NASA, 22 Şubat 2017 tarihli basın açıklamasında Spitzer Teleskobunun TRAPPIST-1 isimli yıldızın yörüngesinde 3’ü yaşanabilir olmak üzere 7 kayalık gezegen keşfettiğini açıkladı. Yaşanabilir alan, temelde yıldıza uzaklığı bildiğimiz manada yaşama müsaade verecek ısı/radyasyon düzeyini sağlayan bir yörünge aralığı manasına geliyor. 3 sayısı değerli, çünkü şu ana kadarki keşifler ortasında tekli bir yıldız sisteminde bir seferde bulunan en yüksek uygun gezegen sayısı. 7’de değerli bir sayı çünkü tamamında su bulunma ihtimalinin olduğu düşünülüyor. Toplayın bavulları.
Kova takımyıldızında bulunan yıldız sistemi bizden takribi 40 ışık yılı uzaklıkta. Kaldırın bavulları. Yıldızın kataloglanması 2016 yılının Mayıs’ında TRAPPIST yani Şili’deki “The Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope” (Geçiş Yapan Gezegen ve Gezegenimsiler Küçük Teleskobu) tarafından yapıldı. Buradaki “Geçiş Yapan” tabiri, gezegen tespitlerinin çoğunlukla yıldızların ışınımlarındaki ufacık periyodik azalmalar vasıtasıyla yapılmasından kaynaklanıyor. Devasa bir spota çok uzaktan yeteri teknolojiyle bakarsanız, etrafında dönen ve önünden periyodik olarak geçen bir sineği tespit edebilirsiniz. Bu yedi sinekten ikisi Spitzer istikametini Kova takımyıldızına çevirmeden biliniyordu. Bilinen iki gezegeni tasdik eden Spitzer, 5 yeni gezegen daha gözlemledi.
Çeşitli yerçekimsel ve ışınımsal dataları kullanarak yıldıza en uzak “h” gezegeni hariç tümünün takribi yoğunluğunu hesaplayan bilim insanları, kayalık gezegenlerle karşı karşıya olduğumuzu düşünüyor. Müşahedeler katı yahut sıvı su varlığı tespiti yada çıkarımı ismine sürdürülecek.
TRAPPIST-1’in Güneş’ten temel farkı boyutu ve sıcaklığı. “Ultra-Cool Dwarf” (Peter Dinklage?) olarak tanımlanan yıldızın etrafındaki gezegenlerde Güneş’e kıyasla çok daha yakın yörüngelerde dahi sıvı su bulunabilecek sıcaklıklar kelam konusu olabiliyor. Sistemin bizimkinden bir başka farkı ise gezegenlerin birbirlerine olan yakınlıkları. O denli ki bir gezegenden oburunun bulutlarını görmenin mümkün olabileceği bir aralıkta yıldızları etrafında dönüyorlar, fakat kendi etraflarında değil. Bir öbür fark da bu. Bu derece yakın olmaları “gelgit kilidi” ismi verilen duruma yol açıyor ve gezegenlerin daima tıpkı yüzleri yıldıza dönük kalıyor. Tıpkı Ay’ın bize daima tıpkı yüzünü gösterdiği üzere. Hâliyle bu durum, şayet atmosferleri varsa Dünya’dan çok farklı iklimler ve büyük atmosferik fırtınaları akla getiriyor. Nizamlı olarak açık bir buzluğa kaynar su döktüğünüzü, buharın ağırlaştığını ve açık buzluk kapısına yakın buzların da eriyerek çaydanlığı beslediğini düşünün. Eksen etrafında dönüş olmadığı için iki farklı yüz ortasında daima bir ısı ve basınç hareketi kelam konusu. Fırtınalar koparsa kopsun.
Spitzer’ın muazzam keşfi üzerine ortamların büyük ağabeyi Hubble “dur sen bu kısmı geçemezsin” dermişçesine sistemdeki 3’ü yaşanabilir jenerasyonda 4 gezegene merceklerini çevirdi. Maksat, Neptün gibisi gaz gezegenlerde bulunan hidrojen bazlı bir atmosfer tespit etmek. Hubble, Mayıs 2016’daki keşfe müteakip yaptığı incelemelerde en içteki iki gezegende bu türlü bir duruma rastlamamıştı. Bu durum bahsi geçen gezegenlerin kayalık olma ihtimalini güçlendiriyor.
Şimdi gözler Spitzer, Hubble ve Kepler’den edinilen deneyimle 2018’de fırlatılacak Webb teleskobunda. Webb su, metan, oksijen, ozon üzere kimyasalları tespit edebilecek. Yani TRAPPIST-1’de ne var ne yok bir fikrimiz olabilecek. Olana kadar bilim insanlarının hayal ettiği TRAPPIST-1f’e taşınabilir cihazlarınızla 360 derece bakabilirsiniz.
Kaynak: National Aeronautics and Space Administration
Başlık Görseli: TRAPPIST-1f, bilim insanları ve NASA ile çalışan bir illüstrator tarafından bu türlü hayal edilmiş.
