Yazar Sally Rooney, ekolojik kriz hakkında yazarken insanlığı bekleyen yok oluş ihtimalini hatırlatıyor: “Bu süratle fosil yakıt kullanmaya devam edersek, medeniyetimiz o denli bir çökecek ki kıyametten farksız olacak. Daha da tuhafı, bu teze önemli ciddi karşı çıkan pek kimse kalmadı.” İnsanlığın gezegeni yok etme kudreti pekâlâ vardır, pekala yaşatma kudreti?
Modern siyaset Foucault’nun dediği üzere nüfusları disipline ve sterilize ederek yaşatma sanatı mıdır, yoksa birinci olarak Achille Mbembe’nin ileri sürdüğü üzere vefat siyasetinin brütalizminde mi cereyan eder? İşgücü olarak muhtaçlık duyulan insan ne vakit ıskartaya çıkarılır? 21. yüzyılın birinci çeyreğini bitirirken dünya amansız bir temellük etme, tüketme, yok etme dürtüsünün esiri olmuşa benziyor. Yaşadığımız gerçekliğin anlamsızlığına lisanımız dönmüyor, inanılmaz hal rutinimiz haline gelmiş. Çalışan milyonlar günü kurtaramıyor, kurtarsa bile kendi geleceklerine, varsa çocuklarının geleceğine yetemiyor. Toplumsal hayatı düzenleyen kuralların hükümsüzlüğü geleceği daha da tekinsizleştiriyor.
Dış dünyanın bugünden yarına getireceği sürprizler öngörülemez hale gelirken sıradan beşerler olarak beklentisiz ve sonu gelmeyecek bir bekleme haline girmişiz üzere. Dış dünyadan bir şey beklemeyi bıraktığımız için de umudu “içimizde” arar olduk. Medeniyetin çöküşü karşısında kayıtsızlığımız irrasyonel görünse de psişik dünyamızda bu bir yere oturuyor.
İnsan irrasyonelliğine en güçlü karşılıklardan birini veren Freud’a nazaran, ruhsal problemlerin temelinde insanın “yerinden çıkmış” tabiatı (daha doğrusu cinselliği) bulunur. Gezegendeki öteki canlılardan (en azından şimdilik) farklı olarak, dilsiz yaşayamayan ve varoluşunu anlamlandırması gereken insan çeşidi kendi “doğasının” dışına çıkar ve varoluşuyla çelişen aksiyonlarda bulunur. Sevgisi haset ve nefretle, hayatı ise mevt dürtüsüyle iç içe geçmiştir.
İçinde öbür insanların ve tabiat (kozmik) güçlerinin olduğu bir kategori olarak dış dünya Freud’a nazaran denetim edilemez bir belirsizliğin temsilidir. Karşısında birçok vakit çaresiz olduğumuz dış dünya ile olan bağlantımız ise ekseriyetle “gerçeklik ilkesi” doğrultusunda seyretmez. Psikanalize nazaran, dış dünya içine doğduğumuz gerçeklik değil gelişim sürecinde “kurguladığımız” bir yerdir. Freud’un tabiriyle, dışarısı başlangıçta her şeyi içeren ben’den kesip atılan bir modüldür.
Freud, başlangıçta her şeyi içeren ben’in tüm dini ve mistik hislerin temeli ve birebir vakitte narsisizmin kaynağı olduğunu söyler. Dış dünyayı kendi uzantısı olarak gören narsistler için öbür beşerler da farklı birer gerçeklikten çok yeniden her şeyi içeren benin uzantılarıdır. Sarsıntı ve sel üzere felaketleri Tanrı’nın gazabı olarak görenlerde de emsal bir eğilim vardır, açıklamanın merkezinde ben vardır.
