İkinci Dünya Savaşı’nda, iki farklı cephede kendine alan açan iki dünya devi, savaş sonrasında da “propaganda” ve “kahramanlık” gereci olarak kullanacakları sembolik fotoğraflarla iki farklı siyaseti temsil ediyordu.
Yevgeny Khaldei
Basın fotoğrafçısı olarak 19 yaşında Sovyet Haber Ajansı TASS’ta çalışmaya başlayan Yevgeny Khaldei, mesleksel hayatında tarihin kimi dönüm noktalarında fotoğraf makinesiyle hazır bekliyordu. Bilhassa İkinci Dünya Savaşı’nda çektiği fotoğraflarla periyodunun en değerli fotoğrafçılarından biri oldu. TASS’taki misyonuna 1949’a kadar devam eden Khaldei, on yıllık özgür çalışma hayatından sonra 1959’da Ekim Devrimi’nin simgelerinden Pravda gazetesinde yine işe başladı ve 1970’te emekli oluncaya dek ayrılmadı.
Yevgeny Khaldei, 1941-1946 ortasında Kızıl Ordu fotoğrafçısı olarak çalıştı. Nazi Almanyası’nın başşehri Berlin’de Reichstag’ın doruğundaki Sovyet bayrağının fotoğrafı hem periyodun hem de fotoğrafçının en ünlü fotoğrafıydı. 13 Mayıs 1945’te Ogonjok mecmuasında yayımlanan bu kare, aslında fotoğraf için tekrarlanmış bir sahneydi fakat tesiri yadsınamayacak kadar büyüktü.
Bu fotoğraf, haber peşinde koşan bir fotoğrafçının asıl işinin tarihe tanıklık etmek olduğunu alenen gösteriyordu. Kuşkusuz, Khaldei’nin bu kareyi çekmekteki ısrarı, Sovyetler Birliği propagandasına hizmet etme uğraşıydı. Zati gerçekleşmiş ve fotoğrafçı orada olmasa da tekrar gerçekleştirilecek, üstelik insanlık tarihinin gördüğü en büyük vahşetin bitişini simgeleyen bir olayın belgelenmesi her şeyden kıymetliydi.
Yahudi bir aileden gelen Khaldei, 22 milyon kayıpla insanlığın önündeki felaketi durduran Kızıl Ordu’nun fotoğrafçısı olarak bu sahneyi ölümsüzleştirdi. Fotoğraf tarihinde “Rus Capa” olarak anılması boşuna değildi.
Joseph Rosenthal
Bir diğer Rus Yahudi ailenin çocuğu Joseph Rosenthal, 23 Şubat 1945 günü öğlen saatlerinde Iwo Jima’ya yaptığı rutin ziyaret sırasında Suribachi Dağı’nın zirvesine ABD bayrağının dikileceğini öğrenince makinesini kapıp çabukla askerlerin yanına koştu. Askerler bayrağı neredeyse dikmek üzereydiler. O sırada diğer bir küme asker ise daha ufak öteki bir bayrağı dikmek üzere hazırlanıyordu. Rosenthal, iki bayrağı da fotoğrafladı ancak ikincisinde karar kıldı. ABD cephesinde propaganda gereci olarak kullanılacak bu ikonik fotoğrafı elde etti.
20 bin kadar Japon ve 6 bin kadar ABD askerinin öldüğü savaş alanında, ABD bayrağını dikmeye çalışan dört deniz piyadesini gösteren bu kare, 1954’te Washington’da deniz piyadeleri anısında dikilen anıtın da modeli olarak kullanıldı.
1945’te Associated Press’ten ayrılan Rosenthal, 35 yıl boyunca San Francisco Chronicle’da çalıştı. Yıllar sonra bir röportajında “Ben fotoğrafı çektim, askerler Iwo Jima’yı aldı,” diyecekti. Bu fotoğrafıyla Pulitzer Ödülü’nü de alacaktı. Fotoğraf, gazetelerde yayımlandıktan sonra bir anda ünlenen Rosenthal bu karenin posta pullarından sinema sinemalarına birçok yerde kullanılmasını sağladı. Fotoğrafı hakkında kompozisyonun kurmaca olduğu istikametinde şaibeler de ortaya atıldı. Yıllarca da tartışıldı. Çağdaş vakitlerde bu kareden yola çıkılarak bir de sinema çevrildi. Clint Eastwood’un direktörlüğünü yaptığı Atalarımızın Bayrakları (Flags of Our Fathers, 2006).
Haber fotoğrafçılığının kimi özel durumlarda estetik bir biçim kazandığını ve propaganda emeliyle kullanıldığını uzun vakittir biliyoruz. İkinci Dünya Savaşı üzere bir yıkım sürecinde kahramanlık telaffuzlarına gereksinim duyulan bir periyotta ise bu durum kaçınılmazdı. Formüller tıpkı, fotoğraflar ikonik, siyasetler bütünüyle farklı olsa da, hangi fotoğrafın gerisindeki çabanın “kahramanca” olduğunu ve insanlık onurunu koruduğunu hatırda tutmakta yarar var.
Size muhtaçlığımız var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere geleceği ziyadesiyle meçhul bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitirmiş medya alanında hâlâ âlâ işler çıkarılabileceğini göstermek istiyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için çok kıymetli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş kısımlara ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
