Uzun vakittir, özgün bir fikri olan, Paranormal Activity tesirinden kurtulmuş, farklı okumalara müsaade veren bir endişe sinemasıyla karşılaşmadığınızı kestirim ediyorum. Standart tansiyon kitabına hatim indiren insan için fragmanı izlemek bile kâfi oluyor artık, kimisinin afişinden dönmek işten bile değil. Peşimdeki Şeytan’ı (It Follows) gören, duyan, IMDB’de filan rastlayanlar 34. İstanbul Sinema Festivali’nin “Geceyarısı Çılgınlığı” kısmında muradına erdi, oh. Cannes’daki gösteriminin akabinde “hit” yakıştırmaları yapılan sineması, “arthouse” sinemanın gariban pazarlama taktiği olarak görüp, her sene kültlere, başyapıtlara doymuş bünyeler olarak sakin, ama merakla bekliyorduk. Memleket sinemasında cinli-hocalı, günahlı-şeytanlı yerli sinemalar üstümüze üstümüze gelirken endişe bağımlıları da rahat (!) bir nefes almış oldular.
David Robert Mitchell’ın The Myth of American Sleepover (2010) sinemasından sonra gelen Peşimdeki Şeytan’ın büyük çoğunluğu kışkırttığını söyleyebilirim. Doğaüstü yaratıklar, şeytanlar, berbat ruhlar vb. mahlûkata dayalı korku-gerilim cinsinde (mahlûkatımızın ne’liğinin ortaya çıkarılması-mahlûkatla mücadele-mahlûkatın kurbanları-mahlûkatın yok edilmesi üzerine -ve elbette kendi mitlerini barındıran) bir kurmaca cihan oluşturulur. Kelamım ona arkadaşları ele geçiren şeytanın kovulması için kutsal metinler bulunmalıdır, zira sandıkta bulunan tozlu büyü kitabında o denli yazmaktadır. Berbat ruh ailenin peşini bırakmaz, zira kasabanın geçmişinde kızlarıyla birlikte yakılan cadı, ailenin küçük kızını kurban olarak almadan durmayacaktır vb.
Mahlûkat sinemaları usavurmalarla çözümlen(e)mez, eleştiril(e)mez, “öyleyse öyledir” dersin, olaya bakarsın. Sorun da buradadır, zira tansiyon durumun kendisinden değil olaylardan türer, hasebiyle bu tip klasik kaygılar “bö-efekti” dediğimiz trükler olmadan pek de korkutamaz, o balonu ne yapıp edip beklemediğin anda gerinde patlatmak zorunda kalırlar. Bir yerden sonra hissiyatınız “yahu durduk yere niçin korkuyorum”a dönüşür. Peşimdeki Şeytan bu noktada yırtıyor sayın seyirciler. Filmin ilgi cazip yanı yalnızca özgün fikri değil, yarattığı durumun gücü, sağlam yapısı ve görsel gücüyle birlikte gelen yan ögelerin dayanağı.
Filmin açılış sahnesi uzun bir tek plandan oluşuyor: Jay konutundan fırlıyor, boş, alacakaranlık varoş-gotiğinde, bilinmeyen, göremediğimiz bir güçten dehşete kapılmış bir biçimde kaçmaya başlıyor. Ama tuhaf bir biçimde ivedisi yok, gerisin geri konutuna giriyor, babasının retro otomobilini alıp kaçıyor. Gece kumsalda tek başına, ailesiyle telefonda veda konuşması yapıyor ve nanay. Hasebiyle “vay kurtulacak mı?”, “aman da ölecek mi?” tansiyonu doğruca çöpe gidiyor.
Peşimdeki Şeytan’da cinsel yolla bulaşan bir doğaüstü makus gücümüz var (kutsal manasıyla bir şeytan ya da cinden bahsetmiyoruz, hiçbir dini motif kullanılmıyor), bir çeşit hastalık metaforu üzere. Bu bulaşıcı güç sizi öldürene kadar, nereye giderseniz gidin, minik adımlarla yürüyerek sizi takip ediyor ve şayet bir diğeriyle sevişerek “kötülüğü” diğerine bulaştıramazsanız, sizi yakalamadan durmayacak. Üstelik bulaştırdığınız kişi bu doğaüstü varlık tarafından yakalanıp öldürülürse kötülük sizi takip etmeye devam edecek. Hasebiyle birisiyle sevişerek ona bulaştırmak da kurtuluş değil. Kaçınılmazlıkla gayret etmeye başlayan zihin için dehşet duygusu sıradan bir hâl alır, hasebiyle (Halka üzere sinemalarda de karşılaştığımız) kaçınılmazlık ve berbatlığın tanımsızlığı arttıkça, durumun kendisi de huzursuz edici bir hâl almaya başlar. Lakin kötülük cinsellikle birlikte geliyor, hasebiyle dilekleri kışkırtan bir durum da kelam konusu; vahşet ve erotizm, paranoya ve çekicilik bir ortada.
Kötülük, Jay’in kendisinden biraz daha büyük Hugh’la yaşadığı (ilk mi, değil mi tam olarak anlaşılmayan) cinsel tecrübeyle birlikte ortaya çıkar. Sinema boyunca cinsellik ve erotizm merkezli bir “leitmotif” daima hissedilir. Jay’in bulaştırıcı erkeğimizin kullanma kılavuzuyla birlikte verdiği kâbusla çaba, aşağı üst tıpkı yaşlardaki Jay’in arkadaş kümesine düşer. Carpenter’a selam olsun.
