1993’te, Alevi ozan Pir Sultan Abdal ismine her yıl temmuz ayında düzenlenen şenliklerin dördüncüsü gerçekleşecekti. Türkiye’nin ve Avrupa’nın pek çok yerinden müellifler, şairler, karikatüristler, halk ozanları, tiyatro kümeleri, semah grupları ve çoğunluğu Alevi yüzlerce insan şenliklere katılmak için Sivas’a gelmişti.
On altıncı yüzyılda Sivas’ın Yıldızeli ilçesine bağlı Banaz köyünde dünyaya gelmiş ve orada yaşamış Pir Sultan Abdal, şiirleri kuşaktan nesile aktarılan bir halk ozanı, fakir Anadolu köylüsünün lisanı, dışlanmaya maruz kalmış Alevilerin manevi lideriydi. Asılarak idam edildikten sonra başkaldırının ve boyun eğmemenin sembolü olan Pir Sultan Abdal, sırf Aleviler için değil düşünen ve üreten aydınlar ve sanatkarlar için de en değerli halk ozanlarından biriydi.
1993’te dördüncüsü yapılacak şenlik bu manevi başkanı anmak içindi. Hem bir kültür sanat şenliği hem de Pir Sultan Abdal’ın fikirlerinin nesilden nesle taşındığı şenlik, evvelki yıllarda yapılanlardan farklı olarak dört gün sürecek, birinci iki gün Sivas kent merkezinde, son iki gün de Banaz’da gerçekleşecekti. Bu kere Sivas Valiliği ve Kültür Bakanlığı da sorumluluk almış, şenlik birinci kere devlet nezdinde desteklenmişti.
Etkinliğin kent merkezine alındığı haberi duyulduğu andan itibaren ırkçı, faşist, şeriatçı siyasi aktörler ve basın, yerelde ve ülke çapında nefret kusmaya başladı. Şenliğin birinci günü, 1 Temmuz 1993’te “Müslüman mahallesinde salyangoz satılıyor” manşeti atıldı, “Müslüman Kamuoyuna” başlıklı tehditkar bildiriler dağıtıldı. Şenliği ve şenliğe katılanları gaye alan propagandaların odağında iki isim vardı. Birincisi, Salman Rüşdi’nin Şeytan Ayetleri kitabını yayımlayacağını söyleyen ve şenliğin konuklarını ortasında yer alan müellif Aziz Nesin’di. Oburu de aktifliği Sivas merkeze taşıma teklifinde bulunan Sivas Valisi Ahmet Karabilgin’di. Bu iki isim üzerinden yapılan atakların temelinde de Pir Sultan Abdal ve onun fikirleri bulunuyordu.
1992’de düzenlenen şenliklerden sonra bile lokal ve ulusal basında Pir Sultan Abdal’ın tarihî kişiliğini maksat alan yazılar kaleme alınmıştı. Bu amaç göstermeler, sonraki yıl daha şenlikler başlamadan evvel de medyada yer bulmuştu. Gergin bir ortamda başlayan şenliğin birinci günü meselesiz geçti. İkinci gün, cuma namazından çıkan cemaat ve onları yönlendiren odaklar “Vali istifa” ve “Sivas Aziz’e mezar olacak” sloganlarıyla yürüyüşe başladı.
Saldırganların gayesinde evvel vali vardı. Hükümet Meydanı’na gelerek vali aleyhinde sloganlar atan küme, bir mühlet sonra aktifliklerin yapıldığı Kültür Merkezi’ne yöneldi. Şenliği izlemeye gelen beşerler daha ne olduğunu anlamadan kalabalık kümenin taşlı sopalı taarruzlarına maruz kaldı, Kültür Merkezi’nin camları atılan taşlarla tuzla buz oldu, onlarca insan yaralandı. Öfkesi geçmeyen saldırgan küme yine Hükümet Meydanı’na yürüdü ve valilik binası önünde protestolarına devam etti. Akabinde yeniden Kültür Merkezi’ne saldırdı. Esasına şimdi yeni konmuş olan Pir Sultan Abdal Heykeli evvel saldırganlar tarafından tahrip edildi, sonrasında kitlenin öfkesini dindirme gerekçesiyle yerinden söküldü. Anıtın yerinden söküldüğünü gören küme, heykeli ele geçirip kent meydanına kadar sürükledi. Ne var ki, saldırganlar tekrar sakinleşmedi.
