Türkiye’nin insan hakları karnesi, Almanya’nın göçmen siyasetleri ve Alman kentlerindeki Kürt protestoları üzere sorunlar nedeniyle Türkiye ve Almanya münasebetleri bir müddettir gergin. İki ülke ortasındaki son uyuşmazlığın nedeni olan “döner” sorunu ise başkalarından farklı.
Türkiye, iki yıl evvel, dönerin Avrupa Birliği’nin “garantili klâsik spesiyalite” manasına gelen TSG programı kapsamına alınması için başvurmuştu. Avrupa Birliği’nin başvuruyu kabul etmesi, dönerin hangi et çeşidinden yapılacağından nasıl marine edilip kesileceğine kadar Türk standartlarına nazaran hazırlanması manasına geliyor. Türkiye, dönerin İspanya’nın “Serrano” jambonu yahut İtalya’nın “Napoliten” pizzasıyla birebir muhafazalı statüye sahip olması için tescil edilmesini istiyor.
Bu durum, Avrupa’daki “döner kebap” sevenleri rahatsız etti. Almanya, Türkiye’nin teklifine itiraz etti. Avrupa Komitesi ise 19 Eylül’de taraflara altı ay müddet vererek uzlaşma sağlamalarını istedi. Uzlaşama sağlanmadığı takdirde dönerin TSG statüsü hakkındaki karar Avrupa Komisyonu’na ilişkin olacak.
Döner düellosu
Türkiye’de olduğu kadar Almanya’da da çok sevilen döner, bilindiği üzere Türkiye’dekinden oldukça farklı hazırlanıyor. 1970’lerdeki emekçi göçüyle Almanya’ya giriş yapan ve vakit içinde oranın gastronomi alışkanlıklarına uyarlanan Alman döneri, genelde pita ekmeği içinde, lahana yahut marul eklenerek, çeşitli soslarla servis ediliyor. Türkiye’deki döner ise çoğunlukla pilav üzerinde, lavaş içinde, patates kızartması, domates ve acı biber eşliğinde sunuluyor. Yeni kuşak birtakım dönerciler çeşitli peynirleri ve yeşillikleri denkleme katsa da Almanya’daki sarımsak sosu üzere çeşitli soslar şimdi pek de revaçta değil.
Bu farklar, verilecek karar açısından ziyadesiyle kıymetli. Çünkü Avrupa’daki döner satışlarının hacmi yılda yaklaşık 3,5 milyar Euro’yu buluyor ve bunun 2,3 milyar Euro’su Almanya’da gerçekleşiyor. Türkiye’nin talebi kabul edilirse, Avrupalıların “döner kebap” diye bildikleri yemeğin farklı bir isimle satılması gerekecek. Bu da doğal olarak Avrupa’daki “döner kebap” piyasasını derinden etkileyecek.
Almanya Federal Gıda ve Tarım Bakanlığı, konuyla ilgili açıklamasında “Türkiye’den gelen başvuruyu şaşkınlıkla karşıladık. Kebap Almanya’nın bir modülüdür, hazırlanma metotlarının çeşitliliği de ülkemizin çeşitliliğini yansıtıyor. Türkiye’nin başvurusu kabul edilirse, Almanya’da zerzevattan, hindi ve dana etinden yapılan dönerlere artık müsaade verilmeyeceği anlaşılıyor,” dedi.
Alman Otel ve Restoranlar Birliği ise Türkiye’nin tekliflerinin “tipik Alman dönerine” uygun olmadığını, yeni düzenlemelerin döner kebap dükkanları için ekonomik problemlere ve yasal zorluklara neden olabileceğini savunuyor. Dernek, “kebabın çeşitliliği korunmalıdır,” diyor. Almanya’da kebap dükkanı sahibi olan birtakım Türk vatandaşları ise ülkelerine döndüklerinde misillemeyle müsabaka endişesiyle önerilen düzenlemelere karşı çıkmaktan çekiniyor.
Ne var ki, Türkler ve Almanlar artık bir bahiste hemfikir: Döner çok değerli. Hem Türkiye’deki hem de Almanya’daki döner fiyatları artık 10 Euro’ya yaklaşıyor. Bu, Türkiye’deki günlük taban fiyatın yarısından fazlasına denk geliyor.
Döner diplomasisi
Almanya’da döner fiyatlarından duyulan rahatsızlık, müşterilerin Almanya Başbakanı Olaf Scholz’dan sokak yemeklerini sübvanse edecek ve her birine azamî fiyatlar belirleyecek bir “fiyat indirimi” talep etmesine yol açtı. Scholz bu talebi reddetti fakat toplumsal medyada yaptığı açıklamada artan besin maliyetlerinin kısmen Rusya-Ukrayna savaşından kaynaklanan güç maliyetlerindeki artıştan kaynaklandığını ileri sürdü.
Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier de geçen nisan ayında Türkiye’ye üçüncü jenerasyon bir kebapçı getirerek “döner diplomasisi” yürütmüştü. Bu ziyaret, bir Alman cumhurbaşkanının son on yılda Türkiye’ye yaptığı birinci resmi ziyaretti.
Kaynaklar: The Economist, EuroNews
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle belgisiz bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
