Bir set personelinin günü nasıl geçer?

Set personelleri ağır ekipmanlarla, uzun saatler, iş garantileri olmadan ve birçok vakit sigortasız çalışıyorlar. Ümitlerini bağladıkları işler bazen bir gecede keyfi olarak iptal oluyor. Sete hazırlık için harcadıkları mesainin fiyatını birden fazla vakit alamıyorlar. Set dışında bir toplumsal hayat edinmeleri de çok sıkıntı. Yakınlarının özel günlerinde yoklar. Uyku saatlerine ya da haftada bir gün olan müsaadelerine bile göz konuyor bazen.

Çoğunluğu ileride ayda birkaç gün çalışarak geçinebilen “o” görüntü yönetmeni, ışık şefi ya da direktör olmak hayaliyle çalışıyor. Öbür kesimlerde birebir fiyatı daha az çalışarak kazanabilme alternatifleri mevcutken onları bu koşullara ikna eden optimist beklenti aslında beşere köleliği kabul ettiren şey mi? “Birkaç yıl daha dişimi sıkayım. Sonra rahatım.” O birkaç yıl ne kadar sürecek?

Şimdi güneş doğuyor. Sete hakikat yoldasın. Bunlar çalışmayacağın son dakikalar. Uykuya dalmaya çalışıyorsun. Ama içine bir kurt düştü. Gece kamera aracına ekipman çantalarından birini koyup koymadığını hatırlayamıyorsun. Ya ofiste kaldıysa? Başın büyük sıkıntıya girer. 250 kişilik set başlayamaz senin yüzünden. Neyse. Şu anda yapabileceğin hiçbir şey yok. Çalışırken çökmemek için artık biraz uyumalısın.

Kamera testi dün gece geç saatte bitti. Her şey tamam üzereyken manzara direktörünün aklına en az birkaç saatinizi daha alacak yeni bir fikir geldi. İsteklerini sıraladı, “Halledersiniz” dedi ve gitti. Şef, hoca oradayken sizle kalıp yardım edecekmiş üzere konuştu lakin hoca gittikten sonra o da çekip gitti. Bulunduğunuz kamera kiralama ofisinden birtakım isteklerde bulunarak sorunu çözmek istedin. Beklemen gerektiğini söylediler. Fiyat almadığın test günündeki mesain uzadıkça uzadı, yalnızca altı saat evvel bitti. Set daha başlamadı lakin sen şimdiden bitkinsin.

Kahvaltıda ağzına süratlice bir iki şey atıp çabucak kamera aracına koştun. Çanta orada. Rahatladın. Stajyerle yavaş yavaş kamerayı kurmaya başladınız. Grup toplanmaya başladı. Görünürde teknik bir pürüz yok. Kahve ve sigara eşliğinde geyik muhabbeti neşeni yerine getirdi. Ancak keşke geçen gün yaptığın saçma yanılgıyı stajyerin yanında anlatmasalardı. Güldü bir de pişkin pişkin sana bakarak. “Bunu zati burada ciddiye almıyorlar” diye düşünüp daima kelamından çıkar, sık sık arazi olursa bugün işin çok zorlaşacak.

Kamera hazır. Bir eksik yok. Görüntü yönetmeni geldi. Dünkü istekleri halledildiği için aferini kaptınız. Hocanın keyfi yerinde. Söylediği her cümle takımda sevinç ve coşku yaratıyor. Birinci çalışmanız değil. Sen de ileride “Serttir lakin yeterli adamdır” diyerek anlatacağın kimi anılar biriktirmeye başladın bile kendisiyle. Gözüne girebilmek için çok uğraştın. Ona kendinden bahsedeceğin anların hayalini kurdun. Sonunda bir öğlen yemeğinde mevzuyu yapmak istediklerine getirip anlatmaya başlamışken kelamını kesti, “İngilizce biliyor musun?” diye sordu. “Yok hocam” deyince “Önce İngilizce öğren moruk” dedi ve telefonuna gömüldü. O gece serviste dönerken İngilizce öğrenme uygulaması Duolingo’yu yükledin. Hevesle birkaç gün baktın lakin sonra bir daha fırsat bulamadın.

