28 Aralık 2011’de Şırnak’ın Uludere ilçesindeki Roboski (Ortasu) ve Bujeh (Gülyazı) köylerinden 34 kişi, TSK uçaklarının bombardımanıyla öldürüldü. Katliamın üzerinden yıllar geçti, hiçbir fail şimdi yargı önüne çıkmadı. Roboski Müzesi ise katliamın unutulmaması ve adalet hissinin onarılması için mütevazı bir imkan sunuyor.
Gönüllü iştirakiyle ilerleyen bir müsabaka sürecinin sonunda kazanan Mimari Tasarım Fikirleri‘nin Roboski Müzesi tasarımı, mesken ile müze fikirlerini bir ortaya getirerek yaşayan bir müze öneriyor.
Roboski Müzesi fikri birinci olarak katliamın yıldönümü 28 Aralık 2012’de Roboskili aileleri ziyaret eden SGDF’liler (Sosyalist Gençlik Dernekleri Federasyonu) ile Roboskililer ortasında geçen görüşmelerde ortaya çıktı. Sonrasında bu fikir etrafında bir ortaya gelen toplumun farklı kısımlarından beşerler Roboski Müzesi Girişimi’ni ve nihayetinde Roboski Müzesi imali sürecini yürütmek üzere Roboski Müzesi Derneği’ni kurdular. Bu süreçte, üç evreli olarak olgunlaştırılan Roboski Müzesi Kampanyası fikri, Roboskili ailelerle bir sefer daha paylaşıldı. Yakınlarını bu olayda kaybeden Roboskili köylüler Roboski Müzesi’ne mesken sahipliği yapmayı kabul ettiler ve yitirdikleri yakınlarının mezarlarının bulunduğu alanın çabucak yanında bu proje için bir araziyi müze için hibe ettiler. Roboski mezarlığının içinde Roboskili aileler ile görüşülerek bir “anıt” projesi hazırlandı. Yapının inşaatı için gerekli finansmanın sağlanması için dayanak kampanyalarının gerçekleştirilmesi ve inşa edilmesi için bir kolektif inşaat atölyesi kurulması çalışmalar sürüyor.
Herhangi bir maddi mükafatın bulunmadığı mimari tasarım yarışı 16 Nisan 2014’de kamuoyuna duyuruldu, 25 takımın katıldığı müsabakada seçici heyet tarafından belirlenen beş proje için 12 Temmuz 2014’te Ankara’da ön kolokyum düzenlendi. Ön kolokyumda proje sahipleri Roboskili ailelere ve seçici heyete projelerinin sunumlarını gerçekleştirdiler. Süreç sonunda Ozan Öztepe-Derya Ekim Öztepe grubunun projesinin uygulanması yönünde görüş birliği sağlandı.
Roboski Müzesi ve Anma Yeri, hâlihazırda bir sürekliliği olan “Perşembe” günleri ziyaret ritüelinin bir modülü olması hasebiyle tek başına bir yapı dizaynından fazla kamusal alan ve onunla alakalı bir yapı olmalıydı. Dizaynın çıkış noktası, yapının ritüel aksı üzerinde pozisyonlandırılması, mezarlık yanında yer alan “anıt” projesi ve mezarlık ile ilgisi üzerine konseyiydi. Geçmiş her vakit anılması gereken bir bilgi olarak koruma edilmeli, gelecek ise bugünden kurgulanmalıydı.
Müze için katliamda ömrünü yitiren ailelerin yaşadıkları meskenler “ortak bir metafor” olarak yorumlandı. “Parçalara ayrılan evler” Roboski Müzesi aracılığıyla yine kurgulanarak bir ortaya getiriliyor. Önerilen kurguda yapının büsbütün bütünlenmemesi, kimi bölümlerinin/duvarlarının eksik bırakılması bilhassa vurgulanmaya çalışıldı. Ortaya konulan yeni form ile hem “hafıza”nın koruma edilmesi hem de ömrün direnç ile sürekliliğinin vurgulanması amaçlanıyor.
Yapının kullanım alanları, müsabaka sonrasında ailelerle ve Roboski Derneği ile yapılan toplantılarla birlikte kıymetlendirilerek geliştirildi. Yapı, bodrum kat dahil üç kattan oluşuyor. Yaklaşık 600 metrekarelik inşaat alanına sahip yapının bodrum katında servis ve teknik mahaller yer alıyor. Taban kat müzenin stant salonundan ibaret. Bu alanda 28 Aralık 2011 günü yaşananlar, yıldönümleri ve adalet beklentisi ile ilgili sunumlar yer alacak. Hayatını yitiren 34 kişinin gündelik ömürde kullandıkları giysiler, nesneler, çocuklara ilişkin karneler, okul defterleri, kitaplar vb. şahsi eşyalar sergilenecek. Eşyaların klâsik müze anlayışı bağlamında “cam arkasında” sergilenmesinden fazla ziyaretçiler ile faal etkileşim içinde sergilenmesi amaçlanıyor. Sergilemede işitsel ve görsel materyaller de eşzamanlı olarak ziyaretçilerin bilgisine sunulacak.
Yapının üst katı ise Roboskili ailelerin niyetleri ve yaşantıları temel alınarak biçimlendiriliyor. Üst katta ailelerin ömürlerinin bir kısmını geçirebilecekleri yerler öngörüldü. Bu katta konuk odası, çok emelli oda, okul yaşındaki çocuklar için etüt odası, kütüphane ve küçük yaştaki çocuklar için oyun odası tasarlandı. Yapıyı ziyaret edeceklerin bu katta Roboskili aileler ile bir ortaya gelebilecekleri düşünüldü.
Kaynaklar: xxi.com.tr, bianet.org
