60’lar ile 80’ler yahut 70’ler ile 90’lar ortasındaki estetik farklar o kadar güçlüdür ki, bir sinemanın hangi vakit diliminde geçtiğini sadece karakterin ne giydiğine bakarak anlayabilirsiniz. Artık bir duraklama periyodunda olabilir miyiz? Neden evvelki onyıllar birbirinden bu kadar farklı görünüyordu da, 20 yıl öncesi artık o denli görünmüyor?
Modada ve kültürel estetikte neden esaslı değişimler görmediğimize dair bir teori, son 20 yılda toplumsal yapıların ve güç dinamiklerinin ne kadar az değiştiğini ortaya koyuyor. Komedyen Brendon Lemon, hususla ilgili olarak Mark Fisher ve Marc Augé’nin çalışmalarına atıfta bulunduğu bir TikTok görüntüsünde “Moda ve sanat neredeyse 30 yıldır değişmedi zira 90’ların başından bu yana esasen tıpkı neoliberal, geç kapitalist sisteme hapsolmuş durumdayız,” diyor. “Aynı finans kurumları, stüdyolar, modacılar, hatta müzisyenler bile 90’lardan beri içinde bulundukları kesimlerin tepesinde olmayı sürdürüyorlar.”
Karşılaştırma yapmak gerekirse, 20. yüzyıl siyaset, sanat ve kültür alanlarında büyük değişimlerin yaşandığı, çok daha çalkantılı bir periyottu. Fakat son yirmi yılda, gelişen teknolojinin dikkat sürelerimizi mahvetmesi ve tüketim çılgınlığının gündelik hayatımızın neredeyse her alanına sızmasıyla, zihinlerimizi uyuşturan bir hafıza kaybı döngüsüne sıkışıp kaldık. Nihayetinde, tanınan kültür giderek bayatlıyor; geçmişten daha fazla faydalanıyoruz ya da nostaljiye bel bağlıyoruz, farklı şeyler hayal etme maharetimiz köreliyor. Brendon Lemon, daha da ileri giderek, mevcut sistemin (Roma İmparatorluğu’na emsal şekilde) bin yıl kadar birebir kalacağını, moda ve hoşluk sanayileri de dahil olmak üzere her şeyin bu durumu yansıtacağını tez ediyor.
Dikkate alınması gereken bir öteki problem de geçmişteki moda ve hoşluk trendlerinin yaygınlığı. 80’li yılları düşünürseniz, herkesin “son moda” bir saç bölümü vardı; annenizin ve babanızın bile vardı. Halbuki bugün orta yaşlı insanları “wolf-cut” saç kısmıyla yahut “e-girl” makyajıyla hayal etmek imkansız. Bu yüzden günümüzün gençleri TikTok’ta “sizin için” sayfasına düşen mikro-trendleri takip ederken, daha yaşlı beşerler ve küçük kentlerde yaşayanlar yeni trendlerle geçmişte olduğu kadar ilgilenmiyor.
Peki, tüm bunlar neden oluyor? Pazar araştırma şirketi Canvas8’in içgörü editörü J’Nae Phillips, insanların yeni trendlere ilgisizliğinin hem toplumsal medyanın hem de mevcut trend döngüsü suratının bir sonucu olduğunu öne sürüyor: “60’lar ve 70’ler, yerleşik normlardan kopmaya vurgu yapan ateşli bir karşı kültür hareketinin damgasını vurduğu yıllardı. Artık trendlerin popülerliği çok daha kişisel seviyede. İnternet ve toplumsal medyanın yükselişi modayı görece demokratikleştirdi, niş trendlerin gelişmesini sağladı. Moda, artık ‘karıştır ve eşleştir’ yaklaşımını benimsemek manasına geliyor.”
Trendlerin bu süratli değişimi nedeniyle, “modaya uygun” giyinmek eskisi kadar erişilebilir değil. Sıradan bir insan için günümüzdeki tüm mikro trendleri araştırmak göz korkutucu yahut değerli olabilir. Phillips, hemen modası geçtiği için esas trendleri takip etmenin zorlaştığını düşünüyor. “Bir devir moda olan şeyin bir sonraki periyotta modası geçiyor, bu da düşük gelirli bölümlerin, daha küçük kentlerdeki yahut daha yaşlı insanların modaya ayak uydurmasını zorlaştırıyor,” diyor. Vintage mağazaları ise geçmişteki moda akımlarına ilişkin kıyafetleri daima dolanımda tutuyor.
Dijital kültürün tesirleri sırf trend döngüsünün suratını belirlemiyor. 20. yüzyılda mods, rock ya da punk üzere altkültürlerin fizikî yerlerde topluluk olarak bir ortaya gelmeleri gerekiyordu. İnternet ve toplumsal medya sayesinde, niş moda altkültürleri artık topluluk hissini, hatta fizikî yeri bile korumak zorunda hissetmiyor.
Geçmiş ülkülere meydan okuma isteği, 20. yüzyılda bu çeşitten esaslı moda değişimlerini tetikliyordu. Saç konusunda uzmanlaşmış Rachel Gibson, “20. yüzyıl, gençler ve altkültürler tarafından uygun tanımlanmış bir devir üzere görünüyor. Punk akımını düşünürsek, evvelki her şeye kıyasla tamamen tuhaftı. Evvelki kuşaklara başkaldırdı, sonraki kuşağa de kendilerini farklılaştırmak için harekete geçmenin ilhamını verdi,” diyor.
Altkültürler 20. yüzyılda yaygın biçimde kabul görmeye başladığında, asli üyeleri altkültürü artık daha az sahipleniyordu. Sonuç olarak anaakıma karşı yeni akımlar ortaya çıkıyordu. Gibson, “Altkültürler elbette esas trendleri doğurdu, bu nedenle tüm devirler ve altgruplar evvelkilerden bariz biçimde farklı görünüyor. Bu, evvelki kuşağın büsbütün aksisi üzere görünme dileğinden ibaret değil; 20. yüzyıl birebir vakitte görünüşünüzü daha süratli ve kolay değiştirebilmenizi destekleyen büyük bir teknolojik ilerleme ve eser geliştirme devriydi,” diyor.
Yine de insanların görünüşü kelam konusu olduğunda 2003’ten bu yana hiçbir şeyin değişmediği konusunda herkes hemfikir değil. The Office ya da Two and a Half Men üzere televizyon dizilerindeki karakterlerin neden hâlâ çağdaş göründüğünü yorumlayan bir TikTok kullanıcısı, bunun nedenini karakterlerin kıyafetlerinin ve görünümlerinin o günün modasına uygun olmaması diye açıkladı: “Bu, trendlerle ilgili. The Office karakterleri modaya uygun giyinmiyordu. Paris Hilton’ın 2004’te nasıl giyindiğine bakarsanız, bugün giydiklerinin birer kostüm olduğunu düşünürsünüz.”
Kişisel biçiminiz ve gündelik seçimleriniz, dünyanın neresinde yaşadığınızı yahut hangi topluluğa ilişkin olduğunuzu ister istemez yansıtır. Hasebiyle, yakın gelecekte dönüp bakacağımız ve sorgulayacağımız kıyafet seçimlerimiz de kesinlikle olacaktır.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Kleigh Balugo’nun Dazed’de yayımlanan makalesinden kısaltılarak çevrilmiştir.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
