1978 Dünya Kupası: Cunta idaresi mi, total futbol mu?

“Almanya’da halkın sevgilisi kaplumbağa Volkswagen, periyodunu kapatırken İngiltere’de birinci tüp bebek dünyaya geliyordu. İtalya’da çocuk düşürme yasallaşıyordu. Yüzyılın vebası AIDS birinci kurbanlarını veriyordu. Kızıl Tugaylar Aldo Moro’yu katlederlerken, Amerika Birleşik Devletleri yüzyılın başından beri kullandığı kanalı Panama’ya devretme vaadinde bulunuyordu. Miami’deki emniyetli kaynaklardan elde edilen bilgilere nazaran Fidel Castro her an devrilebilirdi. Nikaragua’da Somoza’nın iktidarı son buluyor, İran’da da şahın saltanatı sallanıyordu. Guatemala’da askerler Panzos köyünde halkı mitralyözlerle tarıyorlardı. Domitila Barrios, Bolivya’nın askeri diktatörüne karşı bakır madenlerinde çalışan dört bayanla birlikte açlık grevine başlıyor ve bütün Bolivya’nın onu desteklemesi üzerine diktatör devriliyordu. Arjantin’deki diktatörlük yerinde saymaya devam ederken güya gücünü kanıtlamak istercesine 11. Dünya Futbol Şampiyonası’na mesken sahipliği yapıyordu.” —Eduardo Galeano

Takvimler 6 Haziran 1972’yi gösterirken dönemin FIFA başkanı Stanley Rous, henüz altı sene öncesinden 1978 Dünya Kupası’nın Arjantin’de düzenleneceğini kamuoyuyla paylaşır. O yıllarda Arjantin hükümeti iç işlerindeki karışıklıklar ve halkla yaşanan tansiyonlar nedeniyle bu karara olumlu yahut olumsuz bir reaksiyon veremez, bu havada asılı kalan karardan yaklaşık bir yıl sonra hükümetin davetlerine kulak veren eski devlet başkanı Juan Peron yaklaşık 18 yıl sonra vazifesinin başına döner. Döner dönmez birinci işi ERP (Devrimci Halk Ordusu) taarruzlarını önlemek mazeretiyle eyaletlerden ve üniversitelerden sebepsizce birçok solcuyu tasfiye etmek olur, lakin siyasi alanda işler Peron için kötü sayılmazken sıhhati tıpkı halde ilerlemez ve 1 Temmuz 1974’te zatürre nedeniyle hayatını kaybeder. Bu vefat birçok insanın yüzünü güldürür ve nispeten az sayıdaki insan tarafından Mayıs Meydanı’nda kutlanır.

1974’te, 1978 Dünya Kupasını Arjantin’e emanet eden FIFA başkanı Stanley Rous görevini bırakır ve yerine 24 yıl FIFA başkanlığı yapacak Joao Havelange gelir. Arjantin’de ise Peron’dan boşalan koltuğa Peron’un üçüncü karısı Isabel Martinez oturur. Vazifede kaldığı müddet boyunca sıkıyönetim ilan eden Martinez, ordudan geçer not alamaz ve 1976 yılında idaresine ordu tarafından el konur. Martinez’in yerine vazifeye getirilen Korgeneral Rafael Videla ise sendikaların ve siyasi partilerin tüm çalışmalarını durdurur, yeni nizamın inşasına başlandığını ve bu inşa bittiği vakit tekrar sivil idareye geçileceğini açıklayarak Arjantin halkı için dehşetli geçecek süreci başlatır.

Bu sırada Dünya Kupası için eleme maçları devam ederken birçok ülke cunta idaresini münasebet göstererek turnuvanın öbür bir yere alınması için FIFA’yı faks yağmuruna fiyat ve bu noktada Arjantin cephesinden birinci kez turnuvaya ait bir reaksiyon duyulur: General Videla şahsen bu tertibin Arjantin’in bozuk imajını düzelteceği fikriyle turnuvanın öbür yere tayinine muhakkak karşı çıkar. FIFA liderine 1934 Dünya Kupasını ve Vilayet Duce idaresinin katılan ülkelere gösterdiği saldırgan reaksiyonları hatırlatılırken, FIFA başkanı turnuvanın Arjantin’de gerçekleştirilmesi konusunda ısrarcıdır ve iştirakçi ülkelere rastgele bir meseleyle karşılaşmayacaklarının teminatını verir.

