“Allah’ım sebep?” Ulusal Takım’ın 2026 Dünya Kupası’ndan tek gol atamadan elendiği Paraguay maçının akabinde, Arda Güler gökyüzüne bakarak bu türlü soruyordu. Tek gol atamadan elenmenin gerçekten de ilahi bir öfkesi andırması bir yana, toplumsal medyada süratle çarmıha gerileceği gerçeği aklına mıh üzere çakılınca şuurunda oluşan çatlaktan İsa Mesih’in “Baba, beni sebep terk ettin?” sitemi de yüzeye fışkırmıştı güya.
Hıristiyan teolojisinde İsa’nın bu isyanının epey tartışıldığını iddia edersiniz. O denli ya, sonuçta Tanrı’nın oğlu, kutsal teslisin sac ayağı olan Mesih nasıl olur da şahsen modülü ve uzantısı olduğu varlığa bu türlü feryat eder? Verilen karşılıklar çeşitli. En fazla kabul göreni, İsa’nın o çığlıkla Davud Peygamber’e atfedilen Mezmurlar 22’ye atıfta bulunarak ızdırapla başlayıp zaferle neticelenen bir süreci hatırlatması. Aziz Augustinus üzere namlı ilahiyatçıların görüşü bu yönde. Öte yandan, soyutlama seviyesi biraz daha yüksek bir öteki yaklaşım da mevcut: İskenderiyeli Athanasios’un öne sürdüğü ve onun vefatının akabinde Kalkedon Konsili tarafından da kabul edilen fikre nazaran, İsa hem büsbütün Tanrı hem de büsbütün insandır (hipostatik birlik). Hasebiyle çarmıhta acı çeken ve feryat eden İsa’nın insan doğasıyken, ilahi tabiatı ne ziyan görmüş ne de Baba’dan başka düşmüştür.
Belki abartılı gelecektir lakin çağdaş ulus devletlerin kurulmasıyla birlikte Tanrı’nın tahttan indirilip mutlak egemenlik ve kutsallığın artık yalnızca Millet’e atfedildiğini bildiğimize nazaran, güya Word dokümanı üzerinde “tümünü değiştir” işlevi kullanılmışçasına ilgili tabirlerde “tanrı” yerine “milleti” koyarak yine düşünürsek, “Tanrı’nın oğlu” ile “bizim çocuklar” arasındaki paralellik dikkat cazibeli değil mi? Ve bu “ulusal ilahiyat” futbolcuların tabiatı kelam konusu olduğunda da sürmüyor mu, tıpkı Hıristiyanlığın İsa’sı üzere Ulusal Takım’ın da Türk inanç sistemi içerisinde bir “insani” bir de “ulvi” tabiatları yok mu? Etik, hatta türel alanda ne yaparlarsa yapsınlar (Atakan Karazor’un devam eden cinsel atak davasını hatırlayın), siyaseten araçsallaştırılmaya istedikleri kadar istekli olsunlar (cuma namazı pozları, bozkurt işaretleri ve hilal bıyıklar, TOGG’lu SİHA’lı videolar) pek çok muhalif birey için dahi bu onların “insan” tabiatına atfedilip “kutsal” (milli) tabiatları lehine paranteze alınmıyor, Ulusal Grubu desteklemeye gönülsüz olanlar bu münasebetle “heretik” duyuru edilmiyor mu?
Gelgelelim benzerlikte kimi soru işaretlerinin de mevcut olduğunu kabul etmek gerek. İncil’e nazaran çarmıha gerildikten iki gün sonra İsa’nın mezarının boş olduğu görülmüş, her yıl Paskalya olarak kutlanan o Pazar günü İsa dirilmişti. Bizim çocukların gömüldükleri yerden çıkmasıysa turnuva kuralları gereği kısa vadede mümkün değil. Tanrı’nın inayetiyle dirilen İsa’ya kıyasla Türk milletinin de kendi uzantısı olarak Ulusal Takım’ın kutsallığını teyit etme niyeti varmış üzere görünmüyor.
