“iPhone’umdan gönderildi” cümlesi hiç bu kadar tüyler ürpertici olmamıştı. Baby Reindeer, Richard Gadd’ın çalıştığı barda tanıştığı Martha isminde orta yaşlı bir bayan tarafından takip edilme tecrübesini anlattığı, dehşet verici olduğu kadar büyük beğeni toplayan tek kişilik oyununun Netflix uyarlaması. Martha, Donny’nin (Richard Gadd’ın alter egosu) e-posta adresini ele geçirir, her gece durmadan bazen dengeli, bazen de tutarsız iletiler göndermeye başlar. E-postalar “iPhone’umdan gönderildi” diye biter. Donny bir şeyin farkına varır: Martha’nın iPhone’u yoktur. Baby Reindeer, bu küçük detaylarla tüyler ürpertici bir nitelik kazanmaya başlar. Ne var ki, Martha’nın davranışları daha saplantılı Donny’nin davranışları da artık kendine ziyan veren bir hal aldıkça, ikili fecî bir düşüş sarmalına hapsolur: Kendinden nefret etmeyi bahis edinen, kasvetli bir dehşet kıssası.
Richard Gadd, Baby Reindeer’ı birinci sefer 2019’da Edinburgh Fringe Festivali’nde altmış dakikalık bir tiyatro oyunu olarak sahneye koymuştu. Martha oyunda boş bir bar taburesi olarak görünüyordu. Gadd da onu ete kemiğe büründürmek için multimedya araçlarını kullanıyor, Martha’nın kendisine ve yakınlarına gönderdiği iletilerin kayıtlarına başvuruyordu. Oyunu 2019’da izlediğimde hissettirdiği dehşet karşısında şaşkına dönmüştüm. Sonu da kahrediciydi. Gadd’ın bir komedyen olduğunu duyup kendilerini güldürüp güldüremeyeceğini görmek için gelenlere acırdınız.
Ne var ki televizyon ekranı ile tiyatro sahnesi birbirinden farklı. Gadd, yedi kısım boyunca boş bir bar taburesinden çok daha fazlasını göstermek zorunda. Kıssanın daha büyük ve savlı alanlara yanlışsız genişleyebilmesi için evvelki kimi işlerinden modülleri da kullanıyor. Dizide tam olarak kendini oynamıyor: Donny muvaffakiyete ulaşmak için çırpınan bir komedyen, katıldığı müsabakalarda pek de komik olmayan gerçeküstü aksesuarlara dayalı latifelerini anlatıyor. Martha ise acıma hissinden hayal kırıklığına ve gaddarlığa kadar her duyguyu, birçok vakit zar sıkıntı algılanabilen yüz tabirleriyle aktarmayı başaran Jessica Gunning’in inanılmaz performansıyla ete kemiğe bürünüyor.
Martha gözyaşları içinde Donny’nin çalıştığı bara girdiğinde, Donny ona bir fincan çay ikram eder. Bu, Donny’yi acı dolu bir dünyaya sürükleyen birçok berbat kararın birincisidir ancak (daha sonra açıklığa kavuşacak nedenlerden dolayı) savunmasızlık sorunu göründüğünden daha huzursuz edici ve derinliklidir. Martha’nın kendisiyle ilgilenmesi Donny’nin gururunu okşar, Donny de bunun karşılığında Martha’ya bir nevi ilgi gösterir. Ne var ki, kısa müddette Martha’nın daha evvel birçok beşere musallat olmuş “tehlikeli” bir tacizci olduğu ortaya çıkar. Donny’ye “bebek ren geyiği” lakabını bir sefer taktıktan sonra onun hayatının her köşesine sızmayı başarır.
Baby Reindeer dehşet sinemasına benzeyen, hayli güzel çekilmiş bir küçük dizi. Rahatsız edici yakın çekimlerin ve huzursuz edici eğik açıların yarattığı görsel estetiğin baş döndürücü bir ürkütücülüğü var. Bazen korkutucu, bazen dehşet verici, tansiyon giderek yükseliyor. Gadd, oyunun ahlaki karmaşasını televizyonda hiç kolaylaştırmıyor. Bilakis, gri alanların derinliklerini daha fazla araştırıyor. Utanç, zulüm, kendinden nefret etme, alaycılık, acıma, suçluluk, yalnızlık, taciz, dilek, ağır uyuşturucular, umut ve ümitsizlik üzere birçok kuvvetli temayı bir ortaya getiriyor. Gadd yanıtlanması imkansız, hudut bozucu sorular soruyor, hepsinde de travmaya işaret ediyor. Martha’ya acıması gerektiğini bildiği halde onunla sahiden ilgileniyor mu, yoksa bunu Martha’yı potansiyel bir materyal olarak gördüğü için mi yapıyor? Martha, Donny’nin güldürü şovlarının birinde birinci kere göründüğünde ikili birbiriyle atışıyor, seyirciler de bu atışmaya bayılıyor. Bir sonraki şovdaki diyalogları ise izleyicileri güldürmüyor. O halde zalim olan kim?
Baby Reindeer kaçınılmaz olarak izlemesi gerilimli, birden fazla vakit acıklı bir seyirlik. Diziye gülenler, onu “buruk bir komedi” olarak tanımlayan Netflix’teki pazarlama uzmanlarından ibaret olabilir. İzledikçe acıya katlanmak gittikçe zorlaşıyor, kıssa de hudut bozucu bir seyirliğe dönüşüyor. Donny bir noktada “bundan daha berbatı olamaz herhalde” diyor, lakin durum daha da kötüleşiyor. Tekrar de özgün, zorlayıcı ve unutulmaz olduğu tartışılmaz. Donny’nin ruh hali hakkında daha fazla bilgi edindiğimiz dördüncü kısım, uzun vakittir televizyonda izlediğim en rahatsız edici kısımlardan biri. Bu kısımda tasvir edilenlerin nasıl tasvir edildiğinin, araştırıldığının ve keşfedildiğinin de ziyadesiyle değerli olduğunu düşünüyorum. Şimdi izlemediyseniz evvelden uyarıyorum, sarsılacaksınız.
*Bu yazı, Cüneyt Bender tarafından Rebecca Nicholson’ın The Guardian‘da yayımlanan makalesinden çevrilmiştir.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle bilinmeyen bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ düzgün işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok pahalı. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kesitlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
