3 Ekim 2016’da birçok bayan olmak üzere 100.000’den fazla insan Polonya’nın büyük kentlerinde sokakları doldurdu. Polonya sonbaharının kasvetli ve yağmurlu bir gününde, her meslek ve yaştan bayanın bir ortaya gelerek Polonya’daki sağ hükümetin çıkarmaya çalıştığı kürtaj maddesine karşı verilen savaştı. Siyasetçilerin saygısız ve bayan düşmanı halleri, seçme özgürlüğü şiarının altında birlik olan bayanların öfkeleri ve yürekleriyle karşı karşıya geldi. Aksiyon, insanları tek partinin altında toplamaya yönelik politik bir yürüyüş değildi. Polonya toplumunun yarısının, yani kendi ülkelerinden koparılmış hisseden, bir araç üzere kullanılan ve hürmet görmeyen Polonyalı bayanların yüksek sesli davetiydi. Aksiyon, bayanların ve erkeklerin bir emel uğruna dayanışmasının ve devasa öfkelerinin bir göstergesiydi.
Parlamento seçimlerinin, Jarosław Kaczyński’nin lideri olduğu sağ parti PiS (Hukuk ve Adalet) tarafından kazanılmasının üzerinden yaklaşık bir yıl geçti. Takip eden aylarda muhafazakâr, milliyetçi, yabancı düşmanı ve Katolik yaklaşımlar, yegâne hakikat olarak görülmeye başladı. Hükümetin bu güce kavuşmasını sağlayan birinci ve en değerli faaliyetler medya ve adalet sisteminin ele geçirilmesiydi. Ülke nüfusunun azalmasıyla kafayı bozmuş, Katolik kilisesine bağlı siyasetçiler özgürlüklerine, birden fazla çocuk sahibi olanlara verilmesi planlanan aylık maaş üzere, popülist ataklardan daha fazla hürmet duyan yurttaşlara savaş açtı.
Sağ yönelimli parlamento, muhafazakâr köktenci Katolik avukatlar kümesinin tasarısını kabul ederken, bayan haklarını savunan “Kadınları Kurtarma” komitesinin tasarısını demokratik hak kisvesi altında reddetti. Bu radikal tasarı, kürtajı ne şartta olursa olsun yasaklayacak, bayanları ayrım gözetmeksizin, tecavüz sonrası ya da çocuk yaşta gebe kalmış bayanlar da dahil doğurmaya zorlayacak, çocuğun sağlıklı doğamayacağı hamileliklerde dahi doğumu engellemeye dair her türlü teşebbüsü kabahat kabul ederek bayanları ve tabipleri kürtaj ve düşük yapma durumlarında mahpus cezası riskiyle karşı karşıya bırakacaktı. Parlamento yasa üzerinde çalışmaya başlayacaktı ki, bayanlar öfkelendi.
Öfke, evvel Facebook’ta başladı. Hepimizin duvarlarını ferdi başkaldırı bildirileri ve adalet davetleri doldurdu. Devamında muhalefet kümesinden “Razem” (Birlikte) #czarnyprotest (Siyah Protesto) etiketini kullanıma soktu. Çok geçmeden tüm Polonyalıların toplumsal medya profilleri siyaha boyandı, binlerce kişi siyah profil fotoğrafları kullanmaya, aksiyon etiketini de ekleyerek büsbütün siyah giyindikleri fotoğrafları paylaşmaya başladı. Bahisle ilgili öfkelerini tabir etmek isteyen Polonyalıların sayısı artarken hükümet ve sağ medya feministlerin “karnavallarıyla” ve “siyah oyunlarıyla” dalga geçiyordu.
Öfkemiz giderek daha da besbelli bir hâle geliyor ve bahis gittikçe gündeme oturuyordu. Polonyalı beşerler yalnız değillerdi, tüm dünyadan takviye yağıyordu. Lakin en kıymetli takviye İzlanda’dan geldi. Bahis hakkında deneyime sahip İzlandalı bayanlar yüreklendirici bir dayanışma beyanında bulundu. 24 Kasım 1975’te, İzlandalı bayanların %90’ı grev yaparak seslerini duyurmuştu. İşlerine gitmek, konut işleriyle ya da çocuklarıyla ilgilenmek yerine, binlerce bayan sokaklara çıkarak erkeklerle eşit haklar talep etmişti.
Polonyalı bayanlar barbarca yasa yüzünden ülkenin kuluçka makinelerine dönüşeceklerini, vücutları, sıhhatleri ve ömürleri üzerindeki haklarının tehlikeye düşeceğini anladıklarında, İzlandalı bayanların kazanımları onlara umut verdi. Polonya’nın en tanınmış aktrislerinden Krystyna Janda, İzlandalı bayanlara hayran olduğunu ve Polonyalı bayanların de tıpkı halde ülkelerindeki bayan haklarının şafağını getirmesini dilediğini belirtti. Çaba daveti işe yaradı. Ulusal bayan grevi için bir Facebook sayfası oluşturuldu. Şimdi bir gün üzere kısa bir mühlet geçmişken 3 Ekim Pazartesi’nin, Polonya’daki özgürlük ve eşitlik gayretinin en kıymetli günü olacağı aşikardı.
Çağrı sonucu 100.000 kişi greve gitti. “Czarny Poniedziałek” (Siyah Pazartesi) gerçekleşti. Büyük kentlerin meydanları, sokakları, bulvarları, barbar kürtaj zıddı maddeyi, bayanları itaatkâr olacakları bir kalıba sokma uğraşlarını, devletin bireyler üzerindeki denetimini, baskıyı, cezai takibatı ve köktenciliği protesto eden sloganlarıyla siyah giyen beşerler tarafından dolduruldu.
Başta cezalandırılamaz ve her şeye kadir olduğunu düşünen Polonya hükümeti olmak üzere grev herkesi epeyce şaşırttı. Polonyalı siyasetçiler, her mevzuda tıpkı fikirde olmamalarına karşın özgürlükleri ellerinden alındığında birleşen halklarına karşı açtıkları savaşı kaybettiler. Bayanlar özgürlükleri için çok uzun vakittir savaşıyorlar, sağcı siyasetçiler tarafından ellerinden alınmasına müsaade verecek değillerdi.
Hükümet geri adım attı ve mevzuyla ilgili halkın fikrinin hesaba katılması gerekliliği üzerinden kürtaj yasasını geri çekti. Umut ediyorum ki bu gayret, Polonya halkının demokratik ve açık fikirli bir ülkede yaşama hakkını savunduğu savaşın sırf başlangıcıdır. Kazanılacak daha çok çaba var!
* Bu yazı Kornelia Binicewicz tarafından vessaire.org için yazılmış, Onur Sesigür tarafından Türkçeye çevrilmiştir.
