Ortaokuldaydım, Anıtkabir’e bakan ilkokulumda her sene yapılan kermese o zamanki okul müdürümüzün kızı ve arkadaşlarından oluşan bir küme geldi. Koca ağaçların ortasına kurulan küçük amfiler ve bir davuldan çıkan Red Hot Chili Peppers’ın “By the Way” müziğini birinci defa canlı duyup peşinden uzun yıllar sürükleneceğim bu müzik stiline karşı hatırladığım birinci merağı duydum. Bu müzikle ilgili her şeyi öğrenmeye çalıştım, yeniden hiçbir ismi aklımda tutamadım lakin bi’ duysam kesin biliyordum o şarkıyı.
Athena’nın Her Şey Yolunda kasedini aldım, yemyeşil. Mor ve Ötesi’nin Dünya Palavra Söylüyor kasedini aldım, masmavi. Türkiye’de müziğe dair şimdiye kadar dinlediklerimden daha renkli bir şeyler deneniyordu, buna tanıklık etmekten de keyif alıyordum. Ben büyürken, Ankara sonraları çokça dikenli tel ve GBT’yle yok edilse de herkesin içkisini alıp mukaveleden birebir yerlerde buluştuğu sokaklarda, küçük barda, Sakal Pub’ın önünde, Tunus Caddesi’ndeki boş binada, If’in önünde, Corvus’ta ve benzinliğin yokuşunda uygun müzik yapmaya, uygun müzik dinlemeye çalışan beşerlerle doldu. Emsal periyotlarda içinde Ankara geçen bir sürü müzik, içinden Ankaralı geçen bir sürü küme teker teker meşhur oldu. Türkiye evlatlarına kendisinden öteki bir şeyle meşgul olma imkanı vermiyordu tahminen lakin muhakkak ki Ankara veriyordu.
Andrea J.C. Baker, The Great Music City: Exploring Music, Space and Identity [Büyük Müzik Kentleri: Müziği, Yeri ve Kimliği Keşfetmek] kitabında müzik ile kent ortasındaki bağlantıyı iktisat, yaratıcılık, müzik mirası ve bütünsel tarif olmak üzere dört temel başlıkta inceliyor. Bununla birlikte “müzik şehirleri” kavramının yalnızca kültürel bir imajdan ibaret olmadığını, kent planlaması, kimlik siyasetleri, lokal iktisat ve toplumsal etkileşim üzere birçok katmanla bağlı olduğunu da ortaya koyuyor.
Böyle değerlendirildiğinde, Ankara kimi hoş tesadüfler ve genç yaratıcı potansiyele açık bir ortamın varlığıyla şekillenip bir “kültürel hafıza” yaratmayı başardı. Lakin politik atmosfer ve İstanbul merkezli kültürel iktisat nedeniyle “müzik şehri” tarifine tam olarak yerleşemedi. Kitabına uygun bir müzik kenti olamadı tahminen ama ne kadar yazsam birilerinin eksik kalacağı paydaşlarıyla birlikte toplumsal medyanın şimdi hayatımızda olmadığı yıllarda büsbütün analog bir etkileşim dünyası yarattı.
Balgat’ta 1950’li yılların başından itibaren faaliyet gösteren Amerikan üssü sayesinde İstanbul’a kıyasla tanınan müziğe daha erken erişim sağlayan Ankara halkı, Dizzy Gillespie üzere kıymetli caz müzisyenlerini canlı dinleme fırsatı buldu, hatta ileride Ankara’da bir periyodun müzik zevkini şekillendirecek simge plak dükkanı Shades’in sahibi Süleyman Özyıldırım, plak biriktirmeye üs kapatılırken ülkeyi terk eden Amerikan askerlerinin geride bıraktığı plaklarla başladı.