Ön elemeler biter, Arjantin Dünya Kupası biletini kapan ülkeler belirli olur. Arjantin’de hazırlıklar son süratiyle sürerken sarı fare Johan Cruyff cunta idaresini protesto etmek için turnuvaya katılmayacağını açıklar (ki yıllar sonra verdiği bir röportajda İspanya’da bir Arjantinli tarafından turnuvaya katılmaması için silahla tehdit edildiğini söyleyecektir). Birçok Hollanda taraftarı karardan mutlu olmamasına karşın gösterdiği münasebet nedeniyle Cruyff’u gaye tahtasına yerleştiremez. Alman cephesinde ise Paul Breitner federasyonla yaşadığı sorunlardan ötürü turnuvaya şahsen katılmazken, Arjantin’e gidecek Alman kafilesine “generallerin elini asla sıkmayın,” buyruğunu verir. Turnuvada on Avrupa ve dört Latin Amerika ülkesinin yanı sıra birinci defa Dünya Kupasına katılma hakkı kazanan İran ve Tunus da uzunluk gösterir.

Cunta idaresi ülkenin içinde bulunduğu durumu Avrupa’dan gelecek izleyicilerden ve gruplardan saklamak üzere Buenos Aires’in fakir mahallelerine Çin Seddi’ni hatırlatacak duvarlar inşa eder. Duvarların gerisinde meyyit vücutlar ve meyyit vücutların yanına yatmayı bekleyen binlerce insan yer alırken, duvarların ortasındaki yollardan ekipler ve kadrolarını desteklemeye gelen turistler yol alır. Turnuvanın başlangıç vakti gelir, idmanları generaller tarafından takip edilen Arjantin dahil tüm kadrolar sahne almaya hazırdır.

İlk maçta, Estadio Monumental stadında 68 bine yakın seyircinin iştirakiyle Batı Almanya ve Polonya karşı karşıya gelir, seyir zevki ziyadesiyle düşük olan maç golsüz berabere biter. Sonraki gün Alman medyası ekibin oynadığı isteksiz futbol kadar, turnuvanın 1936 Berlin Olimpiyatları ile şaşırılacak derecede olan benzerliğinden bahseder. Turnuvanın ikinci gününde Tunus, Meksika’yı 3-1’lik rahat bir skorla yenerken Dünya Kupasında galibiyet alan birinci Afrika ekibi olarak da tarihte yerini alır. Bu galibiyet sonucunda dönemin Tunus devlet başkanı Habib Burgiba Polonya maçını işaret eder. Günün erken maçlarından İtalya-Fransa maçı beklendiği üzere yüksek bir tempoda geçer, Fransa birinci dakikada golü bulmasına karşın maçı 2-1 kaybeder.

Günün son maçında ise beklenen kadro Arjantin sahne alır. General Videla ve ordunun yetkili isimleri tribünlerde yerini alarak 70 bini aşkın taraftarı selamlarlar. Maçın başlama düdüğünden itibaren çekişmeli seyreden maç, dakikalar artık sekseni geçmeye başladığında tüm kadroda ve tribünlerde inanılmaz bir gerilim oluşur ve en az Arjantinli oyuncular kadar tribündeki Arjantinliler de ter döker. Videla’nın saha üzerindeki gölgesi altında kaybolan Arjantin grubunun kahramanı Independiente’li Bertoni, 83. dakikada 30 metreye yakın bir uzaklıktan şutunu çıkarır ve tüm ekibe onları ipten alacak nitelikte bir galibiyet kazandırır. Golün akabinde ordu yetkilileri ayağa kalkıp tribünleri bir kere daha golün mimarıymışçasına selamlarlarken maçın bitimiyle Arjantin kadrosu rahat bir nefes alır ve hayatlarını sürdürebilmenin huzuruyla uyur. 3 Haziran sabahı Dünya medyası Arjantin halkının tutkusuz manzarasını manşetlere taşır.

