Çocuklarını, yaşlılarını koruyamayan, bayanları korunacak hale getiren bir ülkeden düzgün olan ne bekleyebiliriz ki? Yaşlı ve bakıma gereksinimi olan beşerlerine bir tedavi, rehabilitasyon ve insanca yaşama sistemi kurmak yerine yakınlarına para vererek sıkıntıyı çözen bir ülkeden. Toplumu kutsal aile yapıtaşlarına bölüp çocuklarını bir evvelki dejenere neslin anne ve baba olanlarının bilgi, görgü ve insafına terk eden. Ya da daha 8-10 yaşında çalışmaya başlamak zorunda kalan on binlerce, iş kazalarında ölen yüzlerce çocuğu olan bir ülkeden.
Utanç duymak için ziyadesiyle nedenimiz varken artık bir de çocuklara dönük cinsel istismarla karşı karşıyayız ve ne hissedeceğimizi bilemiyoruz: Utanç, öfke, çaresizlik, yok etme arzusu… Tekil sapıklık hadiseleri olarak ortaya çıkıyor utanıyoruz, organize bir istismar tezgâhı olduğunu görüp öfkeleniyoruz, devletin istismarcılara ve tertibe kol kanat gerdiğini öğrenip çaresiz hissediyoruz, milyonların bu dehşetin ardında durduğunu fark ettiğimizde ise her şey yanıp kül olsun istiyoruz.
Hepsi çok insani yansılar. İnsani olmayan, bu tahammül edilemez vahşeti kanıksama olasılığımız. Birebir manaya gelmek üzere insani olmayan bu durumun insanın bahtı olabileceği gerçeği.
26 Nisan 1986’da, o vakitler SSCB’nin bir kesimi olan Ukrayna’nın başşehri Kiev’in kuzeyinde insanlık tarihinin o güne kadarki en büyük nükleer felaketi meydana geldi. Çernobil Nükleer Güç Reaktörü’nde yapılan bir deney sırasında meydana gelen kaza sonucunda reaktörde patlama oldu ve atmosfere çok büyük ölçüde nükleer ürün salındı. Sovyetler Birliği, patlamadan 4 gün sonra memleketler arası yardım daveti yaptı. Yangının büsbütün söndürülmesine kadar geçen müddette birinci söndürme çalışmaları sırasında 31 kişi hayatını kaybetti.
İlk yıl doz açısından en fazla radyoaktiviteye maruz kalan Avrupa ülkesi Bulgaristan olarak belirlenmişti. Lakin felaketin boyutu bundan çok daha büyüktü. Radyasyon bulutları Galler Bölgesi’nden Karadeniz’e, Finlandiya’dan Ermenistan’a kadar çok geniş bir alana yayılmıştı. En yüksek radyasyon dozlarına, sayıları bini bulan acil durum çalışanları ve Çernobil işçisi maruz kaldı. Çalışanların birçok için maruz kaldıkları dozlar öldürücü oldu, kimileri da çalışmaları boyunca yüksek seviyeli radyasyona maruz kaldılar. 1989 yılına kadar, temizleme çalışmalarına katılan 600 bin ila 800 bin insanın hayatını kaybettiği kestirim ediliyor.
Felaketin boyutu daha büyük oldu demiştik. “Akut” periyotta hayatını kaybedenler dışında sonraki yıllarda radyoaktif sızıntının tesiriyle çocukların da ortalarında bulunduğu milyonlarca kişi başta kanser olmak üzere önemli hastalıklara yakalandı. 2000 yılında yayımlanan Birleşmiş Milletler Çernobil Raporu’nda, radyasyondan etkilenen 3 milyon çocuğun tedavi görmesi gerektiği ve birçoklarının da anne karnında öleceği belirtilmişti. 7 milyondan fazla insanın gelecekte önemli sıhhat problemleri yaşayacağı öngörülüyordu. Raporda ayrıyeten patlamayla yayılan radyoaktivitenin tesirlerinin tamamını 2016 yılına kadar kestirmenin sıkıntı olduğu da vurgulanmıştı.
