Beatlemania, 51 yıl evvel bir Cumartesi günü başladı. John, Paul, George ve Ringo, JFK havaalanında uçaktan indiler ve çığlıklar koparan hayran kalabalığının yarattığı bir kasırganın, dünyanın daha evvel görmediği bir “vahşetin” ortasına düştüler. The Beatles’ın hayranlarını böylesine çılgına çevirmesi vaktiyle psikologları afallatmıştı. Misal halde, kümenin neredeyse kusursuz pop müzikleri da günümüzün müzik müelliflerini şaşkına çeviriyor.
The Beatles dünyanın görüp görebileceği en çok satan, en yenilikçi kümelerden biriydi. Dünya genelinde öteki hiçbir kümenin yanına bile yaklaşamayacağı ölçüde kabul gördüler ve sevildiler. Kimileri, İsa’nın dönüşünü bekler üzere, yeni bir The Beatles bekliyor. Fakat müzik sanayisi mevcut sistemiyle bir daha asla The Beatles ile misal seviyede bir cazibeye yahut ezberbozan bir müzik hünerine sahip bir küme çıkaramayacak.
2015 Grammy Mükafatları sırasında müzik sanayisinin kendini ele veren hali gözümüze ilişti. Tanınan müzik konusunda beğenilerimizin nasıl standart hale geldiğini kanıtlarcasına, yılın en âlâ 10 müziğinden 7’sinin imalcisi ve ortak muharriri Max Martin “yılın yapımcısı” mükafatını kazandı. “Yılın en uygun albümü” mükafatı için Beyoncé/Beck kapışması, en tanınan sanatkarların hayran kitlelerinin nasıl kesin olarak bölünmüş olduklarını gösterdi. Rastgele bir kümenin The Beatles’ın dorukta olduğu periyottaki menzilini ve yaratıcılığını deneyim edebilmesi için müzik sanayisinin tam manasıyla perişan diyebileceğimiz halinden, dinleyicilerin de bu bölünmüşlükten kurtulması gerekiyor.
Bugün hiçbir küme The Beatles’ın yaptığını yapamaz
The Beatles tarihine aşina olmayanlar şaşırabilir, lakin küme en deneysel ve çığır açıcı albümlerini yayımlarken hiç tipe çıkmadı. Son yanlışsız düzgün konserlerini 1966’da, Revolver’ın yayımlandığı Ağustos ayında gerçekleştirdiler. Ringo Starr, The Beatles Antolojisi’nde “Konserimizi dinlemek için geldiklerini hiç hissetmedim,” demişti. “Bizi görmek için geldiklerini düşündüm. Zira geri sayım başladığı anda çığlıkların sesi öteki tüm sesleri bastırıyordu.”
Bugünün sanatkarları şöhretlerini dikkatle korumak ve daima beslemek zorundayken, The Beatles şöhretten kaçınmayı yeğledi. Yeni kayıt düzenlemeleri, müzik yazma teknikleri ve enstrümanlar üzerine baş yorup, vakitlerini stüdyoda harcadılar. Küme, bant döngüsü ve post-prodüksiyon ile elde edilebilecekler konusunda hudutları birinci kere hakikaten zorlayanlar ortasındaydı. Tom Daniels’a nazaran, The Beatles’ın yapay kanal ikileme (artificial double tracking), zıt kayıt (back masking), melodik geribesleme (tuned feedback), kesilmiş ses döngüleri (spliced audio loops), bozunum (distortion), EQ’lama, stereo efektler, çoklu kayıt (multi-tracking), sıkıştırma (compression), faz kaydırma (phase shifting) ve yenilikçi mikrofonlama (microphoning) üzere tekniklerin yaygınlaşmasına öncülük ettiği söylenebilir. Bütün yararlarını neredeyse büsbütün bıkıp usanmadan ürettikleri yenilikçi albümlerle elde ettiler.
Artık onların kazandığı kadar para kazanamazsınız
Günümüzdeki albüm satışlarını göz önüne alırsak, rastgele bir sanatkarın mesleği için The Beatles’ı örnek alabilmesi çabucak hemen imkansız.
Satış sayıları durumu anlatıyor. Taylor Swift’in şimdilerde bir numarada olan 1989 isimli albümü geçen hafta sadece 71.000 kopya sattı. Kate Beaudoin’a nazaran, bu sayı 1989’u geçen yaz boyunca bir numarada kalan ve 52.000 kopya satan Sia’nın Forms of Fear albümünden bu yana en az satan listebaşı albüm yapıyor. Halbuki The Beatles’ın Please Please Me albümü 250.000 eşiğini aşana kadar başarılı sayılmamıştı. Sanatkarların artık kâr edebilmek için durmak bilmeden cinslere çıkmaları ve ticari eserlerinin tümünden para kazanmaları gerekiyor.
