Mutlak kulağı olanların bu istikametleri hakkında durmadan böbürlenmek üzere bir eğilimleri vardır. Bunu anlamak sıkıntı değil: Toplumumuz uzun vakittir bu İlah vergisini “nadir bulunan ve arzulanan bir müzikal yetenek” olarak yücelterek ona çok fazla paha atfetti. Mozart, Beethoven, Chopin ve Handel’in hepsinin mutlak kulakları vardı. Bu da klasik müzik meraklılarının bu bestekarların ne kadar dâhi olduğunu açıklamak için çokça başvurdukları bir gerçek olageldi.
Ancak, bir psikoloji araştırması gösteriyor ki harika kulak, uzun müddettir varsaydığımızın bilakis oyunun kurallarını değiştiren müzikal kabiliyet olmayabilir. Aslına bakarsanız, çoğumuz emsal müzikal yeteneklere sahibiz.
Birçok insan harika kulağa emsal bir özelliğe sahip. Arkansas Üniversitesi Müzik Kavrama Laboratuvarı Yöneticisi Elizabeth Hellmuth Margulis’e nazaran eksiksiz kulak (bilimsel etraflarda bilindiği formuyla mutlak kulak) 10.000 beşerden birinde bulunuyor. Fakat, Ocak ayında Aeon mecmuasında yayımlanan makalesine nazaran, “Birçok araştırma gösteriyor ki geriye kalan 9.999 kişi de mutlak kulak kırıntılarına sahip. Bu da temelinde onlarla ortamızda çok da büyük bir fark olmadığı formunda yorumlanabilir.” Margulis’in Bucknell Üniversitesi ve McGill Üniversitesi’nin araştırmalarından yaptığı alıntılar, bir televizyon gösterisinin jenerik müziği üzere bilinen modüllerde yepyeni nota kaçınca müzikle zerre alakası olmayan insanların bile ortada bir gariplik olduğunu fark edebildiğini söylüyor. Onların mutlak-olmayan kulakları The Simpsons’ın jenerik müziğinin notalarını birebir çıkaramayabilirler, lakin müziğin yanlışlı mı kusursuz mı çalındığını yakalayabiliyorlar. Hatta şarkıyı söylemeleri istendiğinde şaşırtan bir isabetle söyleyebiliyorlar bile.
Notaların isimleri, ortalarındaki ilgi kadar kıymetli değil. Örneğin bir notanın “Mi” oluşu, içinde yer aldığı bağlam haricinde büyük bir ehemmiyet teşkil etmiyor. Mi, Do’nun majör üçlüsüdür, lakin birebir vakitte Do diyezin de minör üçlüsüdür. Böylelikle Mi, Do majörde sevinçli bir nota üzere tınlayacakken, Do minörde ise hüzünlü tınlayacaktır. Bir ton üzerinde bu notaların yerini tanıma yeteneğine ise izafi kulak deniyor ve şükürler olsun ki birden fazla müzik dinleyicisi dolaylı olarak bu yeteneğe sahip. Ve daha da değerlisi, müzik dinleme tecrübemiz kelam konusu olduğunda bunun mutlak kulaktan çok daha hayati bir tarafı var.
Bazı nörolojik araştırmalar gösteriyor ki, mutlak kulağa sahip olmak müzik dinlemeye ve beste yapmaya mani olabiliyor, çünkü mutlak kulak, izafî kulağımızın dikkatini toplamasına müsaade vermiyor. Nörolog Oliver Sacks, Müzikofili adlı kitabında, mutlak kulağa sahip nörolog bir arkadaşı olan Steven Frucht’ın yaşadığı tecrübeleri anlatır. Frucht, müzik dinlerken, armonileri yahut iki ses ortasındaki perde farkını duymakta çok önemli bir zorluk çeker, zira aklı, dinlediği şeyi oluşturan notaları belirlemekle çok meşguldür. Öbür bir deyişle, Fa notasının ne kadar Fa olduğu ve Si notasının ne kadar Si olduğuyla o kadar kafayı bozmuştur ki, onların bir “triton”, yani Batı müziğinin en ahenksiz ve şeytani olarak tanımlanan ve hatta yasaklanan ses aralığını oluşturduğunu fark edemez bile. Triton o kadar güçlü bir aralıktır ki, 70’lerde Black Sabbath’ın, heavy metal’in temelini oluşturacak soundunun en kilit öğelerinden biri olmuştur. Uç örneklerde ise, mutlak kulağa sahip biri, Black Sabbath ile standart bir blues riffinin ortasındaki muazzam duygusal farkı anlayamayacaktır.
Mükemmel kulak o kadar da “mükemmel” olmayabilir. Chicago Üniversitesi’nin 2013’te yaptığı bir araştırma, mutlak kulağa sahip insanların yanılabildiklerini ortaya koydu. Etrafta bulunan notaların kademeli bir halde değiştirilmesiyle mutlak kulağın odağı rahatlıkla kayabilir. Yüksek lisans öğrencisi Stephen Hedger, doktora sonrası çalışmalarına devam eden Shannon Heald ve psikoloji profesörü Howard Nusbaum, harika kulağa sahip 27 kişiyi incelediler. İştirakçilerine bir Brahms senfonisi dinlettiler ve yavaş yavaş, akortsuz üç notaya ulaşana kadar, senfoninin akorduyla oynadılar. Müzikte bulunmayan üç tam ses duymalarına karşın iştirakçilerin hiçbiri ortada bir gariplik olduğunu fark etmedi.
Bu araştırma da, kusursuz kulağın hâlâ nispi kulağa epeyce bağlı olduğunu kanıtlıyor. Göreli kulağa da her dinleyici sahip.
Sonuç olarak, toplumun dayattığının tersine, mutlak kulak o kadar da müstesna bir şey değil. Buzdolabının çalışırken çıkardığı sesin notasını çat diye söylemek bir partide epeyce havalı olabilir, lakin müzikal kompozisyon kelam konusu olduğunda o kadar da benzersiz bir lütuf değil. Mozart yahut Beethoven’ın mutlak kulağına sahip olmadığı için hiçbir müzisyen cüretini kaybetmemeli. Oliver Sacks’in de belirttiği üzere, Wagner de Schumann da mutlak kulağa sahip değildi, tekrar de çok uygun yönetim ediyorlardı.
*Bu yazı, Merve Evirgen tarafından Tom Barnes’ın mic.com’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