Kısa vakit içerisinde ortaya çıkan ve kanserden kolay cilt rahatsızlıklarına dek hastalıkları çeşitlilik gösteren bu kadar çok insanın tedavisinin ilgili ülkelerde nasıl bir kaosa yol açtığını varsayım etmek sıkıntı değil. TV ekranlarında radyasyonlu çay içip “bakın ben içiyorum sorun yok” diyen bakandan kuşkulu iç fındıkların okullara dağıtılmasına, Doğu Karadeniz Bölgesi’nde artış gösteren kanser olgularının Çernobil ile ilgisini inkâr etmeye kadar çeşitlilik gösteren devlet tavrı da bizim açımızdan unutulmuş değil.
Bütün bu kaos ve karmaşa içerisinde, Çernobil kazası sonucu radyasyona bağlı sıhhat problemleri yaşayan insanlara devlet seviyesinde sahip çıkan birinci ve tek ülke ise Küba oldu. Küba Devleti, 1990 yılında başlattığı “Chernobyl, Cuban Humanitarian Program” ile büyük çoğunluğu çocuklar olmak üzere 24 binden fazla insanın tedavi ve rehabilitasyonunu sağladı. Bu bireylerin 20 bini Ukrayna başkaları ise BDT yurttaşlarından oluşuyordu.
Başkent Havana’ya çok yakın olan ve okyanus kıyısında bulunan Tarara Çocuk Hastanesi, etrafındaki ihtilal öncesi zenginlerinden kalan binaların ve alanların da dâhil edilmesi ve Kübalıların bağışlarıyla daha büyük bir komplekse dönüştürüldü. Havana’dan gelen Küba yurttaşlarının istekli olarak katıldığı çalışmalar sonucunda 29 Mart 1990’da Ukrayna’dan gelen 136 kişilik birinci hasta kümesini karşılamaya hazır donanımlı bir merkez kurulmuş oldu. Bu kümenin tamamı hemoto-onkolojik problemleri olan çocuklardan oluşuyordu. Sonrasında programa yetişkinler de dâhil edilmeye başlandı.
Tedavi ve rehabilitasyon süreci üç seviyede yürütülüyordu. Birinci seviyede; hastalara konutlarında aile doktorları ve hemşirelerce birinci tıbbi bakı yapılıyor, tıbbi yardım ve takviye veriliyordu. Bu çalışma tercümanlar, psikologlar ve gerekli öteki alanlardan tıbbi uzmanlarca işbirliği halinde yapılıyordu.
İkinci seviyede; birinci seviyede tespit edilen ya da klinik bilgileriyle gelmiş olan hastalara Tarara Çocuk Hastanesi’nde yatarak tedavi veriliyordu.
Üçüncü seviye ise Havana bölgesindeki öteki pediatrik hastaneler ve ileri tanı-tedavi merkezlerinde devam ediyordu. Bu merkezler; Hematoloji Enstitüsü, William Soler Hastanesi Kardiyoloji Merkezi, Nörolojik Onarım Merkezi (CIREN), Plasental Histoterapi Merkezi ve başkalarını kapsıyordu. Örneğin kemik iliği transplantasyonu ve öbür kanser tedavileri bu merkezlerde yapılıyordu.
