Dylan Farrow, kamusal bir mektup yazarak, yedi yaşındayken üvey babası Woody Allen tarafından maruz bırakıldığı cinsel tacizi ve o günden sonra yaşadıklarını anlattı tüm dünyaya. Türkiye’de pek bilinmese de, dahi direktör, çok taraflı sanatçı, tatlı-kaçık entelektüel Woody Allen’ın cinsel istismarı, yirmi yıldır “kamusal” bir problem aslında. Mia Farrow, 1992 yılında kızı Dylan’ın velayeti için açtığı dava sırasında, Woody Allen’ın istismarını mahkemeye taşımış, mahkeme Dylan’ın velayetini annesine verirken, Allen’ın çocuğu görme hakkını da elinden almıştı. Connecticut Eyalet Mahkemesi’nin “istismarın mevcut olduğuna ait bulgularına” karşın, Mia Farrow, Dylan’ın daha fazla hırpalanmaması için diğer bir dava açmadı. Woody Allen istismardan yargılanmadı, hiçbir ceza almadı. Ancak bugün olduğu üzere 1992 yılında da bu problem, ABD’de uzun mühlet gündemi meşgul etti. Yedi yaşındaki Dylan’ın maruz kaldığı cinsel taciz, en ince ayrıntısına kadar konuşuldu, tartışıldı. Ve unutuldu.
Yirmi bir yıl sonra yetişkin bir bayan olarak sessizliğini bozan ve büyük bir yürekle dünyaca ünlü üvey babasını ifşa etmeye karar veren Dylan’ın mektubu, hiçbirimize kaçacak yer bırakmayan bir soruyla başlıyor bu yüzden: “En sevdiğiniz Woody Allen sineması hangisi?” Bu rastgele ya da şıklık olsun diye seçilmiş bir başlangıç sorusu değil. Muhatabını belirleyen, ona direkt seslenen, hepimizi sorumlu tutan bir başlangıç: “Yedi yaşında bir çocuk olarak ben bunları yaşadım ve yirmi bir yıldır beni istismar eden adama hayranlığınızı izliyorum” diyor Dylan mektubunda. “Hikâyemi anlatıyorum, artık bilmezden, görmezden gelemeyeceksiniz” diyor. Ve soruyor: Artık bütün bunları duyduktan sonra ne yapacaksınız? Benim için istismarcı, tacizci bir üvey baba olan bu adam sizin için usta bir direktör olmaya devam mı edecek?
Sahi, o denli mi olacak? Tacizci, tecavüzcü, çocuk istismarcısı erkeklere karşı alınacak halla ilgili konuşmak da yazmak da daha kolay. Lakin bu erkekler sanatçı olduklarında problem zorlaşıyor: Bu tacizci/tecavüzcü erkeklere karşı tavır/yaptırım geliştirirken, ürettikleriyle münasebetimiz nasıl olacak? Yaptıklarını öğrenmeden evvel sevdiğimiz sinemalarını, romanlarını sevmemeye mi başlayacağız birden teğe? Bu türlü bir şey mümkün mü? Ya da gerekli mi? Ürettiği sinema, roman, fotoğraf bir bayana tecavüz etmesinden ya da çocuğu istismar etmesinden bağımsız mı değerlendirilmeli? Bunlara ilkesel olarak karar verilebilir mi? Sanatla, sanat ürünüyle/eseriyle münasebet ilkesel olarak belirlenebilir mi?
Hepimizin bildiği örnekler üzerinden yıllardır başımızın üstünde dolanıp duran lakin bir türlü tartışmaya başlayamadığımız bir husus bu. Tüm öğrendiklerimizden sonra, Woody Allen’ın bayıldığımız sinemalarını tıpkı hınzır coşkuyla izlemeye devam mı edeceğiz? Edebilecek miyiz? Ya Roman Polanski? Rosemary’nin Bebeği’ni,Kiracı’yı, Tiksinti’yi izlerken, Polanski’nin on üç yaşında bir çocuğu istismar ettiğini, bu istismarın hâlâ sinema etraflarında çocuğun “rızasıyla” gerçekleştiği argüman edilerek, tecavüzden sayılmadığını aklımızdan büsbütün çıkaracak mıyız? Çıkarabiliyor muyuz? Ya da Türkiye’den bir örnek düşünelim: Ağır Roman‘ı hâlâ birebir hayranlıkla okuyabiliyor muyuz? Metin Kaçan ve Alp Buğdaycı’nın öldüresiye döverek tecavüz ettikleri bayanın fotoğrafını aklımızdan kovabiliyor muyuz romanı okurken? Kovmalı mıyız? Ağır Roman’ın uygun bir roman olduğu gerçeğini değiştirir mi müellifinin bir bayana öldüresiye tecavüz etmesi? Pekala, ancak romanların/filmlerin/müziğin/resmin düzgün olmalarından, niteliklerinden, bedellerinden bağımsız olarak bunlarla şahsî bağlantılar kurmuyor muyuz? Kişisel okuma/izleme/dinleme tecrübesinin içine sızmaz mı tecavüzler, parçalanmış bir yüzün imgesi, yedi yaşındaki bir çocuğun, o trenlerle oynarken babasının kendisine yaptıklarını anlatışı?