Gün içinde 3. kümede Macaristan İspanya’yı mağlup ederken, Brezilya – İsveç maçı Dünya Kupası tarihinin en enteresan hakem kararlarından birine sahne olarak (zira kullanılan kornerden gelen topu ağlara gönderen Zico’nun golü, hakemin topu havadayken maçı bitirmesiyle iptal edilir) puanları paylaşır. 4. kümede ise Peru ve Hollanda rakipleri İskoçya ve İran’ı üçer gol ile yener. 6 Haziran günü dört maç oynanırken bir yandan Buenos Aires sokaklarında beşerler kaybolan rejim karşısı yakınlarını aramaya devam ederler. Arjantin ise Fransa karşısında şaibeli bir penaltı kararıyla birinci yarıyı 1-0 önde kapar, maçı da 2-1 kazanarak kümeden çıkmayı garantiler. Videla, bir sefer daha geç gelen bir golle galibiyeti üstlenir ve tribünleri selamlar.

Aynı kümede İtalya bir kere daha Rossi’nin başarılı oyunuyla kazanır, Arjantin ile birlikte kümeden çıkmaya hak kazanır. 2. kümede son şampiyon Batı Almanya Rummenigge’nin attığı iki gol ile yıldızlaştığı maçta Meksika’yı altı gol ile geçer. Kümenin öteki maçında Polonya turnuvanın sürpriz kadrosu Tunus’u tek golle geçerken turnuvada en az gol atılan 3. kümede düşük seyir zevki devam eder ve birinci maçını kazanamayan Brezilya bir kere daha puanı bölüşmek zorunda kalır. İspanya ile golsüz beraberlik iki grubun da umutlarını son maça taşır. Avusturya ise yıldızı Kranki ile kazanmaya devam eder, İsveç maçından sonra bir üst çeşide ismini yazdırmayı garantiler. 4. kümedeki İskoçya-İran müsabakası yedi bin seyirci ile 1978 Dünya Kupasının en az ilgi gören maçı olur. Turnuvanın birinci çeşidinde son maçlar yaklaşırken tribünlerde söylenen müzikler Arjantin halkının ağıtlarını bastırmaya kâfi. Cunta idaresi Kempes, Rensenbrink, Zico, Rivellino, Cubillas, Rossi ve Luque üzere birçok yıldızın üzerinden uçurduğu uçaklarla insanları okyanuslara dökmeye devam ederken, Mayıs Meydanı anneleri kaybolan evlatlarını aramaya başlayalı şimdi bir yıl olmuştur.

Birinci kümeden çıkmayı garantileyen Arjantin ve İtalya yetmiş bine aşkın iştirakçinin önünde karşı karşıya gelir ve İtalya maçı ikinci yarıda Juventus efsanesi Bettega’nın attığı gol ile kazanır. Cunta idaresi formalite maçının sonucunu pek beğenmese de ikinci çeşide çıkacak kadroları üzerinde daha fazla baskı oluşturmamak için bir ikazda bulunmaz. Kümenin başka maçında Fransa turnuvadaki pek kıymet taşımayan birinci galibiyetini üç golle bulur ve maçtan sonra Arjantin’den ayrılmanın mutluluğuyla turnuvaya veda eder. Ülkelerine dönmenin verdiği rahatlık ile gazetelere konuşan Fransa’nın orta saha oyuncusu Henri Michel turnuva boyunca grup olarak geceleri rahat uyuyamadıklarını anlatır.

İkinci kümede Batı Almanya ile Tunus kümeye halini verecek maçlarına çıkarken Tunus kazandığı takdirde bir üst cinse çıkarak hem ülkesi hem de kıtası ismine bir muvaffakiyete daha imza atacağının şuurundadır. Maç otuz bin izleyicinin eşliğinde oynanır ve Tunus alandan beraberlikle ayrılırken taraflı tarafsız tüm tribünlerin alkışını almanın yanı sıra birden fazla futbol otoritesi tarafından da kutlanır. Sonraki gün ülkesine dönen Tunuslular halk tarafından büyük bir coşkuyla karşılanırlar.

