Otoriter rejimler ne vakit yükselme eğilimi gösterse, kendini muhalif hisseden kitleler devayı 1984‘e sarılmakta buluyor. Donald Trump‘ın ABD Başkanı olmasının ardından da George Orwell klasiğinin en çok satanlar listesine girdiği misal bir süreç yaşandı. Beyaz Saray’ın basın sözcüsü Sean Spicer, Trump’ın 20 Ocak’ta gerçekleşen yemin merasiminin bugüne dek görülmüş en büyük seyirci sayısına ulaştığına belirtti. Fakat bunun gerçek olmadığı, hatta sayıların Barack Obama‘nın yemin merasimine yakın dahi olmadığı çıplak gözle rahatlıkla görülebiliyordu. Ayrıyeten Nielsen’in raporuna nazaran ABD’de merasimi televizyondan izleyen kişi sayısı (30.6 milyon) da 2009’da Obama’yı izleyenlerden (38 milyon) ve 1981’de Ronald Reagan’ı izleyenlerden (42 milyon) azdı. Sıkıntıyı güzelce tırmandıran ise Trump’ın danışmanlarından Kellyanne Conway’in, Spicer’ın söylediği bariz palavrası “alternatif gerçekler” olarak savunması oldu.
2+2=5 de bu bağlamda bir alternatif gerçek ve 1984‘le kurulan ilişki, çoklukla buralardan hareket ediyor. Karşımıza da bazen kolay bir “Büyük Birader” göndermesi, bazen de “Düşünce Polisi” ya da “Çiftdüşün” üzere kavramların günümüzdeki karşılıkları olarak çıkıyor. Kitaptaki bir öteki kavram olan “Yenisöylem” ise farklı potansiyel taşıyor.
Önce kritik bir soru: Konuştuğumuz lisan kime ilişkin? Derrida, Saussure ve Rousseau‘nun buna sunduğu benzeri karşılıklar var. Saussure, “Dil özgür değildir. Zira vakit, toplumsal güçlerin lisan üzerindeki tesirlerini geliştirmelerine imkan sağlar.” derken Derrida da tek bir lisanı olduğunu fakat onun sahibinin kendisi olmadığını söylüyor. Rousseau’nun işaret ettiği ise direkt demokrasi gibisi bir model: “Toplanmış halka niyetlerinizi anlatamadığınız her lisan köle lisanıdır, bir halkın hem özgür kalması hem de bu lisanı konuşması olanaksızdır.” Bu bağlamda Yenisöylem, yönetenler için fevkalâde bir imkân sunuyor.
Okyanusya’da düşünmek bile hatadır, lakin “düşüncesuçu” işlemeye bile imkan bırakmayacak bir usul daha vardır. Okyanusya’nın resmi lisanı olan Yenisöylem, idarenin ideolojik ihtiyaçlarını karşılama hedefiyle oluşturulmuştur. Yenisöylem’in hedefi, sırf hükümran ideoloji İngsos’un (İngiliz Sosyalizmi) sadık izleyicilerinin dünya görüşü ve düşünsel alışkanlıklarına uygun düşecek bir anlatım ortamı sağlamak değil, birebir vakitte bütün öteki fikir biçimlerini olanaksız kılmaktır. Beşerler sözcüklerle düşündüklerine nazaran, Yenisöylem tümden benimsendiği ve Eskisöylem tümden unutulduğunda, her türlü “sapkın düşünce” olanaksız kılınmış olacaktır.
Eskisöylem’de acılar vardı, ocaklara ateş düşüyordu… En yakın örnekleri 16 Nisan’dan bu yana büyük sermayenin lisanından düşmeyen “normalleşme” ve “reform” sözcüklerinde bulabiliriz. Kitlelerin öğrenilmiş çaresizliğinden, yenilgiyi içselleştirme refleksinden ve “normal”e dönme dileğinden istifade ederken bir yandan da seçimler alenen gasp edilmemiş, artık olağan kaidelerde seçim yapılabilirmiş üzere 2019’dan bahsedilebiliyor.
Referandumda misyonlu olduğum okulda, bu bahisle da bağlanabilecek bir olay yaşandı. Sandık Kurulu liderlerinden biri 15-20 dakika içinde sayımı bitirdi ve çuvalını sırtlayıp özel otomobiliyle İlçe Seçim Kurulu’na gitmeye kalktı. Kendisine bunu yapamayacağını hatırlatmamıza karşın yaklaşık yarım saat boyunca ısrar etti. Argümanı da İlçe Seçim Kurulu’ndan biriyle yaptığı telefon görüşmesinde kendisine söylenen “Getir de nasıl getirirsen getir” sözüydü. “Kanunda açıkça yazan bir konunun sahiden uygulanması gerek” cümlesini açıklamakta zahmet çektik. Aslında YSK’nın şaibeli kararının gerisinde da benzeri bir paradigma var. Yenisöylem, kanundan büyük. Hatta Yenisöylem’le konuşarak tabir edelim: Millî irade, kanundan büyük.
