İyi hissetmenin hiç de kolay olmadığı vakitlerde yaşıyoruz, kabul. Geleceğin hiç olmadığı kadar belgisiz göründüğüne, etrafımızda olan bitenleri değiştirmenin mümkün olmadığına dair inancın verdiği çaresizlik hissi bugünü bütünüyle istila etmiş halde. Kapitalizmin güdümünde dünyayı adım adım felakete yaklaştıran iklim krizinin yanı sıra dünyanın dört bir yanında bu krize eşlik eden siyasi, ekonomik ve toplumsal çalkantılar hesaba katıldığında halimiz pek de ümitvar görünmüyor.
Çok değil, birkaç yıl evvel belirsizliğin başat duyguya dönüştüğü pandemi periyodundan kimi dersler almamız beklenirdi, lakin o denli olmadı. Birçok insan gerçekliği düpedüz kabullenmek yerine gerçeklikten kaçınmayı tercih etti. Hangi şartlarda ortaya çıktığı artık herkesçe bilinen alelade bir virüs dünyayı ele geçirdiğinde, sayıları gittikçe artan birileri durmadan bardağın dolu tarafına bakmayı öneriyordu: Good vibes only. Karantina esnasında, dünyanın dört bir yanında milyonlarca personel üretimin asla durmaması için gece gündüz çalıştırılırken, vaktimizi hakikat değerlendirmemizi yahut yeni marifetler edinmemizi öğütleyenlerin de arkası ardı kesilmiyordu.
Bu yönelim, çoktandır “toksik pozitiflik” diye tanımlanan olgunun neredeyse yeni bir global salgına dönüşmesini sağladı. Salgının interneti ele geçirmesi de elbette toplumsal medya sayesinde oldu. ABD’li psikoterapist Elizabeth Beecroft, “Sosyal medya genelde insanların hayatlarındaki olumlu şeyleri paylaşmaya meyilli oldukları, hepimizin vakit zaman yaşadığı olumsuz gerçekleri pek paylaşmadıkları ışıltılı bir makaradır,” diyor. Pandemi esnasında “üretken” olma zorunluluğunun büyük baskı yarattığını, insanların utanç duymalarına, kusurlu ve yetersiz hissetmelerine yahut kendi gerçeklikleri dijital ekranlarda gördükleri bildirilerle uyuşmuyorsa hislerini bastırmalarına neden olduğunu söylüyor. “Çoğu insan günlerini ağlamadan, dert yahut ıstırap hissetmeden atlatmaya çalışırken, toplumsal medyaya girdiklerinde müspet olmalarını öğütleyen bildiriler görüyordu.”
Michigan Üniversitesi Psikoloji Kısmı akademisyenlerinden Stephanie Preston, sadece olumlu hislere odaklanan Amerikan kültürünün (dolayısıyla global kültürün) toksik olumluluğa yol açtığını öne sürüyor: “Kişileri daha uyumlu gösteren ve tanınan kılan cazibeli bir özellik, müspet görünmeyi istemek için çok neden var. İnsanlara en çok ‘takma kafana’ yahut ‘düzelecek’ denir, bunlar söylendiğinde aslında uğraşılacak sorunun varlığı reddedilir. Mevzu hakkında daha fazla düşünme imkanı da böylelikle yok olur.”
Klinik psikolog Dr. Natalie Christine Dattilo ise sıkıntılarla yüzleşmekten kaçınmanın hem kendimiz hem de etrafımız için ziyanlı olduğunu hatırlatıyor: “Hastalık, evsizlik, açlık, işsizlik, adaletsizlik üzere berbat durumların neden olduğu trajedi karşısında bardağın dolu tarafına bakmak, hepimizin sahip olamayacağı bir ayrıcalık. Bu durumlar karşısında olumlu iletiler vermek, çaresizliği ve ümitsizliği inkar etmektir. Bu durumlardan mustarip bireyler daha da yabancılaşıp yalnızlaşırlar. Acı, mutsuzluk, dehşet üzere hisleri hissettiğimiz için kendimizi yargılıyoruz, bu da utanma ve suçluluk hislerine neden oluyor. Makus hissettiğimiz için daha da berbat hissediyoruz. Bu da güzelleşmeyi, ilerlemeyi ya da problemlerin tahlilini engelliyor.”
Tüketim kültürünü dünyanın dört bir yanına ihraç eden ABD’de icat edilmiş reklamcılığın hissesini da unutmayalım. Günün rastgele bir saatinde televizyon kanallarının reklam jenerasyonlarına denk geldiğinizde çikolatadan gazlı içeceklere, paklık eserinden elektronik eşyaya, duvar boyasından su borularına, bankalardan sigorta şirketlerine, taşınabilir uygulamalardan e-ticaret sitelerine kadar tüm markaların sırf “mutluluk” pazarladığını görürsünüz. Reklamlarda olumsuz hislere genelde yer yoktur, varsa da market reyonundan yahut internet yoluyla satın alacağınız gündelik bir eser derhal hepsinin üstesinden gelecektir. Kâfi ki satın almaktan vazgeçmeyin.
Trend analizi ajansı Fashion Snoops’tan Carrera Kurnik, insanların ömürlerini olduğundan daha hoş gösterdikleri Instagram’ın yarattığı dijital kültürün de toksik olumluluk sayesinde doruğa ulaştığını hatırlatıyor. Bu durumu “internet üzerinden eser satmayı iş edinmiş toplumsal medya fenomenleri sadece olumluluğu teşvik ederler,” diye açıklıyor. “Markalar olumsuz ya da karamsar toplumsal medya fenomenleriyle çalışmak ya da onların eserlerini temsil etmesini istemiyorlar.”
Her şartta tenkitten kaçınmanın maliyeti, olumluluğun fazlası ve iyimserliğin yanlışı hepimizi yavaşça zehirliyor. Şahsî gelişim ideolojisinin güdümündeki memnunluk sanayisinin çarkları, insanları öğüterek dönmeyi sürdürüyor. Paradan sonraki yegâne geçer akçenin müspetlik olduğu bir kültürde gözlerimizin önündeki yalınkat gerçekliğin “çirkin” bulunması, bu gerçekliğin tetiklediği “olumsuz” hislerin da inkar edilmesi beklenmedik değil. İçinde olduğumuz dünya sisteminin yapısal meselelerinin sorumluluğunu bireylerin sırtına yükleyen, tahlili de onların ferdi performansına emanet eden bu gündelik ideolojiye her gün maruz kalıyoruz.
Her şeyle birlikte hislerin da metalaştırıldığı bu çağda, mevcut kapitalist gerçekliğe meydan okumak istiyorsak hisleri da bir an evvel politize etmemiz gerekiyor. Gerçek bir değişim umuduna, iradesine yahut dayanışmaya gönül indirmeyen optimistlik, inkarcılığı ve kolaycılığı nedeniyle, sönümlenmeye mahkum oluyor.
Desteğiniz bizim için değerli. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere tabir özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal bedele dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, düzgün ki varsınız.
