Geçtiğimiz günlerde ABD Başkanı Donald Trump’ın gümrük vergilerine yönelik duyurusunun akabinde Beyaz Saray tarafından bir “Bilgi Notu” yayımlandı. Memleketler arası münasebetler uzmanları ve siyaset bilimciler bu notu “çılgınlık” olarak nitelendirdi. Üstelik bu birinci değildi. Donald Trump’ın neredeyse her konuşması gündem oluyor, ABD Başkanı’na dair çılgın, istikrarsız, mecnun vb. telaffuzlar medyada daima önümüze çıkıyor.
Bu nitelendirmeler sadece Trump ile sonlu değil. Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ayrıca önderler için de emsal telaffuzlar sıklıkla gündeme geliyor. Sözümona dünyanın siyasal, ekonomik, ekolojik ve daha pek çok açıdan sürüklendiği krizlerin gerisinde “çılgın” önderlerin kararları, ihtirasları, ruhsal meseleleri, yani çeşitli “kişisel problemler” yatıyor.
Aynı nitelendirmeler Adolf Hitler için de yapılmıştı. 20. yüzyılın birinci yarısında tabir yerindeyse insanlığa karşı savaş açan ve insanlık hataları işleyen faşist bir makinenin yapıp etmeleri Hitler’in “sorunlu kişiliğine” indirgeniyordu. Dünyanın önde gelen akademilerinde, türlü entelektüel etraflarında bu önermeyi doğrulamak için neler yazılmadı ki…
Yapılan bu değerlendirmelerin her şeyden evvel “psikolojikleştirme” diye isimlendirilen şeyin ta kendisi olduğunu belirtmek gerekir. Yani toplumsal, siyasal, ekonomik ve ayrıca açıdan kıymetlendirilmesi ve anlaşılması için çeşitli disiplinlerarası çalışmaları gerektiren -özellikle de iktisat politik açıdan- olguları yahut olayları bireye, bireyin ruhsal yapısına indirgemektir. Bu, elbette Hitler’in “çılgın” yahut Trump’ın “dengesiz” olmadığı manasına gelmez.
Hitler, tarihin bir evresinde muhakkak gereksinimlere istinaden ve makul şartların açtığı alanda Alman hükümran sınıfı tarafından iktidara getirildi. O şartlar, Alman iktisadının ve devletinin içinde bulunduğu kriz şartlarıydı. Alman hükümran sınıfı, Hitler’i iktidara getirmeyi son deva olarak görüyordu, gerçekten bu son deva hâkim sınıf tarafından bir araç olarak kullanıldı. Hitler, Alman hâkim sınıfının emperyalist yayılma ve personel sınıfını ezme yolunda kullandığı tehlikeli bir araçtı.
Hitler’in kişiliği ve ruhsal yapısı, personel sınıfını ezecek bir silah olarak Alman devletinin başına geçmesi için uygundu, Alman hükümran sınıfı geri alamama muhtemelliğine karşın iktidarı Hitler’e devretti. Hitler de kendisine sağlanan şartların üzerinde, o şartlara uygun şahsî ihtiraslarıyla yükseldi.
Bu durumun yaşanmasında Almanya’da yaşanan devrimci süreçlerin mağlubiyete uğramasının tesirinin yadsınamayacağını da söylemek gerekir. Bu noktada, insan Almanya Komünist Partisi (KPD) başkanı Heinrich Brandler’in Ekim Devrimi’nin altıncı yıl dönümündeki ayaklanmayı son anda iptal etmesinin karşıtı bir durum yaşansaydı ve ihtilal milletlerarası forma bürünseydi ya da partiyi çoktan ele geçiren Stalin tüm ikazlara karşın çok sol bir programla birleşik cephe taktiğini reddetmeseydi dünya artık nasıl bir yer olurdu diye düşünmeden edemiyor.
Hitler bahsinde aktardığımız durum Donald Trump için de belli bir bağlamda geçerlidir. Dünya, iki büyük savaş ve iki savaşın ortasında yaşanan Büyük Buhran’ın akabinde ABD’nin sanayi gücüne, genel manada hegemonyasına dayanan bir sistemde bugünlere kadar geldi. Fakat bu tertip aşınıyor. 2008 global finansal krizi de bu aşınmanın dönüm noktalarından biri olarak kıymetlendirilebilir.
Trump’ın aldığı çılgın kararlar, sırf Trump’ın çılgın kişiliği bağlamında bedellendirilemez. Trump da ABD hükümran sınıfının muhtaçlıkları doğrultusunda güçlendirilen -her ne kadar ABD hükümran sınıfı bu mevzuda tam bir uzlaşma sağlayamamışsa da- çılgın bir figür. Aldığı kararlar ziyadesiyle çılgın, bu çılgın kararları ABD’nin ulusal çıkarları ve dünyanın saadeti uğruna aldığına inandırma teşebbüslerinin ipliğinin pazara çıkarılması gerekiyor. Sözgelimi, gümrük vergilerinin yabancı ülkeler tarafından ödenmesinin ABD halkının yararına olduğu palavrasının karşısına bu vergilerin halka dolaylı da olsa temel tüketim eserleri başta olmak üzere fiyat artışları ve vergilerdeki artış biçiminde yansıtıldığının yüksek sesle belirtilmesi gerekir.
Dünya bir çılgınlığın içinde, elbette yanlışsız. Lakin bu çılgınlığın bir ismi var: kapitalizm. Kapitalizmin çılgınlığını temel almadan önderlerin çılgınlığını anlayabilmek ne yazık ki mümkün değil. Bu manada yapılan her çalışma suyun yüzeyinde kalacak ve derindeki gerçekliği ıskalayacaktır. Friedrich Engels’in 1877’de kısımlar halinde yayımlanan yapıtı Anti-Dühring’de açıkladığı üzere: “…üretim ve onun yanında üretilen şeylerin mübadelesi bütün toplumsal yapının temelidir. Tarihte ortaya çıkmış olan bütün toplumlarda, zenginliğin ne formda dağıtıldığı ve toplumun ne halde sınıflara ve katmanlara bölündüğü, neyin ve nasıl üretildiğine ve eserlerin nasıl mübadele edildiğine bağlıdır. Bu bakış açısından hareketle, bütün toplumsal değişikliklerin ve siyasi ihtilallerin sonuncu nedenleri, insanların beyninde; insanın sonsuz gerçeğin ve adaletin içyüzünü daha güzel kavramasında değil lakin üretim ve mübadele biçimindeki değişimlerde aranmalıdır.”
Nihayetinde bireylerin ruhsal durumları ve yapıp etmeleri sadece bireyler bağlamında açıklanamaz. Dünyanın gidişatına “yön veren” başkanlar kelam konusu olduğunda bu durum daha da geçerlidir. Çılgınlık, esasen içinde bulunduğumuz üretim bağlarının doğasındadır. Bu çılgınlığa son vermek, dünyanın gidişatını değiştirmek üzere emekçi sınıfının ve öncü öznesinin siyaset sahnesine güçlü bir biçimde çıkmasına muhtaçlığımız var.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini gittikçe yitiren medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini kanıtlamak ve eleştirel düşünme alışkanlığını müşterek bir pahaya dönüştürmek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