Yenisöylem’in sözdağarcığı, bir Parti üyesinin lisana getirmek isteyebileceği her manası tümüyle gerçek ve birden fazla vakit da çok ustalıkla karşılayacak, buna karşılık tüm öteki manaları ve onlara dolaylı usullerle ulaşma mümkünlüğünü ortadan kaldıracak biçimde oluşturulmuş; bu da, bir ölçüde yeni sözcükler icat ederek, lakin daha çok, istenmeyen sözcükleri ayıklayarak ya da bu tıp sözcükleri sapkın manalarından ve her türlü ikincil manalarından elden geldiğince arındırarak gerçekleştirilmiştir.
140 Journos tarafından yapılan hoş bir çalışma var: Erdoğan sözlüğü. Recep Tayyip Erdoğan‘ın siyasi literatüre kattığı sözcükleri toplayan ve kullanıldıkları bağlam üzerinden manalarına odaklanan bir kelamlık. Burayı biraz incelediğimizde öteki Yenisöylem ilişkilerine da ulaşıyoruz. “Okyanus ötesi“, “Pensilvanya“, “Pensilvanya’daki zat“, “paralel devlet yapılanması“, “ihanet şebekesi“, “haşhaşi“, “FETÖ“. Hepsi hem tıpkı manaya geliyor, hem de konjonktürel farklılıkla birlikte değişik uçları temsil ediyor. İki İslamcı kliğin iktidar uğraşında kaybeden tarafın “terörist” addedildiği bir yapı. Emsal bir münasebet “üst akıl“, “şer odakları“, “büyük oyun“, “helga“, “corç“, “hans“, “faiz lobisi“, “birileri“, “bunlar” ve “algı operasyonu” üzere sözcükler ortasında da var. Hepsinin karşısında da “millet“. Yalnız bu “millet”in, “Egemenlik kayıtsız koşulsuz milletindir”deki “millet” ile birebir manaya gelmediğinin altını çizmek lazım.[i] İşte size Yenisöylem.
Örnek vermek gerekirse: “Özgür” sözcüğü Yenisöylem’den çıkarılmış değildir, fakat sırf ‘Sokağa çıkmakta özgürsün’ ya da “Ormanda özgürce gezinebilirsin” üzere deyişlerde kullanılabilmektedir. Evvelce olduğu üzere ‘siyasal özgürlük’ ya da “düşünsel özgürlük” manasında kullanılamamaktadır, zira siyasal ve düşünsel özgürlükler artık birer kavram olarak bile kayıplara karışmış, o yüzden artık adlandırılmalarına gerek kalmamıştır.
“DEMOKRASİ“den “ileri demokrasi” diyorsak bahsedebiliriz, lakin “BARIŞ” ve “ÇOCUKLAR ÖLMESİN” tehlikeli olabilir, isminin sonuna “spor” yerine “sportif” eklenince onay verilen ekibe ceza olarak dönebilir. “Gazi Mustafa Kemal“, “Esed“, “Deaş“, “Cehape” üzere örneklerle devam ettirebiliriz. Demek ki isimleri yanlışsız söylemeyince bazen arayı, bazen de samimiyeti imliyoruz.
7 Nisan’da Twitter’da Gazete Duvar tarafından yapılan “KHK mağdurları toplumsal medyada örgütleniyor.” haberinin altında şöyle bir yorum vardı: “Desteğiniz için teşekkür ederiz lakin ‘örgütlenmek’ sözcüğünü uygun bulmadım. Biz mağdurlar asla örgüt olmadık ve örgütlenmedik.” Yenisöylem’in nasıl çalıştığının olağanüstü bir örneği daha. Kenan Cihan iftiharla sunar.
Velhasıl, Yenisöylem’e kapılıp gitmemekte yarar var. Kendinizi bir anda Büyük Birader’i müsamahayla karşılarken bulabilirsiniz.
[i] Hususla ilgili Fatih Yaşlı’nın yazısı okunabilir.
Kaynaklar
Derrida, J. 1997. Of Grammatology. Baltimore: The Johns Hopkins University Press.
Orwell, G. 2014. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört. C. Üster (Çev.). İstanbul: Can.
Rousseau, J. J. 2009. Melodi Ve Müziksel Taklit İle Bağlantı İçinde Lisanların Kökeni Üzerine Deneme. Ö. Albayrak (Çev.). İstanbul: İş Bankası.
Saussure, F. d. 1985. Genel Dilbilim Dersleri. B. Vardar (Çev.). Ankara: Birey ve Toplum.
