan bitenin sonuçlarından kaçınmak isterler. Kimileri zavallıca ağlar, öbürleri alenen küfreder fakat kimse kendine şunu sormaz: Ben görevimi yapsaydım, isteklerimi gerçekleştirmeyi yahut görüşlerimi bildirmeyi deneseydim tüm bunlar olur muydu? Kimse kayıtsızlığı, şüpheciliği, başlarındaki musibetle çaba etmeye yahut müşterek bir maksada erişmeye uğraşan örgütlü yurttaşlara omuz vermediği için kendini suçlamaz.

Bunun yerine, büyük çoğunluğu olaylar doğal akışını sürdürürken ideolojik fiyaskolar, başıboş planlar yahut öbür şeyler hakkında hoşbeş etmeyi tercih ederler. Böylelikle rastgele bir sorumluluk almaktan bir defa daha kurtulmuş olurlar. Ortada sırada olanı biteni açık seçik görürler, bazen en acil sıkıntıya yahut kaydadeğer ölçüde vakit ve hazırlık gerektirse de acil görünen meselelere inanılmaz tahliller sunabilirler. Ne var ki, bu tahliller ziyadesiyle verimsiz kalırlar, müşterek hayata sunulan bu katkılar da ahlaki kıvılcımdan mahrum halde kendilerini ele verirler. Bu, hayatta herkesin çaba halinde olmasını talep eden, bilinemezciliğe yahut rastgele bir kayıtsızlığa imkan tanımayan keskin bir tarihi sorumluluk algısının değil, entelektüel merakın bir eseridir.

Ebedi paklar hakkında sızlanmalarına öfkeli olduğum için de kayıtsızlardan nefret ediyorum. Hayatın onlara verdiği ve her gün vermeyi sürdürdüğü vazifeyi nasıl yerine getirdikleri, ne yaptıkları ve hepsinin ötesinde ne yapmadıkları mevzularında hesap vermelerini talep ediyorum. Acımasız olabilirim, merhametimi onlardan esirgeyebilirim, gözyaşlarımı onlarla paylaşmayabilirim. Ben taraflıyım. Yaşıyorum, benim tarafımda olanların kurduğu geleceğin toplumunun nabzının gayretkeş vicdanlarda attığını şimdiden hissediyorum. Bu toplumda toplumsal bağların yükü birkaç kişinin üzerinde değil. Bu toplumda olan bitenler bahtın yahut bahtın değil, yurttaşların makul çalışmalarının eseri. Bu kentte pencere kenarında oturup dışarıda çaba eden ve kendilerini paralayan azınlığı izleyenler yok. Pusuda bekleyen, o uğraşın tatsız meyvesinin tadını çıkarmayı uman, çaba edenlerin ve kendini paralayanların kazanımlarını hafife alan kimse yok.

Yaşıyorum. Taraflıyım. Bu yüzden iştirak etmeyenlerden nefret ediyorum. Bu yüzden kayıtsızlardan nefret ediyorum.

*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Giovanni Tiso’nun Overland için yaptığı çeviriden tercüme edilmiştir. Birinci sefer Şubat 1917’de, neredeyse tamamı Antonio Gramsci tarafından hazırlanan “La città futura” (Geleceğin Şehri) isimli gazetede yayımlanmıştır.