Bir kümenin müzik yayımlamayarak daha tanınan bir hâle gelmesi tuhaf, lakin Tool beklenti yaratma sanatında ustalaştı. 10,000 Days yayımlanalı 10.000 gün geçmiş üzere geliyor ve her yeni yıl yeni bir Tool albümü umudunu beraberinde getiriyor. Bunun yerine çoğunlukla yanlış alarmlara, hain latifelere, palavra dağılma açıklamalarına maruz kaldık ve üç Puscifer albümüyle yetindik. Hastalıklı ve sapkın bir halkla bağlar kampanyası ancak oldukça de tesirli.
Hayranlarına suskunluğuyla zulmederken, Tool beşinci albümlerini çevreleyen önlenemez boyutlarda doğal bir heyecan yarattı. Görüntü yok, müzik yok, tahminen tek seferlik bir konser ya da kısa bir cins, o da şayet Maynard James Keenan’ın gönlü olursa. Bu bilgi kirliliği çağında, basın bülteni yığınlarının, toplumsal medya tufanlarının ortasında Tool’un yaklaşımı epeyce ferahlatıcıydı. İşte kendi işlerine bakan, sanatını çoğaltıp yaymaktansa üretmekle ilgilenen bir küme.
Radiohead’e misal formda, Tool da fikri mülkiyetlerini bir eser, meta olarak görüyor. Müzik için talep yüksekken, Tool da markasını sulandırmayacak kadar uyanık. İşte bu yüzden beşinci albüme yönelik heyecan her geçen yıl daha da artıyor. Tam da bu yüzden yeni Star Wars filminin vizyona girmesi insanların akıllarını başlarından aldı. Bekledik, bekledik ve bekledik. Sonunda izledik ve mükemmeldi. Talebi karşılamak için vasatlık üretmektense, sinema üretimcileri bu talebi coşku olarak yorumladılar. Beklentileri ve mali sarfiyatları karşılamakla kalmayıp, tıpkı vakitte hayranları heyecanlandıracak ve samimi (ve kimileri için takıntılı) Star Wars aşklarına katkıda bulunacak bir sinema çıkardılar.
Tool’un kendi sanatına ve hayranlarına benzeri bir hürmet duyduğuna inanıyorum, her ne kadar Keenan Tool hayranlarının kazma (tool) olduğunu söylese de. (Keenan son periyotta müzisyenden fazla bir hicivci hâline geldi, sözleri bir ölçü ihtiyatla karşılanmalı) Bir yandan da Tool hayranlığını saçma noktalara getiren de mevcut: kendini progressive müziğe adamışların ve ot başların yerlere göklere sığdırılamayan beşinci albüm için yapılan demo kayıtlarından, mastersız bir parçayı satın almak için böbreklerini sattıkları bir imparatorluk. Bir kez duyulduğunda öteki tüm müzikleri geçersiz kılıp, insanı tüketen birkaç küme var. Radiohead, The Greatful Dead, Dream Theater, Metallica, Nine Inch Nails: Beşerler bu kümelerle derin ve korkutucu derecede münhasır bağlar kuruyorlar. Forumlarda buluşup, bootlegleri[i] para ünitesi olarak kullanıp takas ediyor, “Lateralus’tan en sevdiğiniz müzik hangisi?” üzere anketler açıyorlar. Keenan hayranlara müziği fazla ciddiye aldıklarını söylediği vakit bahsettiği aslında buydu. Hayran kitlesi Tool’un müziğinin duygusal ve manevi tabiatına karşı geliyor.
Haddi zatında ben hiçbir vakit bir “Tool hayranı” olmadım[ii], fakat müziklerini her vakit etkileyici ve ürkünç bulmuşumdur. Güya biri kendi beynini cerrahi olarak kurcalıyor ve keşfettiklerinden hoşlanmıyor üzere. Lakin ne vakit Adam Jones’un pedal kutusu ya da Justin Chancellor’un bas tonu hakkında nerd’lük yapılıyor, ben o vakit kaçıyorum. Bu durum müzik yazımına sevk eden samimi hisleri küçükseyip sıradanlaştırıyor, müzik dinlemenin bütün inceliğini ıskalıyor. Elbette küme zanaatları hakkında akademik bir çalışma yapabilecek kadar teknik konulara hakim, ancak bir noktada müziğin kendi lisanında var olmasına, bize vurup aklımızı almasına müsaade vermeliyiz. 90’ların ortalarında, Tool bir ibadet odağı olacak kadar şöhret edindi ve hayranlarından hatırı sayılır bir güruh Tool’un sanatının gerisindeki becerilerden yahut dışavurdukları Zenvari hikmetlerden daha çok bir Tool fikriyle ilgileniyormuş üzere görünüyordu.
Keenan’ı anlamaya çalışacak olursak, neden kümeyle daha az bir ortaya gelmek istediğini görebiliriz. Birdenbire tüm şarkı sözleri, yaptığı her şey bağnaz hayranlar tarafından bir mikroskopun altına konup, var olmayan bir derin manası bulmak için incelenir hâle gelmişti. Bu türlü böyle, daha kapalı bir hayata çekildi, A Perfect Circle’a katıldı, Puscifier üzere çoklu-medya-enstalasyonlarına girişti. Bu projelerle Tool imparatorluğunun baskılarından uzak, sanatı özgürce keşfedebilecek fırsatı oldu. Tüm bu teşebbüslerin, ki hepsi onun kurallarına nazaran ve istediği biçimde olageldiler, onu oldukça rahatlattığını iddia ediyorum. Başlangıçta Tool’da çalmak da muhtemelen pek farklı değildi. Geçmiş vakit içinde Los Angeles’lı bir personel sınıfı metal grubuydular. Artık durum o denli değil.
Her ne kadar kendi şevkleri de vakit zaman kırılsa, Keenan ve küme arkadaşları Tool’dan asla vazgeçmediler. Bu yüzden Primus’la birlikte bir turnenin ortasındalar. Bu yüzden albümün ertelenmesinin temel sebebi olduğunu söyledikleri, bir sigorta şirketiyle sürdürdükleri tüzel uğraşa devam ediyorlar. Bu yüzden de beşinci albümün 2016’da çıkacağına dair verilen meçhul kelam, o kadar da mümkünlük dışı gelmiyor. Hayran kitleleri baskıcı ve moral bozucu bir hâle gelse de, Tool’un konunun içinde yalnızca müzik için ve tüm dış etmenlerden bağımsız bir biçimde müziğin onlara hissettirdikleri için bulunan bir dolu beşere ne tabir ettiğini anlıyorlar. Tahminen talep yaratmak, tahminen de sırf şöhretlerinin yarattığı beklentilerden kaçmak için sabırla bekledir. Şayet beşinci albümü çıkarırlarsa, buna değecek. O yüzden daima birlikte sakin olup, bu ortada yeni Puscifer işlerine göz atıp adamlara her ne kadar ağır olsa da kendi suratlarında gitme imkânını verelim.
* Bu yazı, Jon Hadusek’in Consequence of Sound’da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
[i] Ç.N. Bootleg: Ünlü müzisyenlerin sıkıntı bulunan, çoğunlukla düşük kalite, piyasaya sürülmemiş korsan ya da şahsen stüdyodan çalıntı kayıt kasetleri, CD’leri. Dijital müzik öncesi ticareti, takası yapılan bedelli kayıtlardı.
[ii] Ç.N. Ben oldum.