1970’lerin sonuna gerçek Parthenogenesis Music, Hardline, Axe üzere kümeler Ankara’da rock müzik ismine artlarından gelecek pek çok müzisyene yolu açtı. Axe kümesinden Sadık Sağlam’ın anlattıkları devrin atmosferini özetliyordu. Provalarını kimi vakit Gima Çarşısı’nın altında kiraladıkları buz üzere bir otomobil tamirhanesinde üşüyerek, kimi vakit da Cebeci Stadı’nın kalorifer dairesinde dışarıdan gelen silah seslerinden korkarak yapıyorlardı.
1980’lere geldiğimizde Ankara sahnesi en görkemli yıllarını yaşadı. Dr. Şener Yıldız, sıkıyönetimden yeni çıkmış bir ülkede evvel Polis Radyosu’nda, sonra devlet televizyonu TRT’de, Kapıkule’de tır sürücülerinden rica ettiği plaklardan, Moda Çarşısı’ndan bulduğu kasetlerlerden oluşturduğu arşiviyle “Rock Market” isimli programı yapmaya başladı. Darbenin yarattığı gündem ve hür piyasa iktisadına geçişle birlikte, rock müzik alternatif olmaktan çıkıp daha geniş bir dinleyici kitlesine hitap eder hale geldi. Türkiye’nin birinci black metal kümesi Witchtrap, Dr. Skull, Hazy Hill, Suicide, DarkPhase, Sceptic Age üzere kümeler kendi müziklerini yapmaya başladı. Sedat Yıldırım Sarıcı Yenimahalle’deki sobalı meskeninde kurduğu stüdyoda ortada annesi ve ağabeyi Selim Sarıcı’nın da dahil olduğu provalara mesken sahipliği yaptı.
İstanbul’da kulüp kültürü daha yaygınken, Siyah Beyaz ve Kel Cemal’in sahibi olduğu A Bar üzere yerler Ankara’da rock müziğin nitekim “canlı” yaşandığı, sahneyle dinleyici ortasında güçlü bağların kurulduğu alanların öncüsü oldu. Sonradan Manhattan olacak Dorian Gray, Graffiti, Trio da çabucak gerisinden geldi. O periyotta Boğaziçi Üniversitesi’nde okuyan Teoman hafta sonları müzik dinlemek üzere Ankara’ya geliyordu, Süleyman Bağcıoğlu’nun A Bar için söylediği kelam devrin Ankarası’nı özetler nitelikteydi: “İngiltere halt etmiş.”
Amerikan Kültür’de başlayan konserler, perdelerinin önünde sahneleri olan Akün, Talip, Arı, Batı ve Ses üzere sinema salonlarına kadar taşmıştı. Rock müzik ve müzisyenler 1980’lerin sonuna hakikat üniversitelerden de hak ettiği dayanağı görmeye başladı. Hacettepe Üniversitesi M Salonu nizamlı olarak rock konserlerine konut sahipliği yaparken Dr. Skull Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin spor salonunun altında kurulan stüdyoda provalarına devam etti.
1990’lı yıllarda Manhattan, Gölge Bar, Saklıkent, Nicky’s üzere yerler, Karanfil Sokak’taki Hayri Plak, yerleşke konserleri ve liselerdeki etkinlikler sayesinde rock müzik daha ulaşılabilir hale geldi. Bu devirde Demir Demirkan, Tarkan Gözübüyük, Can Şengün üzere müzisyenlerin yolu Ankara’dan geçti. Tamamı bayanlardan oluşan birinci Türk punk kümesi olan Spinners, Pilli Bebek, Karakedi, DejaVu üzere kümeler dinleyiciyle buluştu. Kentin fizikî olarak küçük oluşu rock müzik üreticileri ve dinleyicileri ortasındaki etkileşimi kolaylaştırdı.
Hicri Bozdağ, 1997 yılında ODTÜ Vişnelik’te Rock Station konserlerinin birincisini düzenledi. Gelen tekliflere karşın bu şenliğin İstanbul’a taşınmasını, hem Ankara’ya has bir rock şenliği yaratma fikrine hem de kente duyduğu sevgi nedeniyle reddetti.
