53 sene evvel, Robert Zimmerman daha sonra bir Amerikan efsanesine dönüşecek bir isim altında birinci albümünü yayımladı: Bob Dylan. Dylan’ın kendi ismini taşıyan bu birinci albümü iki yepyeni beste haricinde büsbütün folk standartlarının yorumlarından oluşuyordu. Dylan, tüm vakitlerin en tesirli müzik müelliflerinden biri olması için gereken her şeyi bu folk standartlarından öğrenmişti.
Dylan, “2015, Yılın İnsanı” olarak onurlandırıldığı MusiCares etkinliğindeki konuşmasında, “Sadece folk müzikleri söyledim ve bunlar bana legal olan her şeyi, her şeyin herkese ilişkin olduğunu öğretti” dedi. Evvelden söylediği bir dizi folk müziğini sıralarken, kendi şarkılarından benzer sözleri alıntıladı. “Tüm bu müzikler birbirlerine bağlı. Aldanmayın, ben sadece öbür bir kapıyı öteki bir yoldan açtım.”
O “başka yol” bütün farkı yarattı. Bob Dylan, vakitsiz müzikleri eğip büküp kıymetli şimdiki hususlara bağladı. Müzikleri yeni siyasi ve sanatsal hareketlere ilham verdi. Ta 1962’de talihini hiç denemeseydi, bugün dünya çok daha diğer bir yer olabilirdi. İşte dünyayı değiştiren beş Dylan müziği:
1. “Blowin’ in the Wind”
Dylan, şairlere ve aktivistlere yıllar boyunca ilham vermiş “Blowin’ in the Wind”’in kelamlarını New York’ta bir kafede, 10 dakikada yazdığını söyledi. Şarkının sözleri yanıtı olmayan bir dizi sorudan oluşuyor. Kelamların farklı okumalara açık olması, şarkıyı Rolling Stone’un “Tüm Vakitlerin En Uygun 500 Şarkısı” derlemesinde yazdığı üzere “her şeyin değişmesi gerektiği ve değişeceğini öne süren, her emele uygun yenilikçi bir marş” haline getiriyor. Bu sayede müzik 60’larda bir çok protesto hareketinin merkezinde misyon yaptı.
1963’te sivil haklar hareketi tepeye ulaşırken, Dylan kendi versiyonunu The Freewheelin’ Bob Dylan albümünde yayımladı. Greenwood, Mississippi’de bir seçmen kayıt etkinliğinde şarkıyı çaldı. Tıpkı yıl müziğin tanınan bir versiyonunu kaydeden Peter, Paul and Mary, şarkıyı Lincoln Anıtı’nda, Martin Luther King dünyaya “bir hayalim var” diye seslenmeden sırf saatler evvel çaldı.
Sonraları müzik, sözlerindeki “canonballs” (top gülleleri) ve “doves” (kuğular) kısımlarından ötürü Vietnam aksisi protestolara uygun düştü. Aktivist ve müzisyen Peter Yarrow müziğin albenisinin büyük bir kısmını, çok maksatlı kullanımına bağlıyor. Yarrow bu durumu NPR’a şöyle anlatıyor: “Bu müzikte bir hasret, bir umut, bir mümkünlük,bir hüzün ve bazen de muzaffer bir kararlılık bildirisi duyabilirsiniz. Yani aslında bir yorum problemi, açıkçası Bobby kesin ve belli yorum belirtmemekte haklıydı.”
2. “A Hard Rain’s A-Gonna Fall”
Soğuk Savaş belirsizliğinde yazılan, 1962 tarihli “A Hard Rain’s A-Gonna Fall” Dylan’ın en apokaliptik ve en dehşetli protest müziklerinden biri. Müziğin notlarında Dylan, “sözlerdeki her dizenin aslında diğer müziklerin başlangıçları” olduğunu söylüyor. “Ancak şarkıyı yazarken, tüm bu müzikleri yazacak kadar uzun mühlet yaşayamayacağımı düşündüm, bu yüzden bu müzik için dizelerden kullanabileceğim kadarını kullandım.”
