Andrey Zvyagintsev’in sineması Leviathan Cannes Sinema Festivali’nde “En Düzgün Senaryo”, Altın Küre Ödülleri’nde de “En Güzel Yabancı Film” mükafatlarını aldı ve Rusya’nın Oscar adayı oldu. Fakat bütün bunlar Rusya’da sinemaya yönelik yansıları dindirmeye yetmedi.
Kolya ismindeki bir adamın, meskenini satın almak isteyen belediye liderine karşı giriştiği çabayı anlatırken bürokrasi ve kilisenin çürümüşlüğünü gözler önüne seren sinema, Rusya’daki yetkililerin de saldırısına uğradı. Rus Komünist Partisi başkanı Gennady Zyuganov, sinemanın günümüz politik ikliminde “anti-milli” kabul edilmesi gerektiğini belirirken Liberal Demokratik Parti’den Mikhail Degtyarev sineması “Rusofobik” olmakla suçladı ve gücünün rastgele bir Amerikan nükleer bombasından daha fazla olduğunu söz etti. Rusya Federasyonu Kontrol Kurulu (Civic Chamber of the Russian Federation) üyesi Sergey Markov, Rusların hayatını bu halde yansıttığı için Zvyaginstev’in Kızıl Meydan’a çıkarak bütün ulustan af dilemesi gerektiğini; St. Petersburg parlamento üyesi VitalyMilonov, Rusya tarihine, geleneklerine ve kültürüne leke süren bu sinemanın kabul edilemeyeceğini; Kremlin yanlısı Hristiyan aktivist Kirill Forolov ise Kültür Bakanlığı’nın, “şeytani” Leviathan’ın Rusya sinemalarında gösterilmesine pürüz olması gerektiğini söyledi. Rusya’nın Samara bölgesinden bir küme, Kültür Bakanlığı’na bir yazı yazarak sinemada Ortodoks rahip rolündeki Valeriy Grishko’nun Samara Tiyatrosu’ndaki idari vazifesinden alınmasını talep etti.
Filmin başında, bakanlığın maddi dayanağı nedeniyle “Rusya Kültür Bakanlığı’nın desteğiyle” yazısı görünüyor; ama Kültür Bakanı Vladimir Medinsky filmin karakterlerinin, her ne kadar litrelerce votka içip daima küfür ederek Rusları taklit etmeye çalışsalar da, gereğince Rus olmadıklarını, tanıdığı hiçbir Rus’a (kendisi, iş arkadaşları, arkadaşları, hatta arkadaşlarının arkadaşları) benzemediklerini söylüyor. Buna karşın sinema, Oscar’a aday olması için gerekli kaideleri sağlaması ismine geçtiğimiz yıl St. Petersburg’daki bir sinemada iki hafta vizyonda kaldı. Şubat ayında ülke çapında vizyona girmesi planlanan Leviathan’ın, Rusya’da yakın vakitte çıkan sinema ve tiyatrolarda dine hakareti (blasphemy) yasaklayan yasaya nazaran sansüre uğraması bekleniyor. Zvyagintsev bunu “üzerine düzgünce düşünülmemiş aptalca bir kural” olarak nitelendirmişti.
Bu Zvyaginstev ile Medinsky’nin bu sinema yüzünden karşı karşıya geldikleri birinci olay da değildi. Geçen yıl Medinsky’nin Leviathan’ı sevmediğini açıkça söylemesi ve yeni düzenlemelerin yalnızca “vatansever” sinemaların fon alacağına işaret etmesi üzerine Zvyaginstev bunu “biz çiçeklerin büyümesine karşı değiliz; ancak yalnızca beğendiğimiz çiçekleri sularız” demeye benzetmiş ve bu durumu anayasa ile söz özgürlüğüne direkt bir müdahale kabul ettiğini, sanatın üzerine kuralların dayatılamayacağını, devlet yardımının tüm iştirakçilere eşit olarak dağıtılması gerektiğini söylemişti.
Leviathan’ın bir yerinde karakterler atış talimi yapmak üzere dağlara gidiyor ve birkaç şişeye ateş ettikten sonra Kolya’nın arkadaşlarından biri “elimde vurabileceğimiz daha yeterli şeyler var” diyerek çerçeveletilmiş fotoğraflar gösteriyor. Boris Yeltsin’in fotoğrafını gören Kolya, “daha yeni biri var mı?” diye sorduğunda gülmeye başlıyorlar. Kolya’nın arkadaşının elinde olup olmadığına dair bir karşılık alamıyoruz ancak Vladimir Putin portresini her haliyle yozlaşmış bir önder olarak betimlenen belediye liderinin odasına asılmış halde görüyoruz.
Rusya üretimi bir sinemanın en son Altın Küre kazandığı yılın 1969 (Harp ve Sulh), Oscar kazandığı yılın ise 1994 (Güneş Yanığı) olması da Rusya’daki reaksiyonları bitirecek üzere görünmüyor. İleride Zvyagintsev’in bu “varoluşsal umutsuzluğu”na yer vermediği sinemalar çekmesini umduğunu söz eden Medinsky’nin Rus edebiyatından ne anladığını belirlemek mümkün değil, o yüzden “uluslararası muvaffakiyet kazanmak için Rusya’nın imajını lekelemek” ile suçladığı Leviathan’ın bu açıdan Susuz Yaz’a benzediğini söylemekle yetinelim.