Set başladı. Milyonluk ekipmanlara ziyan gelmesin, kiralama şirketiyle başın kaygıya girmesin diye pürdikkatsin. Stajyer sana yanlışsız geliyor. Bir kederi var, muhakkak. Sabah boş bataryaları şarja taktığı prizde elektrik olmadığını artık fark ettiğini söylüyor. Bu yanılgı yüzünden kamera akülerini yavaş döndürmek zorundasınız bugün. Bir aksilik olduğu şefler tarafından çabucak fark ediliyor. “Önüne geleni kamera asistanı yapınca bu türlü oluyor işte.” Direktör olup sinema çekme hayaliyle girdiğin bu meslekte geçirdiğin birkaç yıl sonunda kamera asistanlığı unvanın bile vakit zaman düşebiliyor.

Önce “İngilizce bilmiyorsun” dedi, artık de “önüne geleni kamera asistanı yapıyorlar.” Hayranı olduğun hocandan düzgünce uzaklaştın bugün. Onu bu kadar önemsemenin sebebi, üniversite vakitlerinde şenlikte izlediğin birkaç filmin görüntü yönetmeni olmasıydı. Yalnızca ticari işler değil sanat sinemaları de çektiği için öğrenecek daha farklı şeylerin olacağını düşünerek onunla çalışmayı farklı bir heyecanla beklemiştin.

Eskiden çok sinema izlerdin. Okuldaki arkadaşlarınla sinema şenliklerine giderdin. Günde üç, bazen dört sinema bile izlediğin olurdu. Esasen setlerde çalışmaya da bu arkadaşlarından biriyle bir arada başlamıştın. “Büyük setlerde işler nasıl yürür görmek değerli. İleride kendi işlerimizi çekerken bu bilgiler lazım olur.” Ama arkadaşın birinci günden “bu iş benlik değil” deyip gitti. Sonraki gün bu erken “pes edişi” ve setteki işleyişi sorgulayan kimi cümleleri sette büyük dalga konusu olmuştu. Sen de ortama ayak uydurup aslında sevdiğin arkadaşınla dalga geçerken buldun kendini. Hatta söylenenleri (“O çocuktan hiçbir şey olmaz”) fazla içselleştirip sonrasında bildirilerine bile dönmedin. Son zamanlardaysa “Kaçmış kurtarmış aslında kendini. Akıllı çocuk,” diye düşünürken buluyorsun kendini.

Öğle yemeği bitişine yanlışsız telefonun çalıyor. “Yarın boş musun?” “Abi arkadaşım gelecekti kent dışından ama…” “Set bitince gezersiniz kardeşim. Çok sıkıştık. Kamera testi yarın 12.00’de. Haydi görüşürüz.”

Saatler ilerliyor lakin set ilerlemiyor. Artık içtiğin kahve ve sigaranın ölçüsünden midenin bulandığı, sırtına giren ağrının dayanılmaz boyutlara geldiği saatlerdesin. Üstelik önünüzde bir yer değişikliği daha var. Materyalleri toplayıp oraya geçmek gözünde büyüyor. Bittikten sonra daha kiralama ofisine gidilecek. Ekipmanlar sayılıp geri teslim edilecek. Yol-duş-uyku-yol adımlarını önündeki birkaç saate paylaştırmaya çalışıyorsun. En azından başını kaygıya sokacak ya da senin için paydosu geciktirecek bir sorun çıkmıyor diye de teskin ediyorsun bir yandan kendini. Bunun olmaması için hâlâ pürdikkat olmalısın. En ufak bir kusur, unuttuğun en küçük bir ekipman modülü, setin bitişini senin için birkaç saat hatta tahminen bir gün daha bile uzatabilir.

