Yıldızlı geceler, bugüne dek sayısız müellife, sanatkara ve bilim insanına ilham verdi. Bildiğimiz dünyanın ötesindeki gizem insanlığın doğuşundan bu yana merakımızı celbediyor. Uzay seyahati fikri 19. yüzyılda popülerlik kazandı lakin kökenleri Antik Yunan’a kadar uzanıyor. 2001: A Space Odyssey, Star Wars yahut Interstellar üzere hayal gücümüzü harekete geçiren sinemaları izleyebildiysek, bunu gece göğünü ışık kirliliğine maruz kalmadan izleyebilenlere borçluyuz.
1994’te Northridge zelzelesinin akabinde yaşanan elektrik kesintisinden sonra, Los Angeles sakinleri acil durum merkezlerini arayarak kocaman gümüş rengi bir bulut ihbarında bulunmaya başladılar. Los Angeles’ta yaşayanların hayatlarında birinci kere gördükleri şey Samanyolu Galaksisi’ydi. Pekala, daha evvel yıldızları nasıl hiç görmemişlerdi? Karşılık elbette ışık kirliliği, fakat yıldızları görememek ışık kirliliğinin doğurduğu öbür sıkıntıların yanında sönük kalıyor.
Büyükşehir kaosunun bir kesimi olan ışığı neredeyse gelişmişliğin bir sembolü olarak görüyoruz. Karşılığında da birçok nimeti gözden çıkarıyoruz. Mesela deniz kenarında ışıl ışıl bir gece kulübünde eğlenmek için kaç yavru kaplumbağayı ya da daha göz alıcı bir binada yaşamak için kaç kuşu feda ederdiniz? Tahminen de “göz alıcı” ve “ışıl ışıl” bu cümlelerin en az dikkat çeken yerleri fakat asıl sorun orada başlıyor ve ekolojik sistemden biyolojik saatimize kadar tüm hayatımızı etkiliyor. Fazlasına alıştırıldığımız ve daha azının kâfi gelmediği ışık, yanlış halde ve yanlış ölçüde kullanıldığında ışık kirliliğine neden oluyor. Geceleri kabuklarından çıktıktan sonra yanlış parlak ufka yönelen kaplumbağa yavruları, yapay ışıklandırmalardan ötürü mevsim geçişlerini fark edemeyen ağaçlar, göç vakitlerini ve yumurtalama devirlerini şaşıran kuşlar bol ışıklı dünyamızdan olumsuz etkileniyor.
Yapılan araştırmalara nazaran dünya nüfusunun %80’i ışık kirliliğine maruz kalıyor ve maddelerle kontrol altına alınması kaide. 2002’de Çek Cumhuriyeti’nde, 2007’de Slovakya ve İngiltere’de, 2009’da da Fransa’da maddeleştirilmiş. Türkiye’de ise 1993 yılında gündeme getirilmesine karşın elbette şimdi bir sonuç alınamamış. Hava ya da su kirliliği üzere zehirli değil tahminen, lakin bir bedeli olduğu kesin.
Yapılan araştırmalar Türkiye’nin 2011 yılı fiyatlarıyla yıllık 22 milyon TL’yi uzaya hakikat savurduğu istikametinde. Bu sayı ABD için toplam 2 milyar Dolar ve İngitere için 53 milyon Sterlin. Işık kirliliğini denetim altına alarak bu ziyanı hafifletmek bir yana karanlığı kullanarak artıya çevirmek bile mümkün. Dünyada 2017 prestijiyle International Dark-Sky Association tarafından onaylı 45 adet “Karanlık Gökyüzü Parkı” bulunuyor. Bu parklar bulundukları ülkelerde turizm gelirlerine azımsanamaz bir katkıda bulunuyor. Ülkemizde ise Bursa’da Ketenlik Yaylası’nda konumlanacak karanlık gökyüzü parkı projesi için çalışmalar sürüyor. Işık kirliliğinin kültürel tesirini ve ekonomik boyutunu değerlendirebilmek için ışık kirliliğinin nicel olarak ölçülmesine muhtaçlık duyuluyor. İstanbul Kültür Üniversitesi’nin Temmuz 2010’da başlattığı proje ise bu taraftaki birinci adımı oluşturuyor.
Dünya, pamuk ipliğine bağlı doğal istikrarını “korumaya” çalışırken, uzaya saçtığımız ışıklarla her geçen gün o pamuk ipliğini biraz daha geriyoruz. Uzunca bir mühlet daha taşınabileceğimiz diğer bir gezegen olmadığına nazaran, bundan sonra yerküre üzerinde yaşamak zorunda olan insanları yıldızlardan yoksun bırakamayız.