Üçüncü kümede Brezilya-Avusturya ve İspanya-İsveç müsabakaları tıpkı saatte başlar. İspanya’nın kazanması ikinci cinse geçmek için tek başına kâfi olmadığından İspanyol oyuncuların kulakları Jose Maria stadındaki Avusturyalıların sevinç çığlıklarını bekler. İşler İspanya için istendiği üzere gitmez, rakibini tek golle yenmesine karşın Brezilya’nın da tek gollü galibiyeti İspanya’yı turnuvanın dışına iter.

Dördüncü kümede ise Peru, İran’ı Cubillas’ın çizgi trick’i ile dört golle alt eder ve ismini bir üst çeşide yazdırır. Kümenin son maçı olan Hollanda-İskoçya maçı ise futbolseverler tarafından uzun yıllar unutulmaz ve Dünya Kupası tarihindeki en kıymetli maçlar ortasında yerini alır. Galibiyetin iki puana tekabül ettiği yıllarda Hollanda kümedeki bir galibiyet ve bir beraberliği ile üç puan toplarken, İskoçya tek beraberliğiyle bir puana sahiptir. İskoçya bir üst çeşit için üç gollü bir galibiyet almak zorundayken futbol otoritelerinin birden fazla geçen yılın finalisti Hollanda’nın alacağı bir galibiyet ile üst cinse çıkacağını varsayım eder. Maç Estadio Ciudad stadında Avusturyalı hakemin idaresinde başlar ve birinci yarı 1-1 sonuçlanır. İkinci yarının çabucak başında penaltı kazanan İskoçlar, Gemmill’in vuruşuyla öne geçer. Dakikalar 68’e geldiğinde hafızalara kazınan Gemmill’in efsane golünü Eduardo Galeano şöyle anlatıyor: “Gemmill, ekip arkadaşı Hartford’un verdiği pası kaptıktan sonra Hollandalıları gayda müziği eşliğinde bir dansa davet etme inceliği gösterdi. Gemmill’in çalımlarıyla başı dönerek yere birinci serilen Wildschut oldu. Daha sonra ekilme sırası Suurbier’e geldi. Lakin Krol’un başına gelenler hepsinden daha berbattı: Gemmill topu onun bacakları ortasından geçirmişti ve nihayet kaleci Jongbloed ile karşı karşıya kaldığında İskoçyalı futbolcunun tek yaptığı şey, topu file bekçisinin üzerinden aşırtarak kaleye sokmak oldu.”

Aynı gol için İskoç Ulusal Radyosu “Gemmill! Gemmill! Gemmill İskoçya’ya bağımsızlık getiriyor!” derken Trainspotting (Danny Bu türlü, 1999) sinemasında Mark Renton (Ewan McGregor) karakteri de “I haven’t felt that good since Archie Gemmill scored against Holland in 1978!” (1978’de Archie Gemmill’in Hollanda’ya attığı golden beri bu türlü uygun hissetmemiştim!) cümlesini kurar. İskoçya bu golle bir üst çeşit için umutlarını yeterlice arttırır lakin Johnny Rep 30 metrelik bir aralıktan bu umutları ayağının üstüyle söndürür. İskoçya meskenine dönerken Edinburgh’da binlerce kişi Gemmill’i karşılamak için bekler. Bu maçın gerilimini kaldıramayan Hollandalı futbolcular ise isyan ederek federasyondan eşlerinin ülkelerinden getirilmesini talep eder ve talepleri gerçekleştirilir. Videla darbeden bir yıl evvel ordunun önde gelenlerine verdiği “Arjantin’de gerektiği kadar insan ölecek” kelamını tutmaya devam eder ve birinci cins maçlarının akabinde Buenos Aires’den Salta’ya kadar uzanan devasa duvarların gerisindeki meyyit sayıları gün geçtikçe artmaya devam eder, ormanda cesetleri bulunan kayıpların yerini yeni kayıplar alır, ordu uçakları insanları denize dökmeye devam eder. Turnuvaya bu noktaya kadar tam puan veren FIFA, turnuvanın devamında da tıpkı huzur ortamının devam etmesini diler.

