Geçtiğimiz yıl düzenlenen 21. Altın Koza Sinema Festivali’nden “En Güzel Film”, “En Yeterli Erkek Oyuncu” ve “En Yeterli Sanat Yönetmeni” mükafatlarını kazanan Toz Ruhu, bu ay içinde (Başka Sinema sağ olsun) gösterime girdi. Annem Sinema Öğreniyor adlı kısa sinemasıyla bildiğimiz Nesimi Yetik‘in birinci uzun metrajı, arabesk müzik sanatkarı olmak isteyen bir erkek gündelikçinin, Metin Tosyalı‘nın hikâyesini anlatıyor. Pekala, Metin sinemada yaptığı bir şakadaki üzere “fantezinin kralı” olabilir mi?
Renkli gömlek koleksiyonu yapan, kendi nizamına hastalık derecesinde takıntıyla bağlı, paklığa gittiği meskenlerde çalışırken belinden ayırmadığı teybinden müzik dinleyen ve bestelediği müzikleri kendi kendine kaydeden Metin Tosyalı, Taksim’de yaşayan gerçek biri ve Nesimi Yetik ile sinemanın senaryosunu birlikte yazdığı eşi Betül Esener’in komşusu. Sinemadan evvel hakkında bir Ekşisözlük sayfası açılmasını ve kendisiyle röportaj yapılmasını sağlamış ufak bir üne de sahip. Sinemada gördüğümüz öteki karakterler ve olaylar ise kurmaca. İstanbul’da askerlik yapan ve müsaade aldıkça yanına gelen yeğeni Ümit de, yanında çalıştığı Suzan Hanım’ın öteki yardımcısı Neslihan da anlatının üzerinde ağırlaştığı Metin’in karakter özelliklerini pekiştirmek için oradalar.
Metin, Bizim Büyük Çaresizliğimiz karakterlerini andıran bir “güzel adam”. Yanında çalıştığı insanları hakikaten seviyor ve onların da kendisini sevdiğinden emin. Neslihan’la içinde kaldığı durum Yozgat Blues‘u hatırlatıyor, fakat ona karşı bir ilgi duyduğuna dair rastgele bir belirti yok. Güya onunla konuşmasa kimseyle bağlantı kurma gereksinimi duymayacak, teybinden müziğini dinleyip kendi kendine müziklerini kaydetmeye devam ederek keyifli hayatını sürdürecekmiş üzere bir hali var. Gündelikçi diye feminenleştirilmeyen, arabeske ilgi duyuyor diye karikatürleştirilmeyen ve kendine has hali sosyopatlığa dönüşmeyen, güzel gözlemlenmiş ve yazılmış bir karakter Metin. Olağan burada şu sorular akla geliyor: Sinemanın kısırlaşmış erkek tiplerinden uzaklaşmak için yaratılan karakterler, sinemayı diğer bir kısırlaşmanın içine sokar mı? Farklı karakter, zayıf bir senaryo ve finale sahip bir sineması kurtarmaya kâfi mi? Şimdilik karakteri konuşmaya devam edelim.
Nesimi Yetik uzun sabit planlarla gözlemlediği Metin’i tüm gerçekliğiyle aktarmaya çalışmış, teleskopla gökyüzüne bakarken seyirciyi teker teker yanına çağırıyor üzere, belgesel gibisi bir anlatımı var. Sinema daima dar mekânlarda geçiyor, ancak bu dar mekânların Zeki Demirkubuz sinemalarındaki üzere bunaltıcı bir tesiri yok -nitekim Metin Demirkubuz karakterleri üzere sıkışmış değil, ötekileşmişse bile bunu kendi tercihiyle yapmış, rastgele bir Demirkubuz karakteri için büyük bir lüks sayılır bu. Kamera konutun bir modülü, tahminen de köşede biriken ve Metin’in varlığından rahatsız olmadığı bir toz birikintisi üzere (bu kadar titiz bir karakteri rahatsız etmemesini de ondaki “görülme arzusu” ile açıklayabiliriz tahminen de)… Bu açıdan Pelin Esmer’in 11’e 10 Kala‘sını da çağrıştırıyor, orada da kameranın Mithat Amca’nın koleksiyonun bir parçasıymış üzere yerleştirilmesi kelam konusuydu.
Burada bir parantez açalım, biraz da ülkenin pek bedeli bilinmeyen karakter oyuncularından biri olan Tansu Biçer’den bahsedelim. Onu genelde Onur Ünlü üretimlerinde görmeye alışkınız, -bu sinemada de Onur Ünlü’nün büyük hissesi olduğu söyleniyor, aslında sinema de ona teşekkürle açılıyor- bu yıl içinde de Neden Tarkovsky Olamıyorum ve İtirazım Var ile birlikte beyazperdede karşımıza üçüncü sefer çıktı. Ekim ayında kendisiyle yapılan bir röportajda, Metin Tosyalı’daki “görülme arzusu”ndan bahsediyor ve “evde yalnızken bile daima birinin onu izlediğini” düşündüğünü söylüyordu.[i] Sinemanın seyircide Metin’i, rastgele bir tanıdığı, komşusu, akrabasından daha düzgün tanıyormuş hissi uyandırmasında Nesimi Yetik’in anlatım üslubu kadar Tansu Biçer’in oyunculuğunun da tesirli olduğunu belirtmek lazım.
Gelelim arabesk konusuna. Alışık olduğumuz haliyle arabesk toplumsal açıdan iç göç, kent hayatı, ulusal kimlik ve köklerine dönme dileği; ferdi açıdan da ötekilik, nostalji, kadercilik ve hayal kırıklığı üzere kavramlarla birlikte bedellendiriliyor. Toz Ruhu’nun karakterlerindeki ortak tutku ve özgürleşme eforu kimilerine çok duygusallık, kimilerine ise çok duyarsızlık olarak yansıyor. Metin’i bunlardan rastgele biriyle birlikte anmak pek kolay değil. Arabesk sanatkarı olmak istiyor, lakin bu isteğini örneğin Muhsin Bey‘deki Ali Nazik üzere yaşamıyor.
Metin’in günlük hayatındaki uysal ve kanaatkâr hali, müziklerine da yansıyor ve “Yaraladı beni en derinden / Vurdu beni can evimden / Söyleseydi, söylemedi / Vefasız yâr çekip gitti” üzere kelamlar söylerken bile tebessüm ettiriyor -gülünçleştiği yahut bir parodi kelam konusu olduğu için değil, kendine mahsus halinin şirinliğinden ötürü. Olağan arabeskin günümüz temsili, bu kadar keskin tanımlar içermiyor, daha çok kültüre sinmiş olan değişimin simgesi olarak beliriyor. Bu çeşit hikâyeleri de kentten bağımsız düşünmek mümkün değil, günümüzde de bunu kabullenmiş olan ve farklı biçimlerde yorumlamaya çalışan işler görüyoruz. Bu yapı içinde eskinin tarifini kullanarak “fantezinin kralı” olmaya çalışan Metin’in hikâyesi de arabeski tam da buradan, kendisinin -gerçek Metin Tosyalı’dan yahut senaryodaki bir kusurdan bahsetmiyorum, anlatının içindeki haliyle karakterden kelam ediyorum- de farkında olmadığı bir yerden yakalıyor.
Kaynak: Türk Sineması ve Arabesk, Ahsen Yalvaç
[i] Bu noktada şu sahneyi anmazsak olmaz.