Fakat narsisizm sadece olağandan sapmayı yahut patolojik bir durumu söz etmez. Her insanın içinden geçerek yetişkinliğe eriştiği bir “ilksel narsisizm” devri vardır. İnsan, vücudunun hudutlarını belirlerken gerçeklik unsuru sonradan gelir. Çocuk için dış dünyanın karşısında hissedilen güçsüzlük ve çaresizliğin dayanılmazlığı, bu hissin tüm-güçlülük fantezileriyle dengelenmesini beraberinde getirir. Dış dünyanın ve öteki insanların tam olarak neye tekabül ettiğini belirlemek vakitle öğrenilir. Yetişkinliğin tariflerinden biridir bu. Lakin yetişkinliğe eriştikten sonra da dış dünyayla bağımız bozulabilir. Psikoz, mesela, zihnimizde bize düşman olan dünyaya sırtımızı dönerek kendi içimize çekilme sürecinin ismidir.
Ama bazen de dış dünya “gerçekten” saldırganlıkla, tekinsizlikle, belirsizlikle dolmuş olabilir. Yerimizi bulamadığımız ve değiştirmeye kudretimizin yetmediği bir dış dünyayla karşı karşıya geldiğimizde de yapacağımız şey oradan kaçmaktır. İlgimizi ve gücümüzü çektikçe dış dünya küçülürken benliğimiz büyür, genleşir. Çocuksu narsisizm geri döner. Herkes bizi kıskanıyordur, bize düşmandır, bize dair makus emelleri vardır. Dünyanın merkezine yerleşiriz, fark etmeden bütün dünya bizden ibaret olmaya başlar. Bütün dünyayı kapsayacak kadar genişleyince hudutlarımızı yitiririz. Sonların yok olması benliği bir ortada tutan sistemin çökmesi ve benliğin yitimi demektir. Mecnunluk bu türlü bir şeydir.
Son yıllarda gerçeklik bu ülkede ve bütün dünyada giderek daha dayanılmaz bir hal almaya başladı. Ekonomik kayıp her vakit zordur fakat bu sefer toplu bir mana yitimi ve kıymetsizleşme mülksüzleşmeye eşlik ediyor. Rastgele bir ötekinde sığınak bulamayan kalabalıklara içe göçmekten öteki bir seçenek kalmıyor. Wellness ve mindfulness’a merak salan beşerler uygunluğu ve hoşluğu yalnızca kendi içlerinde ararken kendilerinden büyük bir şeyin, mesela Kozmos’un modülü olma hissini deneyimlemeye çalışıyor. Astroloji üzerinden geleceğin belirsizliğine ve tekinsizliğine bir tertip arıyor. Secret kitabıyla başlayan cihanı isteklerine nazaran şekillendirme anlatısı bugünkü “manifest” trendi üzerinden bir al-ver münasebetine dönüşüyor.
Orta sınıfların içe göçü çok da yeni bir durum değil. Hannah Arendt’e nazaran, 19. yüzyılın sonlarında Fransız sanatçı ve entelektüelleri yüzlerini kamusal alanın azametinden çevirip özel alanlarındaki “küçük şeylerle” ilgilenerek orta sınıfın gerçeklikten kaçışına erken bir örnek sunarlar. Bugünü özgün kılansa içe göçün orta sınıflarla sonlu kalmaması. Kölelik şartlarında çalışan fakirler da acıyı dondurmak için kendilerini uyuşturuyor, uyuşturucu kullanımı tüm sınıfların ortak kaçış yolu haline geliyor. Necmi Erdoğan’ın da tespit ettiği üzere, “sabır taşı” çatlayınca, dünyanın bugününe ve geleceğine dair ümitler tükenince insan yalnızca “rabbinden iyi bir ölümü” bekliyor.
Bir vakitler Buffalo Üniversitesi’nde doktora yaparken tez hocam psikanalist Joan Copjec, bebek için vaktin olmadığını, bu yüzden annenin odadan çıkmasıyla sonsuza kadar hiçlikte kaybolduğunu söylemişti. Annesi ufkundan sonsuza dek kaybolmuş bebekler üzere bekliyoruz gelecek ihtimalini. Tahminen de psikanalizi Marksizm ile birleştiren Frantz Fanon bu dokunaklı periyoda dair bir çıkış yolu sunuyordur: “Biz bu dünyaya fırlatılmış değiliz, biz bu dünyaya ve başka insanlara yönelmiş insanlarız. Biz ötekine dokunmak, ötekini hissetmek, birbirimizi keşfetmek isteriz.”
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan kuvvetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir bedele dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