İkinci Cins kümeleri belirlendiğinde A kümesi üç kalburüstü grup Hollanda, Batı Almanya ve Tİtalya’yı birinci tipi önder bitirmiş bir Avusturya’yla bir ortaya getirir. Kümenin birinci maçında eşlerinin Arjantin’e gelmesiyle moral toplayan Hollanda, Avusturya’ya beş gol birden atarak geçen sene finali kaybettiği Batı Almanya’ya ileti verir. Batı Almanya ise İtalya ile golsüz berabere kalır. İkinci maçlarda geçen yılın finali taklit edilir, Hollanda ile Batı Almanya’ya ikişer gollü beraberlik gelir. İtalya ise genç golcüsü katil Rossi ile kazanmaya devam eder.

Grubun son maçlarında ise birinci finalistin belirli olacağı Hollanda-İtalya maçı vardır. Hollanda birinci yarıyı geride kapatmasına karşın maçı 2-1 ile kazanarak ismini finale yazdırır. Batı Almanya kazanması halinde üçüncülük maçı oynayacaktır ancak Avusturya geriye düştüğü maçta kolay pes etmez ve Krankl’nin yıldızlaştığı maçı 3-2 kazanır. Lakin bu galibiyet ne Avusturya’nın ne de Batı Almanya’nın işine fayda, Avusturya güya İtalya için çaba vermiş ve kümedeki ikinciliğini müdafaasına yardımcı olmuş üzeredir. Avusturya ve Almanya grubu sonraki gün tıpkı uçakla Avrupa’ya dönerken bu olayın uzun mühlet iki ülkenin medyası ortasında gerginlik yaratacağından habersizdir.

1. tur müsabakaları başlamadan evvel Cordoba’dan Buenos Aires’e gelen bir küme devrimci, Arjantinli Troçkist lider Nahuel Moreno için özgürlük ister. Birebir yıl, Brezilyada tutuklanan Moreno için devrin önde gelen isimleri de bir kampanya başlatır. Bu isimler ortasında Gabriel Garcia Marquez ve Moreno’nun halinden çok âlâ anlayan bir Salazar kurbanı olan Mario Soares de bulunur. “Buenos Aires’e özgürlük” telaffuzuyla gelen devrimci kümeden memleketine geri dönebilen olmaz.

1. turun B kümesinde birinci maç, Hollanda’nın üzerinden 2. tipe yükselen Peru ile zorlanarak 2. cins yüzü gören Brezilya ortasındadır. Maçı 3-1 Brezilya kazanır. 1. tıp tamamlandıktan sonra Arjantin ekibinin yurtdışında top koşturan tek futbolcusu olan Kempes, bıyıklarının uğursuzluk getirdiğini ve bu yüzden gol atamadığını tez eder. 2. cinsteki birinci maçına bıyıklarını keserek çıkan Kempes, Polonya ağlarına iki gol bırakarak grubunun kazanmasında başrolü oynar. Kümenin ikinci maçında Polonya, Peru’yu tek golle geçerek bahtını devam ettirir. Kümenin en çekişmeli maçı olarak gösterilen Brezilya-Arjantin maçında ise meşin yuvarlığı kale direkleri ortasından geçirmeyi başaran olmaz ve maç berabere biter.