Songwriters Guild of America başkanı Rick Carnes, The Beatles’ın mirasını günümüzün sanatkarlarıyla karşılaştırdığı yazısında “Bugün, şayet varsa, sadece birkaç tane stüdyo sanatkarı var,” diyor. “Büyük kayıt stüdyoları süratlice maziye karışıyor, hayatlarını sound’larını ve tekniklerini geliştirmeye adayabilecek stüdyo sanatkarlarının yerini mesken stüdyoları, ses ve müzik yazılımları alıyor.”
Müzik sanayisi albümleri gelir kaynağına dönüştürme yollarını geliştirmediği sürece nitekim kâr edemeyecek ve The Beatles kadar uğraşla başyapıtlar kaydetmeye odaklanabilecek kümeler göremeyeceğiz.
Hayran kitleleri eskisi üzere değiller
Satışlar yanlışsız bir biçimde gelir kaynağına dönüştürülebilse bile, artık hiç kimse The Fab Four üzere emsalsiz hayran kümelerinin keyfini süremeyecek. Carnes’ın dikkat çektiği üzere, meskende kayıt yapabilme imkanları sağ olsun, sanatkarlar ortasında her vakit devasa bir rekabet var. Çevrimiçi (streaming) müzik ve “bedavacılık kültürü” sanatkarların kendi mesleklerini yönetmesini ve müziklerini yayımlamasını kolaylaştırdı. Lakin tıpkı vakitte, Future of Music Coalition’ın yaptığı araştırmada yüzde 64 oranında müzisyenin onayladığı üzere, “bunaltıcı ölçüde müziğin tüketicilerin üzerine boca edilmesine” neden oldu. Perakende satışlar toplam hasılatın küçücük bir modülünü oluştururken, bu araştırma sanatkarların gelirlerini 42 farklı kaynaktan elde ettiklerini de gösterdi.
Çok fazla sanatçı, durmadan yine bölünen çok fazla alt cins (new wave, chillwave, vaporwave) ve dağıtım için çok fazla kanal var. Dinleyiciler parmaklarının ucundaki sonsuz müzik kütüphaneleri sayesinde tek müzisyenle yahut tek albümle tıpkı derecede ilgilenemiyor. Araştırmalar, dinleyicilerin sonrakine geçmeden evvel bir şarkıyı baştan sona dinleme oranlarının yalnızca yüzde 48,6 olduğunu söylüyor.
Bu rekabete karşılık, müzik sanayisinin ilgisi yenilikçilik yerine türdeşliğe yöneldi. Bir albümün nitekim satabileceğinden emin olmanın tek yolu, başarısı çoktan kanıtlamış bir albüm üzere tınlamasını sağlamaktan geçiyor. Müzik işte bu yüzden daima olarak ayırt edici tınısal özelliğini ve orkestrasyon çeşitliliğini yitiriyor. Daha açık söylemek gerekirse, Taylor Swift’in “Shake It Off”’u bu yüzden üzücü halde eski hit müzikler üzere tınlıyor.
Artık kimse sanatçı yetiştirmekle ilgilenmiyor
Küresel müzik sanayisi tekil olarak sanatkarların yeteneğini geliştirmek yerine daha fazla sayıda yeni müzisyene yol açmaya yönelmiş üzere görünüyor. Geçtiğimiz yıl, İngiltere listelerinde 14 yeni müzisyen yahut küme bir numarayı gördü. Bu türlü bir hadise 1994 yılından evvel hiç olmamıştı, lakin şimdilerde standart bir hale gelecekmiş üzere görünüyor.
Müzik sanayisi artık The Beatles üzere olabilecek bir küme üretmeye yahut teşvik etmeye hiç kalkışmıyor. En büyük ticari muvaffakiyetleri sağlayan müzisyenler ise çoklukla kendini sanatsal yeniliklere adayanlar değil, satışları garanti edebilenler oluyor. Pop yıldızları bir fabrikadaki üretim bandı üzere hit müzikler üreten Max Martin üzere yapımcı/yazar kümeleriyle çalışıyor. Lennon ve McCartney üzere tüm müziklerini kendi yazan ve kaydeden ana akım müzisyenlerin yaptıkları artık çoktan maziye karışmış pop makinesinin birer kalıntısı.
Bu kategoriye girmeye yaklaşan müzisyenler, hâlâ manşetlere bahis olabilen, albümlerini ileri taşıyabilen, müzik çeşidini zorlayabilen Kanye West gibileri. Fakat West’in kendini yaratıcı bir güç olarak İsa ile muadil görerek biçimlendirme eforları gülünç, hele The Beatles üyelerinin “İsa’dan daha popüler” olabilecekleri tezi bugün birtakım insanları hakikaten tereddüde düşürebilecekken. Bir daha asla The Beatles üzere bir küme göremeyebiliriz, fakat The Beatles hâlâ yaşıyor ve şükürler olsun ki daima yaşayacak.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Tom Barnes’ın Mic’te yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
