Can zahmetinize eğilin, akıllı telefonunuza değil. Kendiniz ve etrafınızdaki dünya hakkında düşündüğünüzden fazlasını öğreneceksiniz.
Can sorununu kabullenmek, karakter kusurunu kabullenmektir. Tanınan kültür sıkkınlıktan kurtulma tavsiyeleriyle dolu: Baş dengi beşerler bulun, bir hobi edinin, uğruna çabalayacak bir hedef bulun, bir enstrüman çalın, kitap okuyun, konutunuzu temizleyin ve asla çocuklarınızın sıkılmasına müsaade vermeyin. Onları yüzmeye, futbola, dansa yollayın, can badirelerini seks ve uyuşturucuya yönelerek dindirmelerini engelleyecek rastgele bir şey bulun. Bunun zıddını yapmak, etrafımızdaki dünyayla etkileşime geçmediğimizi kabul etmek olur. Ya da telefonunuzun şarjı bitmiş olabilir.
Ancak can külfeti trajik değildir. Düzgünce anlaşıldığı takdirde, can ezası vakti ve kendimizi anlamamıza yardımcı olur. Cümbüş ve işin bilakis, can kahrı rastgele bir şey hakkında değil en saf biçimi ve içeriğiyle zamanla müsabakadır. Reklamlar, ekranlar ve taşınabilir aygıtlar elimizin altındayken, artık bu müsabakayı pek sık deneyim edemiyoruz. Genç insanlara vakti içlerine sindirebilmeyi öğretmeliyiz.
Ufak bir kasabada yaşıyorum, öğretmenlik yapıyorum. Büyük kentlerden gelen birtakım öğrencilerim, burası sıkıcı olduğu için her cuma konutlarına döndüklerini söylüyorlar. Onlara “can sorununun en düzgün panzehiri nedir, biliyor musunuz?” diye sordum. Ellerinde akıllı telefonlar, karşılığı merak ederek bana baktılar. Düşünün, dedim onlara. Düşünmek, can badiresinin en tesirli panzehiridir. Kendinize, “canım sıkıldı” deyin. Bunun hakkında düşünün. Enteresan değil mi? Bana kuşkuyla baktılar. Can kasvetiyle düşünerek başa çıkmayı öğrenerek büyütülmemişlerdi.
Sıkıldığınızda, vakit yavaş akar. Can sorununun Almancası şöyle: langeweile, “lange” yani “uzun” ve “weile” yani “bir süre”den oluşan bir bileşim. Yavaş akan vakit, kendi zihinleriyle barışık olmayan beşerler için bir azaba dönüşebilir. Can problemini öğrenmek işte bu yüzden çok kıymetli. Bir psikiyatriste gitmeden bunu yapabilmek büyük bir ayrıcalık.
Bu yüzden can zahmetine, hoşluk, keyif, rahatlık ve tüm süreksiz fayda sağlayan hisler tarafından dokunulmamış, bu ağır vakit tecrübesine eğilin. Zihninizin can kahrına nasıl reaksiyon verdiğini, sıkıldığınızda ne hissedip, ne düşündüğünüzü gözlemleyin. Bu meta-düşünce formu, can derdinizle baş etmenize, kendinizi ve dünyayı anlamanıza yardımcı olabilir. Şayet hiçbir şey hakkında meditasyon yapmak başlangıçta çok sıkıntı geliyorsa, en azından William Wordsworth’ü taklit edebilirsiniz: Bir kalabalık, altın nergis çiçeklerinden, geri parlıyorlar o içe dönük gözün üzerinde[i]. Huzur içerisinde hatırlanmış hisler – ki bu tefekkürdür – boş saatlerinizi doldururken, size nasıl oturup sırf şu anda olabileceğinizi yavaşça öğretir.
Can zahmetini işin, cümbüşün ya da alışkanlıklarınızın yerine koymaya çalışmayın. Her boş anınızda bir ekrana sarılmayın. Can kahrı, özgür zihnin son ayrıcalığıdır. Size kendi alışkanlıklarını, cümbüşlerini ve işlerini satacak beşerlerle pazarlık etmenizi sağlayacak bir para ünitesi, yargılarınızı, görüşlerinizi ve zevklerinizi gösterebileceğiniz bariz bir hakkınızdır. Öteki bir deyişle, can derdi size bir şey söylediğinde ona inancın. Ondan kaçmak yerine, onun lafına kulak verin. Kendinize karşı dürüst olmanızı sağlayacaktır.
Bir şeyin canınızı neden sıktığını düşünmek faydalı olabilir. Orijinal bir bakış açısı kazanırsınız. Can probleminize tutunun. Sizi sıkan şeyleri düşündüğünüzde vaktin nasıl geçtiğini fark etmeyeceksiniz.
[i] Wordsworth, W. (1804). Daffodils (I Wandered Lonely as a Cloud), Çev. Can Yücel.
*Bu yazı, Onur Sesigür tarafından Gayatri Devi’nin The Guardian’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ güzel işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi tek seferliğine yahut tertipli desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