O sıralarda, müzik muharriri Nat Hentoff yanlış bir varsayım yaparak, müziğin o sıralarda patlak veren Küba füze krizine bir gönderme olduğunu söyledi. Fakat Dylan bunu yalanladı ve “hard rain” (ağır yağmur) ve “the pellets of poison… flooding the waters” (zehir topakları… sulardan taşıyor) dizelerinin asit yağmuru ve nükleer serpinti olmadığını, “radyolarda ve televizyonlarda insanlara söylenen yalanlar” olduğunu açıkladı.
Hâl böyleyken, müzikte geçen “sad forests” (hüzünlü ormanlar) ve “dead oceans” (ölü okyanuslar) sözleri çevreci aktivist projelere ilham vermekten de geri durmadı. Mark Edwards’ın fotoğraf standı Hard Rain (2006) ve Whole Earth? Project (2015) üzere etrafın insan eliyle yıkımının gösterildiği örnekler, Dylan’ın öngördüğü sahneleri anımsatıyor. 2009 yılında Birleşmiş Milletler şarkıyı Kopenhag İklim Zirvesi’nin gayriresmi müziği olarak seçti.
Şarkının kahince ruhu Dylan’ın üzerine hayatı boyunca takip edeceği mistik ve felsefi hal verdi. Bu tutumun alametleri, beat şairi Allen Ginsberg’ü birinci duyduğunda ağlatmıştı, “çünkü görünen o ki, meşale artık evvelki Bohem yahut Beat kuşağından öteki bir jenerasyona geçmişti.”
3. “The Times They Are A-Changin”
Dylan 1985’te çıkan toplama albümü Biograph’ın notlarında, “Bu katiyetle emeli olan bir şarkıydı” demişti, “Büyük bir müzik yazmak istemiştim, hipnotize edici bir biçimde birbiri üzerine yığılan kısa ve öz kıtalar. Sivil haklar hareketi ve folk müzik bir müddetliğine epey yakındı ve o mühlet için ittifak kurmuşlardı.” Bu şarkıyı, sivil haklar hareketi ile temas kurmak, müellifleri, eleştirmenleri, kongre üyelerini, anneleri ve babaları değişimi benimsemeye çağırmak için yazdı.
Şarkı, vaktin ruhunu, gençlik dolu siyasi ayaklanmanın ve bilinmeyen geleceğin tehlikeli cazibesini, yakaladı. Peter Dreier The 100 Greatest Americans of the 20th Century: A Social Justice Hall of Fame’den (20. Yüzyılın En Büyük 100 Amerikalısı: Bir Toplumsal Adalet Onur Listesi) uyarlanan bir makalesinde, “The Times bir marşa dönüştü, rahatsız edici bir ihtar, kızgın lakin umutlu. Jenerasyon farkını simgeleyen bir hale gelirken Dylan’ı da gençlik isyanının gönülsüz sözcüsü yaptı.”
“The Times They Are A-Changing” Dylan’ın en kuvvetli politik marşlarından biri olmasına karşın, tıpkı vakitte sonuncularından da biriydi. Dylan, John F. Kennedy’nin suikastından bir gün sonraki konserini bu müzikle açtı. Dylan, biyografisini yazan Anthony Scaduto’ya konseri anlattı: “Düşündüm ki, ‘Vay canına, nasıl bu müzikle açabilirim ki? Beni taşlarlar.’ Lakin bu şarkıyı söylemem gerekiyordu, konser bu türlü başladı.” Dylan şöyle devam ediyordu: “Ülke düpedüz karışmıştı, beşerler şarkıyı alkışlıyorlardı. Neden el çırptıklarını anlamıyordum, neden bu şarkıyı yazdığımı da. Hiçbir şeyi anlamıyordum. Benim için her şey deliceydi.”
Birkaç hafta sonra, bir oda dolusu beşere bundan sonra “siyaset üzere önemsiz” şeylerle kendini yormayacağını açıkladı. Lakin müzikleri artık insanların kalplerinde ve zihinlerinde yer etmişti.
4. “Like a Rolling Stone”
“Like a Rolling Stone”, Bob Dylan’ın birinci “elektrikli” konserini verdiği 1965 Newport Folk Festivali’nde çaldığı birinci müziklerden biriydi. Ortaya çıkardığı o “gümbür gümbür” rock ‘n’ roll tınısı, onun folk tabanını vefatına gücendirdi ve tüm şenliği sağır edici yuhalamalarla doldurdu. Söylenenlere nazaran Pete Seeger “Eğer bir baltam olsaydı, mikrofon kablosunu kesiverirdim.” demişti. Bu anekdot yavaş yavaş büyüyüp, Seeger’ın bir baltayla mikrofon kablosunu kesmeyi hakikaten denediğini anlatan bir mite dönüştü.