Filmde yetişkin dünyası çabucak hiç yoktur. Seks, bu hormon-baskın dünyanın merkezindedir, dileklerin çarpıştığı bir çocuk dünyası ama yeniden de tehlikeli, ön görülemez, yiğit ve kırılgan. Jay’in açık pembe iç çamaşırları, geceliği, daima bir masumiyet ve çocuksuluk eklenmiş erotik ögeler olarak başınız dönsün diye varlar. Ama doğaüstü yaratık ile bu cinsel kimliklerin keşfedilmesi sürecinin tecrübe havuzu, duygusu ya da çatışmalı yapıları ortasında hiçbir biçimde direkt bir ilişki kurulmaz. Yeniden de türlü varyasyonlarda aşırı-yorumlar yapılabilir: Birinci tatminle başlayan ve kaçınılmaz sona gerçek giden bir daima tatminsizlik durumunun Lacanvari tabiatı, büyüme sürecindeki cinselliğin giderek hayatın merkezine kaydığı o kabusvari, bir o kadar da etkileyici, coşkun devrin bir metaforu olarak yaşanan transfer süreçleri, kabulleniş ve kaçışlar üzere. Sinema bu kontaklara hem müsaade veriyor hem de bütünüyle bir toplumsal metafora dönüşmüyor. Bunun en büyük sebebi sinemanın Tarantinovari hafifliği, 80’lerin VHS ruhuna uygun bir yumuşaklık, tahminen de öz-bilinçlilik. Sinema güya bir tıp endişe sinemasının oyunculuk üslubundan müziklerine, kaygı gag’larından atmosferine birçok farklı ögesini güya bile isteye biraz abartı, plastik, şeffaf bir kurmaca içinde gerçekleştiriyor. Temel kıza âşık Paul’ün kan revan içinde cinsel açlığının peşindeyken düştüğü garip durum, yalnızca kurbanın ve daha evvel bulaşmış potansiyel kurbanların görebildiği şeytana dair “şu gelen o mu değil mi sanki?” duygusu üzerine yapılan esprilerle bu yumuşak yabancılaşma hali hem seyir zevkini yükseltiyor hem de bu tıp zorlama temasları değersizleştiriyor.
Dehşetin bir başka ögesi da elbette berbatlığın daima farklı suretlerde karşımıza çıkan cisimleşmiş hali. Bu doğaüstü güç o denli yavaş adımlarla sizi takip ediyor, ama o denli ısrarla ve durdurulamaz bir biçimde sizin kaçınılmaz sonunuza gerçek adımlıyor ki her an tetikte olmanız gerekiyor. Gerçek dehşet da bu hiçbir açıklamaya, hikayeleştirmeye gerek duymayan ve orada, can sıkıcı bir biçimde daima orada olan berbatlıktan kaynaklanıyor. Çatının üstündeki yaşlı, Frankestein’ı anıştıran uzun uzunluklu adam, havuz sahnesindeki saldırgan baba, altına işeyen ponpon kız, bir anda okulda beliren huzurevi kaçkını teyze daima birlikte zombi adımları, ürpertici bakışlarıyla size yanlışsız yaklaşıyorlar. Üstelik bu doğaüstü gücü yok etme imkânı üzerine konuşulmuyor bile! Sinemanın açılış sekansında verilen finalin bilgisi, içinde bulunduğunuz daima anksiyete halinde tadılacak dehşet dolu bir atmosfere kapı aralıyor. Mitchell, adeta endişe sinemasına kattığı tarzın lezzetine varmanız için bir davette bulunuyor. Hatta, stilizasyonların tadından yenmiyor. Temel kızın kırmızı ojeli parmakları ve otomobildeki bağlantı sonrası gençlik hayalleri hakkında konuşurken yapılan ayrıntı el çekimi, havuz sahnelerindeki su altı çekimleri ve büyük finalde kanla dolan havuz, plaj ve mısır tarlası üzere pek de kullanılmayan mekânlar, çabucak hepsi sinemanın atmosferini veren ögeler ve Uzak Doğu sinemasına mahsus çok stilize edilmiş planlarla sinemada yerlerini alıyorlar.
Filmin birkaç yer dışında bö-efekti yapmadığını söyledik, kameranın ani hareketleri, keskin kurgu geçişleri, görsel efektler ve havai fişek üzere patlayan seslerin yerine karakterin yüzünde beliren dehşette ısrar eden, bıçağı içinizde yavaş yavaş çeviren, tıpkı doğaüstü kötülük üzere çabuk etmeyen bir kameramız var, “dön artık şu hayvan oğlu hayvana, geldi mi yaklaştı mı?” diye kafayı yiyorsunuz. Birebir yavaşlıkta zoom-inler, Disasterpeace’in ağır dark-goth elektrik sesi synthsizerları (ki sıklıkla birden kesilerek bitiyorlar), tekinsiz dünyamızın atmosferini oluşturmada başarılı oluyorlar.
Peşimdeki Şeytan yılın endişe sineması olmaya aday, büyük olasılıkla peşinden gelecek benzerilerini görmeden gidin bir aslını izleyin derim, dedim. İzleyin.