Öfkesi geçmeyen saldırganlar valilik binası önünde protestolara devam ederken ne vali, ne emniyet müdürü, ne de Tugay Kumandanı polise ve askere faal müdahale buyruğu veriyor, kitleyi dağıtmak için direkt inisiyatif kullanmak yerine herkes Ankara’daki yetkililerden takviye kuvvet istemekle yetiniyordu. Dönemin İçişleri Bakanı Mehmet Gazioğlu, İçişleri Müsteşarı ve Emniyet Genel Müdürü, olayları anbean Ankara’dan birlikte takip ediyor olmalarına karşın lokal güçleri harekete geçirecek müdahale buyruğu vermiyor, dahası “halka sert müdahale yapılmaması” gerektiğini düşünüyorlardı.
“Halk” dedikleri ise esir aldıkları Sivas sokaklarında nefret kusan, ülkücü işaretleri yapan, şeriat sloganları atanlardı. Saldırganların son maksadı Madımak Oteli’ydi. Aziz Nesin’in orada olduğu haberini alarak oteli saran küme akşama hakikat giderek kalabalıklaştı. O sırada otelde, daha inançlı olacağını düşünerek oraya sığınan çocuklar, gençler, sanatkarlar, muharrirler bulunuyordu. Saldırganların kuşattığı otel evvel taşlandı, sonra camları kırıldı. Otelde mahsur kalanlar koridorlara sığınmışlardı. Yetmedi, saldırganlar otele girip lobideki eşyalar aşağıya fırlattı. Yeniden yetmedi, akşam saatlerinde “Allahım bu senin ateşin”, “Cehennem ateşi bu” nidaları eşliğinde otel ateşe verildi.
Otelde mahsur kalanların bir kısmı otele bitişik olan Büyük Birlik Partisi binasına geçti. Aziz Nesin ve Lütfi Kaleli otelin üst katında mahsur kalmıştı. Lütfi Kaleli dışarıya seslenerek yardım istedi. İtfaiye aracı otelin üst katında mahsur kalan iki kişi için merdivenini uzattı. Aziz Nesin yangın merdiveninden indirilirken Refah Partisi meclis üyesi olan Cafer Erçakmak ve itfaiye erleri tarafından akına uğradı. Lütfi Kaleli ve akında yaralanan Aziz Nesin polis minibüsüyle Cumhuriyet Üniversitesi Hastanesi’ne kaldırıldı. Otelde mahsur kalan 33 kişi yanarak yahut dumandan boğularak hayatını kaybetti. 33 kişinin en yaşlısı 66 yaşındaki Asım Bezirci, en genci ise folklor gösterisi için Sivas’a giden 12 yaşındaki Koray Kaya’ydı.
Sekiz saat boyunca askerler, polisler, belediye takımları, ateşe verilmiş otelin önünde birikmiş binlerce saldırgan, Ankara’da Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Başbakan Tansu Çiller ve yardımcısı Erdal İnönü olanı biteni sırf seyrettiler.
Sivas, artık “ölü ozanlar şehri” olmuştu. Devlet-i Aliyye bir sefer daha suçluları ortaya çıkarmak için değil kollamak üzere seferber oldu, cürüm mahalli itinayla temizlendi, hiçbir kamu vazifelisi yargılanmadı, failler karanlıkta kaldı, kimse hesap vermedi. Üstelik Madımak Katliamı bu topraklardaki Alevilere yönelik birinci katliam değildi, uzun bir katliamlar zincirinin son halkasıydı. Bu katliamıla bir sefer daha Alevi halka yükselen sosyalist gayretten uzak durun dendi.
Katliamdan çabucak sonra alt katı et lokantasına dönüştürülen Madımak Oteli, başta Alevi örgütleri olmak üzere demokrat kamuoyunun “Madımak Oteli Utanç Müzesi olsun” talebine karşın 2011’de “Madımak” ismi silinerek “Sivas Vilayet Özel Yönetimi Bilim ve Kültür Merkezi” oldu, periyodun valisi “Artık Madımak yok” dedi. Nitekim de artık Madımak Oteli yok, bu isim ve yer tüm haritalardan temizlendi.
Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu’nun hayata geçirdiği Madımak Katliamı Hafıza Merkezi ise hakikati geniş toplumsal bölümlere ulaştırmayı ve sorumluluk alınmasını sağlamayı amaçlayan bir “yüzleşme çağrısı” olarak hayat buldu, Madımak’ın haritalarda ve hafızalarda var olma uğraşını sürdürüyor.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan kuvvetli şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir bedele dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