2000’li yıllarda Melih Gökçek idaresinin getirdiği kültürel dönüşüm rock müzik etraflarını sıkıştırırken, ekonomik krizler bar kültürünü daralttı. İstanbul’da, Kemancı üzere yerlerde bir yapımcıya denk gelme ihtimali, Ankara’daki müzisyenlerin İstanbul’a göç etmesine neden oldu. Dünya genelinde rock müzik popülerliğini yitirirken, Athena, Duman ve Mor ve Ötesi üzere kümeler sayesinde Türkiye ikinci bir dalga yakaladı. Bu periyotta çıkan Manga, TNK, Black Tooth, İstikrarsız Herifler, Zakkum, Çilekeş ve 84 üzere kümelerle Ankara sahnesi yine hareketlense de apayrı üsluplar deneyen bu yetenekli gençler kenti eski parlak günlerine ulaştıramadı. Ve yeniden, müzisyenler rotalarını İstanbul’a çevirdi.
View this post on InstagramA post shared by Dr.Skull (@dr.skull_official)
Ankara’yı açıklamak daima biraz “ama”ya muhtaç. Dünyadaki müzik kentleri üzere kendi müzik tipini yaratamadı tahminen ama Türkiye’deki rock müziğin temelinin atıldığı, üretimin ve paylaşımın merkezi olan bir kültürel dinamizme konut sahipliği yaptı.
Yıllar evvel gittiğim o kermeste gitar çalan Alper Sarıoğlu’nu, 18 yaşıma geldiğimde bu kere IF Performance Hall’da dinledim. Sonra diğer bir kümesiyle Manhattan’da, bir öbür kümesiyle Siyah Beyaz’da… Tüm gözler ve imkanlar İstanbul’dayken, Ankara müzisyenlerine kendi şekillerini bağımsızca geliştirme imkanı, dinleyicilerine de seçenekler sundu.
Ankara benim için tam da Ezhel’in “Şehrimin Tadı” müziğinde bahsettiği gibi: Denizi var ama kıyısı yok. Bazen kendine sığmayanları öbür sulara uğurluyor, içinde yaşayanları dev bir geçmişe hasretin kıyısına yanlışsız sürüklüyor ama içinde kocaman bir geçmiş ve potansiyelle de orda duruyor. Başta soğuk geliyor ama girince alışıyorsun.
Pandemi, sarsıntı, iktisat üzere nedenlerle ivmelenen bilakis göç hareketi ve ülkenin içinde olduğu malum şartlar sebebiyle giderek artan geçmişe hasretimin bana verdiği yetkiye dayanarak, merak etmeden duramıyorum: Ankara’nın bir devrini bu kadar parlak kılan, içinde sanata ve müziğe, gündemden bağımsız formda tutunan o yüzlerce üretken insan mıydı yoksa Ankara’nın onlara alternatif sahneleri ve atmosferiyle kocaman bir şenlik üzere davranması mıydı? İstanbul’da kültür-sanat üretiminin merkezinde bütün bu çarkı çeviren yetenekli onlarca Ankaralıyla birlikte bu şenliğin ışıklarını hiç söndürmemeyi başarabilir miydik?
Kaynaklar
- Gri Değil, Siyah: Ankara Rocks! (Ufuk Önen, 2016)
- Ankara Neydi Ne Oldu? Ankara’da Rock Müzik ve Yerler, Can Öktemer, 2022
- Plakların ortasında geçen bir ömür, Akşam Gazetesi, 2019
- Şimdi Neredeler: Şener Yıldız (Rock Market), Melis Danişmend, 2018
- Bir Ankara efsanesi: Süleyman Bağcıoğlu, Can Öktemer, 2023
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Ülkemizde herkesin malumu olan güçlü şartlarda, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir bedele dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