Öte yandan güya yeniden de bir umut var. Bunun için Arda Güler’in o kısacık isyanına dönmek gerekiyor. “Kutsal” ile “insan” arasındaki keskin ayrımı “oğulun” vücuduna değil de bu defa onun ağzından çıkan iki sözcüğe uygularsak imaj hayli net üzere: “Allah’ım” ve “Neden?”
Osmanlı-Türk çağdaşlaşması üzerine yazdığı klasikleşmiş çalışması olan Türkiye’de Çağdaşlaşma‘da Niyazi Berkes’in epeyce sade bir tezi vardır: Bu ülkenin bütün ilerleme kıssası “çağın gereklilikleri doğrultusundaki reformlar” ile “din kisvesine bürünmüş gelenekler” arasındaki çatışmadan ibarettir. Bu bağlamda yürümeyen işleri Allah’a bağlamak ile “neden” diye sorup çağdaş cevabını aramak, birbirine büsbütün zıt yollara götürür. İncelemesinde büyük ölçüde kelam konusu çatışmanın siyasal/kurumsal sistemdeki tezahürlerine yoğunlaşan Niyazi Berkes, bu tekdüze anlatıdan sırf bir sosyolojik olgudan bahsederken sapar: Abdülhamit’in istibdat periyodunda siyasal çağrışımları olabilecek tüm yayınlar yasaklıyken padişahın da şahsen meraklısı olduğu polisiye tipinde bir okuma patlaması yaşanmıştır. Görünürde “apolitik” olan bu olgunun ideolojik etkisiyse muazzam olur: Osmanlı halkı görünürde doğaüstü olan birçok olayın aslında rasyonel açıklamaları olabileceğini polisiye tipinden öğrenmiştir. Böylelikle “neden” sorusunu sorarak akla ve bilime uygun karşılıklar bulunabileceği bilgisi, Osmanlı aydınlanmasında siyasi yayınlara göre çok daha tesirli olmuştur.
Dolayısıyla evet, Ulusal Grup için hâlâ umut var. “Neden?” diye haykırdığı çarmıhtan indirilip gömüldüğü yerde diriltilmeyi bekleyen bizim çocuklar, kendilerine doğaüstü görünen bu hezimetin rasyonel açıklamaları olduğunu öğrenebilirse, Tanrı’nın tahttan indirilip “Her şeyi kendimizden bekleriz” şiarının yükseldiği bir periyotta yaşadıklarının idrakine varabilirse, tahminen o mezardan kendi elleriyle çıkabilirler. Fetih-dua-kibir üçgeninin yerine planlama, fizik, pratik ve oyun zekasını koyabilirlerse. Aksi takdirde, er kişi niyetine, el Fatiha. İlanihaye tabutta rövaşata.
Size gereksinimimiz var. Buraya kadar geldiyseniz, hatırlatmak boynumuzun borcu. Türkiye üzere söz özgürlüğünün daima tehdit altında olduğu bir ülkede, elimizden geldiğince nitelikli yayıncılık yapmanın imkanlarını araştırıyoruz. Güvenilirliğini global ölçekte yitiren medya alanında hâlâ yeterli işler çıkarılabileceğine inanıyor, eleştirel kanıyı müşterek bir toplumsal pahaya dönüştürmeyi hedefliyoruz.
Bağımsız yayıncılığı desteklemeniz bizim için ziyadesiyle bedelli. vessaire’nin dağıtımının sürekliliğinin sağlanmasında ve daha geniş bölümlere ulaşmasında okurlarımızın üstlendiği sorumluluk özel bir mana taşıyor. İmkanınız varsa, vessaire’yi desteklemek için vessaire ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Dayanağınız için şimdiden teşekkür ederiz, uygun ki varsınız.