Onlar doğmadan yıllar evvel meydana gelen kaza nedeniyle çocuklarda en sık saç kaybı, cilt nekrozları, endokrin kanserler ve lösemi görülüyordu. Çöken radyoaktif iyodinden kaynaklanan çocukluk tiroid kanseri, genel olarak kazanın yarattığı en önemli sıhhat sıkıntılarından birisiydi. Kazadan sonraki birinci aylarda, radyoaktif iyodin seviyesi yüksek sütlerden içen çocuklar yüksek radyasyon dozları almış oldular. 2002 yılına kadar bu küme içinde 4 binden fazla tiroid kanseri teşhis edilmesi nedeniyle bu tiroid kanserlerinin büyük kısmının radyoiyodin alımından kaynaklanmış olduğu düşünülüyor. Küba’ya gelen çocuklar içerisinde de tiroid kanserli çocuklar daha fazla görülmekteydi ve bunlar üstte kelamı edilen ileri teşhis ve tedavi merkezlerinde tedavi ediliyordu.
Bu çok “ciddi” hastalıkların yanında kellik, bilhassa görünüşlerinin değerini şimdi fark etmeye başlayan genç kızlar için büyük bir problemdi. Birden fazla Küba’ya peruk takarak ve ruhsal olarak çökmüş bir vaziyette geliyordu. Fakat Doktor Hernandes’in deyişiyle “hemen hepsi Tarara’nın palmiyelerle süslü kumsalında komplekslerinden kurtuluyor ve yaşama sevincini geri kazanıyordu.”
Her yıl yaklaşık 800 Ukraynalı çocuk, Tarara Çocuk Hastanesi’ne gelerek öğretmenleri ya da aileleriyle burada ortalama 2 ay geçiriyorlardı. Tedavileri daha uzun sürecek olan çocuklar ise daima faaliyette olan okula devam edebiliyordu. Tedavi ve okul dışında kalan vakitlerde öğretmen ve rehberler eşliğinde spor, yüzme, deniz ve oyun aktiflikleri düzenleniyordu. Tarara’yı gezen bir arkadaşım, çocukların yaş ve sıhhat sorunlarına nazaran rehber-öğretmen sayısının belirlendiğini, ortalama 4 ila 5 çocuğa bir rehber-öğretmen düştüğünü hatta işitme ve görme sorunu olan bir çocuk için 24 saat boyunca, öteki hiçbir işle ilgilenmeyen rehber-öğretmenler atandığını aktarmıştı.
Tedavi merkezinde Ukrayna’dan devamlı 250 çocuk bulunuyordu. Hasta çocukların tedavisi Küba devleti tarafından karşılanıyordu. Ukrayna Sağlık Bakanlığı verilerine göre, programın uygulanması için birinci 10 yıl içinde 300 milyon dolar harcandı. Ukrayna yalnızca çocukların ön muayene, seçim ve gidiş-dönüş masraflarını karşılıyordu.
Bunun ehemmiyeti bütün tedavi masraflarının Küba tarafından karşılanması değil. Bütün bunların Kübalıların “Özel Dönem” (períodoespecial) olarak isimlendirdikleri, ABD ablukası ve SSCB’nin çözülüşüyle ortaya çıkan ve Küba halkının gerçek manada açlık tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı bir periyotta gerçekleştirilebilmesi.
Küba, en sıkıntı periyotlarında bile sabah kalktıklarında kapılarına bırakılmış 1 litre sütü olan çocukların, sevinçli ve inançlı çocukların ülkesi. Fidel’den başlayarak ilgili devlet kurumlarının ve Kübalıların bütün olanaksızlıklar içinde binlerce kilometre uzaktan gelen yaralı ve umutsuz çocukları hayata döndürmeleri ve onları keyifli etmeleri bu yüzden şaşırtan değil bizim için. Bu kolay bir “sosyalizm güzeldir kapitalizm kötüdür” konusu değil. Bu, eşitsizlik olmadığında imkânsızın da olmadığının, sıkıntının düzgün insanların değil düzgün insanlığın yaratılması olduğunun ve en kıymetlisi keyifli çocukların yaşadığı bir ülkenin mümkün olduğunun göstergesidir.
Ve şayet bu mümkünse utançtan kurtulmak için de değiştirmemiz gerek.
Kaynak: Halkın Hekimleri | Blog