Bu sorulara kestirmeden, yalınkat bir ilkesellikle verilecek hazır karşılıklar yok. Lakin zati bu sorular gündemimize bir türlü gelemiyor, erişemiyor. Zira bunları sormak orada, uzaktaki bir adamın uzaktaki bir kadına/çocuğa tecavüz etmesini problem edinmeyi, kendini bu tecavüzün/istismarın muhatabı kılmayı, sorumluluk üstlenmeyi gerektiriyor. Bu sorular rahatı bozuyor. Hayatın bin türlü kederinin içinde sinemayla, edebiyatla, müzikle güç bela yakalanmış iki gramlık keyfi kaçırıyor. Bu yüzden görmezden gelmenin artık mümkün olmadığı gürültülü ifşalarda, aman keyifler kaçmasın, ‘izleyiciye’ dokunan olmasın, mideler hiç bulanmasın diye en kolaydaki, çabucak hazırdaki, dünyanın neresine gitseniz yanı başınızdaki “duruş” sahipleniliyor, her sahiplenenin öz, gerçek, orjinal buluşuymuş üzere: Şüphecilik, herkesin cet sporu oluveriyor bir anda.
Kime inanılacak? Nasıl inanılacak? Taciz/tecavüz/istismar gerçek mi sanki? “Yok, hayatta inanmam bu adamın bu türlü bir şey yapacağına.” Ve her nedense inkâr daima ayrıntıda kapalı oluyor, şüphecilikte bedenin uzuvlarına kesinlikle iniliyor: “Adam sırf sürtünmüş mü, yoksa fizikî olarak tespit edilebilecek bir “zorlama” var mı? Hem “çocuk tahminen üstüne bir şey dökmüştü, külotu o yüzden çıkarılmıştı.” Daha ‘akla yatkın’ kuşkular, en akıllılar tarafından dillendiriliyor; küçük Dylan, bir yaz gecesi düşü görmüş olmasın? Çocuklar, bilhassa de kız olanları, o yaşlarda hayalle gerçeği birbirine karıştıran bu düşlere meyilli olur hepimizin bildiği üzere Freud’dan beri. Ayrıyeten “Mia Farrow’un da nasıl bir bayan olduğu belliymiş aslında.” Hem bu üzere iftiralar, diğer büyük sanatkarlarla da atılmıştır kesinlikle: Polanski probleminde de, “Kız zaten gitmemiş mi adamın yanına? Annesi mi teslim etmiş?”, “Adam ne bilsin kızın yaşını?” Yerli malı yurdun malı diyorsanız illa, “Metin Kaçan mı? Hiç ihtimal vermiyorum o denli bir şeye.”, “Kadın zati eski sevgilisi değil miymiş? Niçin tecavüz etsin ki?”[i]
İnanmak ya da inanmamak, işte bütün sıkıntı. Pekala, kim olarak? İzleyici mi? Şahit mı? Neden bir taciz/tecavüz/istismar haberi düşer düşmez, vazifesi iki taraftan kime inanılacağı konusunda kanaat bildirmek olan tecavüz müdürleri sarıyor dört bir yanı? Kendi durumunu kime inanılacağı istikametinde kanaat bildirecek muktedirliğe sabitlemek, olayla sırf kanaat önderliği ekseninde ilgilenmek, kendine tecavüzden kumaş biçmek… Pardon, nasıl gelmiştik bu noktaya? Müdürü olacak başka hiçbir şey kalmamış mıydı? Bu çok mu eğlenceli yoksa?
Dylan Farrow, mektubunda tecavüzün bir anla hudutlu olmadığını, o anda olup bitmediğini, izleyiciler, destekleyiciler, aklayıcılar, kuşkucular, kimin gerçek kimin palavra söylediğini ölçüp tartan terazi akıllılar, sessizler, unutuverenler yüzünden bir ömre yayılan daima bir şiddet olduğunu anlatıyor tane tane. Babasının kendisine, çocukluğuna, hayatına yaptıklarını açıkladığı mektubuna, “bize” soru yönelterek başlaması bu yüzden… Babasını, dünyaca ünlü sinemacı Woody Allen’ı değil, “bizi” muhatap alması bu yüzden; biz “izleyicileri”…
Kim kestirim edebilirdi, bu kadar kolay bir sorunun bir bayanın canını böylesine acıtabileceğini? Evet, Dylan Farrow sordu. Tekrar duymamış üzere mi yapacağız? “En sevdiğimiz Woody Allen sineması hangisi?”
[i] Tecavüzcü/çocuk istismarcısı bu adamların etrafında muhafaza kalkanı oluşturan etrafları de unutmayalım: Woody Allen’a sahip çıkan ve onu aklamak için var gücüyle savaşanları kısa bir internet araştırmasıyla bulabilirsiniz. Polanski yıllar süren davanın akabinde nihayet tecavüzden ceza aldığında ona sahip çıkıp kararı kınayanların isimleri de başlattıkları imza kampanyası nedeniyle ortada. Metin Kaçan ve Alp Buğdaycı’nın tecavüzünü örtbas etmeye çalışanları, aklayanları, Murathan Mungan’dan Cem Yılmaz’a kadar onlarca erkeğin Kaçan ve Buğdaycı için oluşturdukları dayanışma ağını unuttuysanız, Pazartesi mecmuasının şu sayısı ve geçtiğimiz yıl Metin Kaçan’ın intiharının akabinde Ayşe Düzkan’ın kaleme aldığı şu yazı hafızaları tazeleyebilir. Ayrıyeten Amargi’nin 28. sayısında Halide Velioğlu’nun “Metin Kaçan ve G.K. Hadisesi: Estetikten Ahlak, Dileklerden Siyaset ve Adaletten Hukuk Mümkün mü?” başlıklı şahane bir makalesi mevcut.
Kaynak: agos.com.tr