Grubun üçüncü maçına gelindiğinde tıpkı saatte oynanması gereken iki maç için farklı saatlerde oynanma kararı alınır. Böylece Brezilya, Polonya ile Arjantin’den evvel oynayacak ve Arjantin, Peru maçına final için kaç gol atması gerektiğini bilerek çıkabilecektir. Brezilya cephesinden gelen gerisi kesilmeyen şikâyetler bir işe yaramaz ve Brezilya Arjantin’den iki buçuk saat evvel maça çıkar. Rahat bir galibiyet alan Brezilya gerisine yaslanmış Arjantin maçını bekler çünkü Arjantin finalde Hollanda’nın rakibi olabilmek için en az dört golü bulmak zorundadır. Maçtan dakikalar evvel Videla mikrofonlara gereken galibiyetin alınacağını, bir dehşetleri olmadığını ve grubuna güvendiğini söyler. Bu açıklamalar birçok siyaset bilimci tarafından Salazar’ın illüzyonu olarak yorumlanır. Salazar’ın kendini halka kabul ettirmek için idarede kullandığı 3F (Fado, Futbol, Fiesta) pratiğini büsbütün benimsemiştir Videla. Dünya Kupası tarihinin en şaibeli maçı olarak işaretlenen Arjantin-Peru maçı Estadio Gigante’de başlar. Peru’nun tüm turnuva boyunca yedek beklemiş Arjantin doğumlu kalecisi Ramon Quiroga maça birinci on birde başlarken birinci yarıyı iki golle kapatan Arjantin, ikinci yarı dört gol bularak turnuvanın bir başka finalisti olur. Bu maçtan evvel Arjantin cunta idaresinin siyasi açıdan güç günler geçiren Peru’ya mali ve askeri takviye yaptığı ortaya çıkar, lakin Videla ve yetkililer bu suçlamayı asla kabul etmezler. Yıllar sonra Peru teknik yöneticisi Calderon, bu maçı “hatırlamak istemeyeceğim maç” olarak nitelendirir. Bu hezimetin akabinde ülkesine dönen Perulu futbolcuları Peru halkı taşlar ve sopalarla karşılar ve grup otobüsüne ağır bir hasar verir. Abimael Guzman’ın önderliğini yaptığı Aydınlık Yol Hareketi’nden (Sendero Luminoso) küçük bir küme “Sizler en az Morales Bermudez kadar faşistsiniz!” açıklamasını yapar.

Bu sırada altı gollük zaferde iki gol atan Kempes’in ayağı uygunca ısınır ve ekibi sırtlamaya devam eder. 24 Haziran günü Buenos Aires’de üçüncülük maçı için Brezilya ve İtalya karşı karşıya gelir. İtalya birinci yarı oyunu domine eden taraftır ve birinci yarıyı önde kapar. İkinci yarı Nelinho topu filelere gönderir ve denetimi eline almaya başlayan Brezilya turnuvanın en hoş gollerinden biri ile beraberliği yakalar. Bu golden kısa bir müddet sonra sahneye Dirceu çıkar ve galibiyet golünü atar. Böylece turnuvayı üçüncü bitiren Brezilya kafilesi, 2. tıptaki Arjantin-Peru maçındaki şaibeden ötürü tekrar de pek keyifli dönmez ülkesine.

24 Haziran gecesi birçok Arjantin taraftarı Hollandalı futbolcuların kaldığı otelin önünde ateş yakıp müzikler eşliğinde dans eder. Hollanda tarafının şikâyet etmesi hiçbir şeyi değiştirmezken bu aktiflik sabaha kadar sürer. 25 Haziran günü geldiğinde iki taraf da final müsabakası için hazırdır. Tıpkı günlerde Videla buyruğundaki cunta idaresi muhaliflerin bebeklerini toplayıp bir kısmının meyyit vücutlarını bir kutu içinde ailelerine geri yollamakta, bir kısmını ise çocuk sahibi olmak isteyen kaymak katman ailelere vermektedir. Final günü Buenos Aires’de ordu ve halk ortasında yaşanan tansiyonun kameralar tarafından görüntülenmemesi için cunta idaresi tahlili caddelere toplanan halkı inşa ettiği duvarların gerisine geri püskürtmekte bulur.