Keşke bugün setin ne vakit biteceği belirli değilken yarına gelen işi kabul etmeseydin. Fakat bu takım seni daha evvel aradığında da müsait değilim demiştin. 15-20 gün telefonunun çalmadığı, ayın sonunu getiremeyip sağdan soldan borç istemek zorunda kaldığın günlere tekrar dönmemek için stratejik davranman gerek. Bu takımı bir defa daha reddedersen öbür biriyle çalışmaya başlayıp seni bir daha aramamaları riskini göze alma lüksün yok.

Şöyle çalışmayı sevdiğin iki üç grup olsa aslında. Artık onlar seni, sen onları tanısan. Her sette bir kendini ispatlama, sınanma, kusur yapma gerilimin olmasa… Gerini kollayan beşerler olsa, üzücü meslek değil baktığında. Yükseldikçe de parası güzelleşip fizikî yükü azalıyor. Her gün değişik bir ortamdasın. Rutin değil.

Film çekme hayaliyle girdiğin bölümde artık bu stil amaçlar daha ağır basıyor. Lakin bunların gerçekleşmesi için de bir an evvel kamera asistanlığından kurtulmak, yükselmek gerek. Yükselmek için de kendini güzel pazarlamak gerek. Instagram hesabına biraz daha vakit ayırman lazım. Her gittiğin işten paylaşımlar yapmalısın. Evet, bu kendini pazarlama hali biraz garip geliyor beşere ancak utanmamak lazım. Bizim işlerde değerli bunlar. Giysi kuşama da dikkat etmeli. Bu ayki kaşeler yatınca bir ayakkabı alışverişine çıksan âlâ olur. Düzgün görünmezsen kimseyi ikna edemezsin bir şeyler yapabileceğine. Onlardan olduğuna… Sette oraya buraya bir şeyler taşıyan çocuklardan farkın kalmaz. Aslında şu anki durumun bir televizyon dizisinde çalışmaktan güzeldir. Haftanın altı gününü fazla mesai ile birebir işte geçirmek daha sıkıntı ve geriletici. Gerçi dijital platform dizilerinde koşullar hiç üzücü değilmiş diyorlar.

Aslında bunlar bir yan, aklının bir kenarında daima şu fikir var: Her set sonunda paydos birası içerken başka kamera asistanlarıyla konuştuğunuz üzere, bir belgesel ya da program fikri bulup birkaç hafta müsaade gününüzü ayırıp bir demo kısım çekseniz. En azından elinizde biz yaptık diye gösterebileceğiniz bir şeyler olsa. Gain’den, BluTV’den bir üretimci falan bulup görüşseniz. Para vermemeleri değerli değil. Yayınlansa kâfi. Amaç portfolyoyu güçlendirmek. Kimler yapıyor, siz mi yapamayacaksınız? Kesin hoş bir şeyler çıkar ortaya. Biraz düşünüp bir fikir bulsak başlamak için kâfi.

Fakat müsaade günün geldiğinde günün yarısı uyumakla geçince öteki haftaya erteliyorsun bu işler hakkında düşünmeyi. “Sanat” hakkında düşünebildiğin seçkin anlar, setteki boşlukta çalıştığın işin senaryosundan okuduğun birkaç sayfa ya da lens değiştirirken kulak konuğu olduğun direktörün direktiflerinden ibaret.

Kitap okuduğun ve sinema izlemeye vakit ayırabildiğin günler… Güzeline giden bir sinema izledikten sonra seni saran “böyle hoş bir şeyi ben de yapabilir miyim” heyecanı… Hakikat adımları atabilir, kendini yeterli pazarlayabilir, dala kabul ettirip biraz daha yeterli para kazanabilirsen tekrar o günler gelecek. Şimdi değil fakat ileride kesinlikle. Yani işte, şu birkaç yıl geçince.

*Bu yazının birinci versiyonu e-komite’de yayımlanmıştır.