Her ne kadar bu gidişat bir çokları tarafından Bob Dylan’ın piyasaya yenik düşmesi üzere okunarak o vakitler hoşnutsuzlukla karşılansa da, aslında sırf Dylan’ın kendi verdiği tavsiyeye nazaran yaşayarak, değişimi benimsediğinin ve sonları zorladığının göstergesiydi. Bu hareketi günün sonunda yeni bir cins doğurdu – folk-rock. Kelam verdiği üzere, müziği giderek daha az besbelli politik lisan ve simge içermeye ve özünde o vakte kadar ki mirasını yaratan karakteristik özelliklerden vazgeçmeye başladı. Lakin Bob Dylan mitolojisi büyümeye devam etti.
5. “You Ain’t Goin Nowhere”
Jim Beviglia, American Songwriter’daki yazısında “Bir sanatçı country müziğin temel yapısını alıp, Nashville şekli üretim sınırı kelam ve müziğin katılığından, daha geniş ritmler ve daha dağınık duygusal içerik ismine vazgeçmek istediğinde, bu durumun izi The Basement Tapes’e kadar sürülebilir.” “Herhangi bir yerde bir müzisyen müziğin içtenliğine, dinleyicinin beklentilerinden daha fazla kıymet verdiği bir müzik yazdığında ya da çaldığında,” ipin ucunun The Basement Tapes’e uzandığını görebiliriz.
Woodstock, New York’ta Big Pink isimli bir konutta, Dylan ve orkestrası (ki sonraları The Band ismini alarak kendi anlatılmaya kıymet meslek öykülerine kavuşacaklardı) geniş bir yelpazeden sesler ve stiller üzerine deneysel çalışmalar yürütüp, daha sonraları The Basement Tapes olarak anılacak bir dizi demo ortaya çıkardı. Kümenin gitaristi Robbie Robertson, Rolling Stone’a verdiği yorumda “Mutlak bir özgürlükle çalıyorduk.” demişti. “Biz yaşadığımız sürece rastgele birinin duyabileceğini düşündüğümüz şeyler çalmıyorduk… Watergate kayıtları üzereydi. Kayıtların bir birçok için, ‘Bunları yok etmeliyiz’ kaygısı Bob.” Neyse ki yok etmediler ve kayıtlar korsan olarak bir mühlet dolaştı. Demoların bir kısmı çok sonraları, lakin 1975 albümünde yasal olarak yayımlandı. Lakin bu albüm, o mitolojik kayıt seanslarının yarattığı büyük beklentileri karşılamadı.
Tüm kayıtlar epey etkileyici olmakla birlikte, “You Ain’t Goin’ Nowhere” tahminen de albümün en sembolik müziğiydi. Müziğin hırpani, tuhaf süperliği sayısız çağdaş folk-rock kümelerini etkiledi. İçinde “Wagon Wheel” ve çağdaş Mumford & Sons biçimi folk dirilişinin birinci örneklerini duymak mümkün. Kasım 2014’te, Dylan’ın varislerinden bir küme – Elvis Costello, My Morning Jacket’tan Jim James ve Mumford & and Sons’dan Marcus Mumford – yeni bir dizi “bodrum kayıtları”, New Basement Tapes’i kaydetti. Bu kayıtlarda Dylan’ın tekrar o periyotlarda yazdığı gün ışığına çıkmamış yeni şarkı sözleri de kullanıldı. T Bone Burnett KCRW’ya verdiği demeçte, yapılan işi Shakespeare’in yine ele alınmasına şöyle benzetti: “Biliyorsunuz, Shakespeare’i işlerini yazdığından beri tekrar çalışıyoruz. Bob’un yaptığı da bu, The Carter Family’yi, Homeros’u ve Ovidius’u, hepsini tekrar çalıştı.” Dylan folk müziğin mirasını hâlâ canlı tutuyor.
Bu yazı, Tom Barnes’ın mic.com’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