Final maçı için 71 bin kişi Buenos Aires’deki Estadio Monumental stadına gelir. Uykulu gözlerle kadro konuşması yapan Rensenbrink’in hırsı konuşma sırasındaki halleriyle kameralara yansır. Çirkef oynadıkları gerekçesiyle hiçbir Boca Juniors’lı futbolcunun yer almadığı Arjantin’in grup konuşması ise hayatta kalmaya çalışan mahkumların son talihini andırmaktadır. İki grupta alana 4-3-3 dizilişi ile çıkar ve İtalyan hakem Sergio Gonella’nın düdüğüyle mevt tangosu başlar. Arjantin geri düşmemek ister üzere ileri üçlüsünün presli oyununu yansıtmaz. Rakibini orta alanda karşılar, kaptığı toplarla göbekten Kempes ile dikine oynarken Bertoni ve Ortiz’in çapraz koşularına gol pası vermeye çalışır. Kempes’e güzel bir partner olan Luque ise yay civarında duvar misyonu görür. Hollanda ise daha az gerilimle çıktığı maçta alışık olduğu oyunu oynar, kısa ve seri paslarıyla ara kat etmeye çalışır. Sık yapılan karşılıklı fauller ile birinci yarım saat geride kalırken karşılıklı kaçan goller ile maç devam eder. Arjantin’in yarım saatlik mühletten sonra topu ileri daha süratli getirmesiyle 37. dakikada Kempes duvarı Luque’dan pası alıp Hollanda kezinden sıyrılarak golünü atar. Arjantin kalecisi Fillol kurtardığı net şutla grup arkadaşlarını hayatta tutmaya devam eder. Birinci yarı Hollanda’nın bir defa daha Fillol’a takılmasıyla son bulur.

İkinci yarıda Arjantin’in yakaladığı bir durum dışında kayda paha bir an yaşanmazken, 82. dakikada Nanninga’nın baş golüyle Hollanda beraberliği yakalar. Dakikalar seksen dokuza geldiğinde Hollandalı Rensenbrink’in vuruşu direkte patlarken, Arjantinli futbolcular derin bir nefes alır. Doksan dakika 1-1 bitmiş ve maç uzatmalara gitmiştir. Dakika yüz dörtte bir kere daha sahne alan bıyıksız Kempes ekibini öne geçirir, bu golden iki dakika sonra Bertoni farkı ikiye çıkarır ve Arjantin kupayı kavrar. Maçın bitiş düdüğüyle Arjantinli futbolcular hem kupayı kazanmanın hem de hayatlarını sürdürebilecek olmanın mutluluğuyla tribünlere hakikat koşarlar. Protokol tribününde yer alan Videla ayağa kalkıp bir sefer daha tribünleri selamlayarak kupadaki muvaffakiyetinin takdir edilmesini ister. Hollandalı futbolcular ise maçtan sonra düzenlenen merasime katılmayı reddedip generallerin elini sıkmazlar. Birinci otobüsle otele, akabinde da yurda dönen Hollanda ikinci kere dünya kupası finali kaybetmenin hüznüyle kalır. Kempes altı golle gol hükümdarı olarak turnuvanın en bedelli futbolcusu seçilir.

Videla’nın gölgesinde, insanları denizlere dökmeye taşıyan uçakların altında, tribündeki seslerin sokaktan gelen sesleri bastırdığı ve ölülerin gözükmemesi için örülen duvarların ortasından statlara yüründüğü bir atmosferde oynanan turnuva herkes için başka bir hikâye yazarken, turnuvadan geriye yalnızca ülkemizdeki Cumartesi Anneleri’nin büyük ablaları olan Plaza de Mayo annelerinin dinmeyen öfkeleri ve acıları kalır. Bir de Kempes’in bıyıkları.

Kaynaklar
– Gölgede ve Güneşte Futbol, Eduardo Galeano. Çev. Ertuğrul Önalp & Mehmet Necati Kutlu, Can Yayınları, 1988.
– Latin Amerikanın Kesik Damarları, Eduardo Galeano. Çev. Atilla Tokatlı, Sel Yayıncılık, 2017.
– Latin Amerika’da İsyanın Tarihi, Sibel Özbudun, Ütopya Yayınevi 2008.