Bristol müzik sahnesinin ve trip-hop’un öncülerinden Massive Attack, yeni EP’si Ritual Spirit’i geçtiğimiz günlerde yayımladı. 2010’da çıkardıkları beşinci albümleri Heligoland’den sonra, Britanyalı takımdan iki adet EP dinlemiştik: Heligoland’de kullanılmayan “RedLight”ın da bulunduğu Atlas Air ve Burial ile hayranların zihinlerinde uzun müddettir kurdukları dev buluşmaya, enteresan işbirliğine sahne olan Four Walls / Paradise Circus.
Ritual Spirit’te dört yeni müzik mevcut. Bu müziklerden biri, tahminen de hem küme için hem de elektronik/alternatif müziğin yakın tarihi için değerli bir not olarak düşülebilecek bir geri dönüş. Tricky, 12 yıllık bir ortadan sonra yine işin içinde.
Heligoland yayımlandığında, bir evvelki albüm 100th Window’dan daha rafine, daha “steril” bir tutum hayli bariz bir halde hissedilmişti. Ritual Spirit’te de besbelli bir değişiklik duymak mümkün. Hiç değilse kısmen Tricky’nin de geri dönmesiyle maziye ufaktan göz kırpılmış. Düzenlemelerde Mezzanine’i (1998), hatta Protection’ı (1994) hatırlatan bir pürüzlülük, işin doğrusu kümenin hamurunda olan lakin son albümde nispeten art planda kalan bir Jamaika kokusu var. Bu kokunun kaynağına kısaca değinelim.
1950’lerde Jamaika’nın başşehri Kingston’ın sokaklarında ve derme çatma stüdyolarında bir ortaya gelen yeniyetme DJ’ler ve MC’ler, kurdukları bu müzikal takımlara “Sound System” (Ses Sistemi) ismini vermeye başladılar. Sound System’lar ve etraflarında türeyen parti, konser ve menajerlik kültürü Jamaika için periyodun iktisadında önemli tesirleri olacak kadar değerli kültürel ve ekonomik ögelerdi. Yer yer Amerikan rhythm&blues’undan, olgunlaşırken de bol bol lokal reggea ve ska kültüründen esinlenen Sound System’lar ellerindeki kayıtları “dub”layarak yeni sesler, yeni ritimler elde ettiler. Sonradan ayrıyeten bir cinse de ismini verecek “dub” sözcüğü aslında mahallî lisanda cinsel ilgi için kullanılan argo bir fiil [i]. II. Dünya Savaşı sonrası hayli büyük bir işgücü muhtaçlığı doğan Britanya, Karayipler’deki kolonisi Jamaika’nın yerellerini ülkeye davet etmeye başladı. 1960’ların sonuna kadar 200.000’e yakın Jamaikalı, yanlarında getirdikleri kültürleriyle Britanya topraklarına yerleşti[ii]. Böylelikle Sound System’lar Londra, Birmingham ve Bristol’a tüm ülke elektronik müziğini değiştirecek izler bırakmak üzere ayak bastılar. Yıllar sonra gelişen ses ve müzik teknolojilerinin de artık Ada’ya oturmuş Jamaika kültürüyle kaynaşmasıyla, Birstol’ın St.Paul bölgesinde Smith and Mighty, Portishead, Tricky ve tabi ki Massive Attack’ın başını çektiği bir müzik tipi kendini var etti: Tip-Hop.
1980’lerde Bristol yer altı müziğinin öne çıkan Sound System’larından biri olan Massive Attack’ın ana ikilisi Robert “3D” De Naja ve Grant “Daddy G” Marshall, sonradan kümeden ayrılan Andy “Mush” Vowless ve Adrian Nicholas Matthews “Tricky” Thaws’un da bir kesimi olduğu The Wild Bunch ile, Massive Attack’ın da temelini ödünç alacağı, Britanya’dan doğma, Jamaika’dan olma trip-hop yeşermeye başladı. Bu devir basılan Fucking Me Up (1983) ve Tearing Down The Neighbourhood (1985) kayıtları başta olmak üzere, 1990’ların başına kadar hem müzikal hem kültürel bir deneyin modülü haline gelen ekip’ten kopan 3D, Daddy G ve Mush 1991 ylında birinci Massive Attack albümü Blue Lines’ı Virgin Records’dan piyasaya sürdü. Bu albüme ve 3 yıl sonra yayımlanacak Protection’a büyük katkı sağlamış Tricky, kendi birinci albümü Maxinquaye‘yi tamamlamasıyla bir arada Massive Attack’tan bir nebze uzaklaşmıştı. Ritual Spirit’in sahne olduğu bu geri dönüş, her ne kadar topyekûn bir tekrar birleşme olmasa da bize eski vakitlerin, 1980’ler ve 1990’lar Bristol’ının hem Britanya hem dünya müziği için ne demek olduğunu hatırlattı.
Hem Bristol’ın ağır topları The Wild Bunch, Massive Attack, Tricky ve Portishead’in köklerini hem de Britanya’nın kolonici geçmişinin kültürel sonuçlarına müzikal açıdan bakmak için 1996 üretimi Sounds of the West – Straight Outa Bristol isimli televizyon belgeselini de şöyle bırakıyorum:
[i] Veal, Michael E. (2007). Dub: Songscapes and Shattered Songs in Jamaican Reggae. Middletown: Wesleyan University Press.
[ii] “Jamaica: Mapping exercise” (PDF). London: International Organization for Migration. Temmuz 2007.
